Kompleks Meduzy – określenie używane w literaturze przez różnych autorów w odmiennych znaczeniach. Zbigniew Lew-Starowicz w seksuologii odnosił je do reakcji lękowej mężczyzny wywoływanej przez spojrzenie lub mimikę kobiety, natomiast Gaston Bachelard używał go w analizie wyobrażeń petryfikacji.
Nazwa nawiązuje do Meduzy z mitologii greckiej, jednej z trzech Gorgon, której spojrzenie miało zamieniać patrzących w kamień.
Ujęcie seksuologiczne Zbigniew Lew-Starowicz definiował kompleks Meduzy jako reakcję lękową mężczyzny wywoływaną przez wyraz oczu lub mimikę kobiety. Według autora reakcja ta mogła przyjmować postać obezwładniającego lęku, stanu przypominającego zahipnotyzowanie lub poczucia zniewolenia, ale także pobudzenia prowadzącego do walki albo agresji.
Wśród czynników, które według Lwa-Starowicza mogły sprzyjać powstaniu takiej reakcji, znajdowały się doświadczenia z dzieciństwa, karcące spojrzenia matki, krytyczna lub odrzucająca mimika innych kobiet, negatywne doświadczenia seksualne, poczucie małej wartości w roli męskiej lub seksualnej, a także kulturowy obraz kobiety fatalnej. W jego ujęciu kompleks mógł wiązać się z nadmiernym skupieniem na mimice kobiety i odczytywaniem jej sygnałów jako oznak odrzucenia, ośmieszenia, złości lub wrogości, a także z nieśmiałością wobec kobiet, trudnościami w kontaktach z nimi i problemami seksualnymi.
Ujęcie Bachelarda W 1948 roku Gaston Bachelard użył określenia „kompleks Meduzy” (fr. complexe de Méduse) w rozdziale La rêverie pétrifiante książki La terre et les rêveries de la volonté. Analizował w nim wyobrażenia skamienienia i „wolę petryfikowania”. Przypisywał kompleksowi funkcję introwertywną lub ekstrawertywną; wyobrażenia petryfikacji wiązał zarówno z doświadczeniem skamienienia, jak i z przypisywaną podmiotowi zdolnością symbolicznego unieruchamiania przeciwnika.
Przypisy
Meduzy