Kontrkultura (z „przeciw” + kultura) – określa heterogeniczną formację społeczno-kulturową, która wyraża sprzeciw wobec zastanej kultury poprzez filozofię, sztukę i najróżniejsze działania rewolucyjne, oferując w zamian serię alternatywnych sposobów organizacji społeczeństwa i wizji życia ludzkiego.
Geneza i definicja pojęcia Pierwszym znanym człowiekiem, który użył słowa „kontrkultura”, był Theodore Roszak, Amerykanin, twórca ‘głębokiej ekologii’ (deep ecology), krytyk społeczny, znany także z działalności pisarskiej.
W 1969 roku, u schyłku zrywu rewolucji społecznej w Stanach Zjednoczonych, opublikował on książkę The Making of a Counter Culture, w której napisał, iż kontrkultura jest: (…) całkowicie niezdyscyplinowana jako ruch. Przypomina ona bardziej średniowieczną krucjatę, procesję o wielu odcieniach w ciągłym ruchu, która nabywa i traci członków w trakcie swojego marszu.
Od samego początku kontrkultura była wiec postrzegana przez socjologów i antropologów kultury jako formacja heterogeniczna i nie hierarchiczna o niskim stopniu organizacji.
Znany brytyjski historyk społeczny i badacz kontrkultury, Arthur Marwick, pisał z kolei w The Sixties, że: Kontrkultura stanowi zalążek kulturowy polityki Nowej Lewicy. Jest to dążenie do odkrywania nowych form wspólnoty, nowych modeli rodziny, nowych obyczajów seksualnych, nowych sposobów zarabiania na życie, nowych form estetycznych oraz nowych tożsamości osobistych, wykraczających poza politykę władzy, burżuazyjne domostwo i protestancką etykę pracy.
Badacz utożsamiał więc kontrkulturę z polityką lewicową, z czym zgadza się duża część socjologów i antropologów kultury, choć nie jest to sąd uniwersalny.
Jak twierdzi ponadto w swojej pionierskiej pracy magisterskiej Człowiek bez granic - wizje i transgresje kontrkultury, znany polski antropolog kultury i badacz kontrkultury, Konrad Szlendak: (…) kontrkulturę stanowi historycznie przekazywana świadomość rebelii wobec kultury jako zorganizowanego systemu symbolicznej i duchowej przemocy, która łączy się z tworzeniem grup oporu próbujących owe represje ominąć lub zniszczyć poprzez stworzone przez siebie rewolucyjne techniki (…)
Badacz dochodzi do takiej definicji na podstawie analizy wielu pism pozostawionych przez samych działaczy kontrkulturowych, próbując w ten sposób przekazać, jak kontrkultura sama się definiuje od środka (produkując tzw. opis emiczny).
Kontrkultura a subkultury W naukach społecznych wyraźnie odróżnia się kontrkulturę od subkultury. Mimo tego członkowie niektórych subkultur mogą być częścią kontrkultury w sensie ogólnym lub działać w ramach pojedynczej formacji kontrkulturowej.
Zobacz też subkultura pacyfizm, anarchizm, nacjonalizm, feminizm Pomarańczowa Alternatywa rewolucja seksualna szkoła frankfurcka Timothy Leary Hunter S. Thompson Hakim Bey Abbie Hoffman
Przypisy
Linki zewnętrzne
Hasło kontrkultura (Magazyn „Magivanga”)
*