(szerzej: , czyli: pozostań przy podjętej decyzji) – łacińska zasada, która w systemie prawa oznacza, że wcześniejsze decyzje sądów muszą być przestrzegane przez sędziów orzekających w sprawach późniejszychMaciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 21–22..
Zasada powoduje, że: Decyzja sądu wyższej instancji jest wiążąca dla sądów niższej instancji. Wyrok sądu apelacyjnego jest wiążący dla sądów mu podległych i niego samego. Wyrok sądu najwyższego jest wiążący dla sądów mu podległych i nie wiążący dla niego samego. Sąd nie powinien zmieniać swoich własnych decyzji, chyba że istnieje ku temu ważna przyczynaMaciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 21–28.. Jest ona gwarancją ciągłości prawa i przewidywalności orzeczeń. Nie oznacza to jednak, że nie stosuje się wyjątków od tej zasady, ponieważ ich brak mógłby skutkować, z jednej strony, niemożnością odejścia od złych decyzji, z drugiej zaś, permanentnym obowiązywaniem skostniałych przepisów. Do takich wyjątków należą (unieważnienie precedensu)Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 77–92. oraz (wyróżnienie precedensu)Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 93–106..
Przykładem odejścia od zasady jest np. w USA orzeczenie Sądu Najwyższego USA Plessy v. Ferguson (1896) – usankcjonowało ono zasadę , czyli system segregacji rasowej. Zostało uchylone wyrokiem w sprawie (1954). Po szeregu spraw związanych z równouprawnieniem afroamerykanów SN USA orzekł, że jeśli wszyscy są równi wobec prawa (a tak stanowi Konstytucja USA), to zasada nie ma prawa obowiązywać. Tym samym po ponad 50 latach zniesiono segregację rasową.
Zasada nie jest z zasady stosowana w krajach, w których panuje system prawa kontynentalnego. Uważa się bowiem, że narusza ona niezawisłość sędziów oraz zasadę, że podlegają oni tylko ustawie, a także pośrednio wkracza w kompetencję legislatur do tworzenia prawa. Jednakowoż większość tych systemów uznaje zasadę , która głosi, że pomimo swej niezawisłości sędziowie powinni wyrokować w przewidywalny i nie chaotyczny sposób.
Zasada wygląda również odmiennie w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. W tych pierwszych jej działanie komplikuje podwójny system sądowy (sądownictwo stanowe i federalne)Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 23–25, 88–89..
Zobacz też
model precedensu podziały precedensów doktryna precedensu
norma prawna precedensu
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Pojęcia systemu common law Kategoria:Łacińskie zwroty i paremie prawnicze