thumb|Grób Jana Moora-Jankowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Jan Moor-Jankowski (ur. jako Ryszard Karol Moor 5 lutego 1924 w Warszawie, zm. 27 sierpnia 2005 w Nowym Jorku) – amerykański prymatolog polskiego pochodzenia, profesor medycyny sądowej, w czasie II wojny światowej żołnierz podziemia.
Po wojnie osiadł w USA, gdzie w 1965 r. założył i został dyrektorem Laboratory for Experimental Medicine and Surgery in Primates. Był też dyrektorem agendy Światowej Organizacji Zdrowia, zajmującej się hematologią małp. Był redaktorem naczelnym Journal of Medical Primatology.
Moor-Jankowski jest autorem przeszło 200 monografii i książek o genetyce, hemofilii, grupach krwi i immunologii.
Życiorys Urodził się w Warszawie jako Ryszard Karol Moor, później przeniósł się wraz z rodziną do Częstochowy. Matka była pianistką, ojciec zaś inżynierem architektem. W czasie okupacji niemieckiej, uratowany z częstochowskiego getta i ukrywany w prywatnych mieszkaniach, został konspiracyjnie przewieziony do Warszawy. Był słuchaczem tajnych kompletów, gdzie otrzymał dyplom; używał nazwiska "Jan Jankowski". Był żołnierzem podziemia. W 1942 stracił rodziców. W 1943 w jednej z akcji został ranny. W tym samym roku aresztowano go (wcześniej też był kilkakrotnie aresztowany, jednak udawało mu się uciec), przesłuchiwano i uwięziono w KL Warschau. Następnie znalazł się na Pawiaku, skąd zamierzano przetransportować go do Auschwitz, jednak uciekł z konwoju. Nawiązał współpracę z warszawskim podziemiem. Niemcy poszukiwali go listem gończym, więc postanowił wyjechać z Warszawy, w kierunku wschodnim. Dostał się do Żytomierza na Ukrainie. Kiedy chciał wstąpić w szeregi Armii gen. Andersa, został aresztowany przez NKWD. Ponownie zbiegł, unikając rozstrzelania. Wiosną 1944 znalazł się w Warszawie. Rozpoczął współpracę wywiadowczą z Polskim Państwem Podziemnym. W sierpniu 1944 wziął udział w powstaniu warszawskim.
Po 1945 przedostał się do Szwajcarii, gdzie w 1953 uzyskał stopień doktora medycyny na uniwersytecie w Genewie. Przeniósł się do USA, tam pracował w zespole laboratorium prymatologicznego na New York University, które odkryło wirus zapalenia wątroby typu B. W 1995 został wybrany do francuskiej Académie Nationale de Médecine, gdzie jako jedyny reprezentował Stany Zjednoczone. W założonym przez siebie piśmie Journal of Medical Primatology dał się poznać jako obrońca praw zwierząt, stanowczo protestując przeciwko porywaniu szympansów do celów badawczych.
W 1995 stracił stanowisko na uniwersytecie i dostał zakaz wstępu do utworzonego przez siebie laboratorium, po tym jak publicznie opisał eksperymenty kolegów polegające między innymi na celowym uzależnianiu małp od kokainy czy pozbawiania ich wody do picia.
W 2002, w związku z przerwaniem ekshumacji ciał ofiar pogromu w Jedwabnem, podpisał protestacyjny list otwarty do IPN. Był jednym z inicjatorów budowy pomnika upamiętniającego ofiary KL Warschau.
Zmarł w wieku 81 lat w Nowym Jorku. Jego ciało zostało sprowadzone do Polski i pochowane na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera D20-2-2)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.
W 2021 nakładem Wydawnictwa „Znak - Horyzont” ukazała się publikacja Piotra Korczyńskiego Przeżyłem wojnę... Ostatni żołnierze walczącej Polski (), w której jeden z rozdziałów (Przyjaciele) został poświęcony m.in. okupacyjnym losom Moora, w tym jego uratowaniu z częstochowskiego getta oraz przyjaźni z późniejszym fizykiem i wykładowcą Politechniki Warszawskiej Witoldem Kruczkiem.
Odznaczenia i nagrody Był wielokrotnie nagradzany i odznaczany, otrzymał m.in.: Medal Trumpeldor od premier Izraela Goldy Meir Narodowy Order Zasługi (Ordre National du Mérite, Francja) za swoją działalność podziemną Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej nadany przez Lecha Wałęsę Odznaczenie Instytutu Ludwika Pasteura w Paryżu Nagrodę „Obrońcy Wolności” Williama J. Brennana Juniora od Libel Defense Resource w Nowym Jorku.
Przypisy
Linki zewnętrzne SatyaMag.com
WarsawUprising.com
Kategoria:Amerykańscy naukowcy Kategoria:Naukowcy polskiego pochodzenia Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja) Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Zmarli w 2005 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Więźniowie KL Warschau Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka)