Kreole (ludność kreolska) (et języka francuskiego créole) oznaczenie różnych grup (często wyróżnionych etnicznie) w obu Amerykach.
Ameryka Łacińska thumb|350px|Kreole w Gwatemali świętują uzyskanie niepodległości od Hiszpanii w 1821 (Rafael Beltranena, olej na płótnie, 1910) Pierwotnie Kreolem określano mieszkańców Ameryki Łacińskiej, będących potomkiem białych imigrantów europejskich, głównie z Francji, Hiszpanii i Portugalii. Kreole wytworzyli swoją odrębną kulturę i tożsamość etniczną odróżniając się od świeżo napływającej na te tereny ludności europejskiej i ludności rdzennej. . Traktowali oni ziemie, na których mieszkali, jako swoją ziemię rodzinną, z którą byli związani, a nie teren kolonizowany. W różnych rejonach Ameryki Łacińskiej mogli nosić odrębne nazwy (np. w rejonie andyjskim: grande cacaos i mantuanos, w Boliwii blancos).
Kreole odróżniali się zarówno od Europejczyków (z którymi toczyli wojny o niepodległość), Amerykanów z Północy (gringos), jak lokalnej ludności indiańskiej, czarnych i ludności mieszanej (metysów). W hierarchii społecznej epoki kolonialnej stali pomiędzy rdzennymi Europejczykami (gachupines), a ludnością rdzenną i niewolnikami. Ich dostęp do czołowych stanowisk w armii i polityce kolonii był mocno ograniczony (np. Kreolami było 14 wicekróli i 14 z 602 kapitanów generalnych i gubernatorów). Po uzyskaniu niepodległości Kreole stworzyli elity polityczne i gospodarcze nowych republik. Uprzywilejowaną społecznie i gospodarczo pozycję zachowują do dzisiaj, szczególnie w krajach, gdzie stanowili dużą część populacji (Argentyna).
Znanymi Kreolami byli, cesarzowa Józefina, wielu dowódców wojny o niepodległość kolonii hiszpańskich (Simón Bolívar, José de San Martín, Bernardo O'Higgins, Antonio José de Sucre)
Kreole jako ludność mieszana thumb|350px|Festiwal kultury kreolskiej w Kourou w Gujanie Francuskiej. W niektórych krajach Kreolami określa się ludność pochodzenia mieszanego – potomków białych i ludności rdzennie amerykańskiej oraz białych i czarnoskórych), np. Crioulos (mulaci w Angoli, Mozambiku i innych byłych koloniach portugalskich w Afryce), a także wszystkich ciemnoskórych w Brazylii. W innych krajach tę kategorię ludności określa się mianem metysów.
Na Alasce Kreole to potomkowie ludności rdzennej i Europejczyków (głównie Rosjan). Na wyspach Réunion i Mauritius Kreolami nazywane są osoby o nieokreślonej, mieszanej przynależności rasowej. We Francji Kreolami nazywa się ciemnoskórych imigrantów z departamentów zamorskich (głównie z Martyniki i Gwadelupy).
Luizjana W Stanach Zjednoczonych nazywa się tak ludność stanu Luizjana, niezależnie od koloru skóry. Najczęściej to określenie stosuje się do osób mówiących językiem francuskim albo związanych z kulturą i tradycją francuską (lub hiszpańską) (odrębną lokalną grupą francuskojęzyczną są „Cajuns”). Kreolem nazywa się często mieszkańca Nowego Orleanu.
Antyle Na Małych i Wielkich Antylach Kreolem nazywa się każdego, niezależnie od języka i koloru skóry, kto jest rodowitym mieszkańcem tego regionu.
Przypisy
Bibliografia
Zobacz też języki kreolskie kuchnia kreolska
Kategoria:Etnografia Kategoria:Ameryka Południowa