thumb|Jane Birkin (1985) thumb|Serge Gainsbourg i Jane Birkin (1976) thumb|Jane Birkin (2017) thumb|Torebka „Birkin” Jane Mallory Birkin (ur. 14 grudnia 1946 w Londynie, zm. 16 lipca 2023 w Paryżu) – brytyjska aktorka, piosenkarka, ikona mody lat 60. i 70. XX w. Od końca lat 60. XX w. mieszkała we Francji i tworzyła głównie w języku francuskim.
Rodzina i edukacja Urodziła się w Marylebone w Londynie. Jej matka, Judy Campbell (1916–2004), była angielską aktorką. Jej ojciec, David Birkin (1914–1991), podczas II wojny światowej służył w Royal Navy jako nawigator, m.in. jako porucznik (first lieutenant) na MGB 502 w 15. Flotylli Ścigaczy Artyleryjskich (15th Motor Gun Boat Flotilla), uczestnicząc w przerzucie brytyjskich szpiegów przez kanał La Manche do Francji oraz w sprowadzaniu tą drogą do Anglii lotników i zbiegłych jeńców wojennych. Jej starszy brat, Andrew Birkin (ur. 9 grudnia 1945 [dostęp 2023-07-18]), został scenarzystą i reżyserem.
Uczęszczała do i . Uczyła się aktorstwa w londyńskiej Kensington Academy.
Kariera 17 września 1964 roku, jako 18-latka zadebiutowała na scenie w spektaklu Grahama Greene’a Carving a Statue z Ralphem Richardsonem. W 1965 została zaangażowana do komediowego musicalu Passion Flower Hotel w manchesterskim (premiera 30 lipca 1965), krótko po premierze przeniesionego do londyńskiego (od 24 sierpnia 1965). Podczas pracy nad tym przedstawieniem poznała angielskiego kompozytora Johna Barry’ego, jej późniejszego męża.
Karierę filmową rozpoczęła w latach 60. Pierwszą kinową rolą była dziewczyna na motorowerze w komedii Richarda Lestera Sposób na kobiety (en The Knack...and How to Get It, 1965). Przełomem okazał się występ w roli jednej z modelek fotografowanych przez głównego bohatera (David Hemmings) w kontrowersyjnym dramacie Michelangela Antonioniego Powiększenie (Blow-Up, 1966) u boku Sarah Miles i Vanessy Redgrave. W psychodelicznym filmie Wonderwall (1968) z Jackiem MacGowranem wystąpiła jako modelka Penny Lane.
W 1968 wyjechała do Francji, starając się o główną rolę w Sloganie, którą otrzymała, mimo że nie znała języka francuskiego. Na planie satyrycznego melodramatu Slogan (L’amour et l’amour, 1968) poznała starszego od siebie o 18 lat francuskiego piosenkarza Serge’a Gainsbourga. W 1969 zaśpiewali razem skandalizującą miłosną piosenkę „Je t’aime... moi non plus”. Utwór ten ze względu na seksualne podteksty, został zakazany w kilku krajach, co przydało sławy artystom.
W 1973 pojawiła się ponownie na ekranach kin jako kochanka Brigitte Bardot w dramacie Rogera Vadima Gdyby Don Juan był kobietą. W 1975 zagrała główną rolę kelnerki Johnny w dramacie Kocha, nie kocha (Je t’aime... moi non plus) wyreżyserowanym przez Gainsbourga.
Zagrała w ponad 80 filmach, jednak jej role nie spotkały się z aplauzem krytyków. Była trzykrotnie nominowana do nagrody Cezara; w 1985 za główną rolę w La Pirate, w 1987 – za główną rolę w filmie Kobieta mego życia i w 1992 – za drugoplanową rolę w Pięknej złośnicy. Z większą przychylnością spotkała się jej twórczość muzyczna. Wydała 15 albumów, śpiewając charakterystycznym, nieco dziecięcym głosem, przypominającym szept, z ciągle wyraźnym angielskim akcentem.
Odznaczona została m.in. Orderem Imperium Brytyjskiego IV klasy (OBE) oraz francuskim Narodowym Orderem Zasługi (Ordre National du Mérite).
Jej nazwisko stało się popularne również z powodu przypadkowego spotkania z Jeanem-Louisem Dumasem, prezesem francuskiego domu mody „Hermès”, podczas lotu samolotem. Z szafki bagażowej wypadła wtedy zawartość słomkowego koszyka aktorki, co zainicjowało między Birkin a Dumasem dyskusję na temat idealnej skórzanej torby na weekend. Owocem dyskusji był projekt damskiej torebki „Birkin”.
Jane Birkin przewodniczyła jury sekcji „Un Certain Regard” na 53. MFF w Cannes (2000).
W ostatnich latach życia udzielała się charytatywnie, działając m.in. na rzecz ofiar AIDS
Życie prywatne 1965 poślubiła brytyjskiego kompozytora Johna Barry’ego. Mieli córkę Kate Barry (ur. 8 kwietnia 1967, zm. 11 grudnia 2013), która została fotografką mody. Para rozwiodła się w 1968.
Przez 12 lat była związana z francuskim kompozytorem Sergem Gainsbourgiem, z którym miała córkę Charlotte Gainsbourg (ur. 21 lipca 1971). Wspólnie wychowywali obie córki Birkin – najstarsza do 13. roku życia, tzn. do rozstania matki i Gainsbourga, żyła w przekonaniu, że jej biologiczny ojciec nie żyje. Burzliwy związek Birkin i Gainsbourga był wielokrotnie tematem z pierwszych stron gazet. Para rozstała się w 1980 z powodu alkoholizmu i wynikających z niego agresywnych zachowań Gainsbourga.
W latach 1980–1992 była związana z francuskim reżyserem Jakiem Doillonem. 4 września 1982 z tego związku urodziła trzecią córkę Lou Doillon. Gainsbourg został ojcem chrzestnym dziecka.
2 marca 1991 wskutek zawału serca zmarł Serge Gainsbourg, z którym Jane Birkin aż do końca utrzymywała bliskie, przyjacielskie relacje. Kilka dni później zmarł ojciec Birkin.
W latach 90. spotykała się z francuskim pisarzem Olivierem Rolinem.
W 2002 roku zdiagnozowano u niej białaczkę.
11 grudnia 2013 zmarła tragiczne jej najstarsza córka – na skutek upadku z okna swojego apartamentu w Paryżu. Możliwe jest, że Kate Barry popełniła samobójstwo – Birkin poruszyła ten temat m.in. w swoich piosenkach na wydanym w 2020 roku albumie Oh! Pardon tu dormais....
6 września 2021 poinformowano, że Birkin przeszła łagodny udar mózgu.
Śmierć Jane Birkin zmarła 16 lipca 2023 w swoim domu w Paryżu w wieku 76 lat. 24 lipca w Kościele Saint-Roch odbyło się nabożeństwo żałobne – transmitowane na ulicznym telebimie zamontowanym w pobliżu świątyni. Później ciało artystki zostało skremowane w zabytkowym krematorium na cmentarzu Père-Lachaise, po czym prochy pochowano na cmentarzu Montparnasse – w grobie jej córki Kate Barry.
Albumy 1969 – Jane Birkin/Serge Gainsbourg 1973 – Di Doo Dah 1975 – Lolita Go Home 1978 – Ex Fan des Sixties 1983 – Baby Alone in Babylon 1987 – Lost Song 1987 – Jane Birkin au Bataclan 1990 – Amours des Feintes 1992 – Integral au Casino de Paris 1996 – Versions Jane 1996 – Integral a l'Olympia 1999 – A la Legere 2002 – Arabesque 2004 – Rendez-Vous 2006 – Fictions 2008 – Enfants d'hiver 2017 – Birkin Gainsbourg Le Symphonique 2020 – Oh! Pardon tu dormais...
Filmy 1965: Sposób na kobiety (The Knack...and How to Get It) jako dziewczyna na motorowerze (niewymieniona w czołówce) 1966: Powiększenie jako blondynka 1966: Kalejdoskop jako Exquisite Thing 1968: Wonderwall jako Penny 1969: Droga do Katmandu jako Jane 1969: Basen jako Penelope 1969: Slogan jako Evelyne 1970: Trop petit mon ami jako Christine Mars/Christine Devone 1970: Sex Power jako Jane 1970: Alba pagana jako Flora Finlake 1971: 19 djevojaka i Mornar jako Milja 1972: Trop jolies pour etre honnetes jako Christine 1973: Ciemne miejsca jako Alta 1973: Gdyby Don Juan był kobietą jako Clara 1974: Kariera na zlecenie jako Marie-Paule Allard 1975: Siedem śmierci na receptę jako Jane Berg 1975: Diabli mnie biorą jako Jackie Logan 1975: Z przymrużeniem oka jako Ariane Berg 1977: Dubler jako gwiazda filmowa 1978: Śmierć na Nilu jako Louise Bourget 1982: Zło czai się wszędzie jako Christine Redfern 1983: Przyjaciel Vincenta jako Marie-Pierre 1984: Miłość na ziemi jako Emily 1986: Kobieta mego życia jako Laura 1991: Piękna złośnica jako Liz 1994: De Serge Gainsbourg à Gainsbarre de 1958 – 1991 jako ona sama 2000: Kopciuszek jako Mab 2013: Quai d’Orsay jako Molly Hutchinson, laureatka literackiej nagrody Nobla
Przypisy
Linki zewnętrzne
strona archiwalna
Kategoria:Brytyjskie aktorki filmowe Kategoria:Brytyjskie wokalistki popowe Kategoria:Francuskie aktorki filmowe Kategoria:Francuskie wokalistki popowe Kategoria:Odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Brytyjczycy odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Kawalerowie Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Francuzi pochodzenia brytyjskiego Kategoria:Brytyjskie aktorki telewizyjne Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie Kategoria:Muzy (biografie kobiet) Kategoria:Urodzeni w 1946 Kategoria:Zmarli w 2023 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montparnasse w Paryżu