Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN), Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego, sandiniści – współcześnie działająca nikaraguańska partia polityczna. Partia wywodzi się z utworzonego w 1961 roku ruchu partyzancko-rewolucyjnego który w 1979 roku przejął władzę w kraju po sukcesie rewolucji. Ruch ten sprawował władzę w Nikaragui do 1990 roku, kiedy to utracił władzę i przekształcił się w ruch opozycyjny. Ruch odwołuje się do postaci Augusta Sandino, lidera nikaraguańskiego ruchu oporu walczącego z okupacją Stanów Zjednoczonych w latach 20. i 30.History Matters “To Abolish the Monroe Doctrine”: Proclamation from Augusto César Sandino.
Historia Geneza Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego przyjął nazwę od nazwiska bohatera narodowego Nikaragui Augusta Sandino (1895-1934). Sandino był przywódcą rebelii (1927-1934) skierowanej przeciwko amerykańskiej okupacji Nikaragui. Okupacja kraju funkcjonowała od 1909 roku a oficjalnym jej powodem były wewnętrzne starcia między liberałami a konserwatystami. Lider rewolty określający sam siebie jako liberała głosił dość lewicowe hasła, które po części przyjął od meksykańskich anarchosyndykalistów, a po części od Farabunda Martíego będącego liderem komunistycznym z Salwadoru. Oprócz walk z Amerykanami, partyzanci sandinistowscy stoczyli szereg walk z elitami nikaraguańskimi, które uważali za cięmiężycielskie i rasistowskie. W hasłach stworzonego przez Sandino ruchu pojawiły się hasła integracji Ameryki Latynoamerykańskiej i włączenia do antyamerykańskiej walki społeczności indiańskiej. Rebelia zakończyła się połowicznym zwycięstwem, a na jej skutek w 1933 roku Amerykanie opuścili Nikaraguę. Sandino został zabity (zabójstwo zlecił ambasador Stanów Zjednoczonych) rok później w trakcie rozmów pokojowych z rządem. Likwidacji lidera partyzanckiego dokonali członkowie zorganizowanej przez USA Gwardii Narodowej. Zabójstwo Sandino i rozbicie partyzantki doprowadziło do przejęcia pełni władzy przez proamerykańskiego Anastasia Somozę Garcíę, a następnie jego synów – Luisa Somozę Debayle i Anastasia Somozę Debayle.
Jako ruch rewolucyjno-partyzancki Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego został utworzony w 1961 roku. Zainspirowany sukcesem rewolucji kubańskiej i postacią Augusta Sandino ruch przyjął ideologię lewicową w oparciu o idee teologii wyzwolenia i socjalizm demokratycznyRichard Collin; Pamela L. Martin (2012). An Introduction to World Politics: Conflict and Consensus on a Small Planet. Rowman & Littlefield. s. 218–. .. Wśród założycieli grupy znaleźli się Carlos Fonseca Amador, Tomás Borge, Silvio Mayorga i Santoz LopezOficjalna strona FSLN wśród założycieli wymienia następujące osoby: Santos López (były żołnierz Sandino), Carlos Fonseca, Silvio Mayorga, Tomás Borge, Germán Pomares Ordonez, Jorge Navarro, Julio Buitrago, Faustino Ruiz, Rigoberto Cruz i José Benito Escobar Pérez. Oryginalny tekst na stronie https://www.fsln-nicaragua.com „History of Nicaragua’s FSLN.”.. Lopez jako jedyny z założycieli grupy posiadał już doświadczenie militarne – przed laty był pułkownikiem armii sformułowanej przez Augusta Sandino. Organizacja od chwili powstania za cel obrała sobie wzniecenie partyzanckiej wojny skierowanej przeciwko rządzącemu klanowi Somozów. Pozbawiony poparcia społecznego klan opierał swoje rządy na wsparciu Amerykanów.
Na początku lat 70. FSLN podjęło się pierwszych inicjatyw o charakterze wojskowymDavies Jr., Thomas M. M. (2002). Guerrilla Warfare. SR Books. s. 359. .. Działalność Sandinistowskiego Frontu Wyzwolenia Narodowego umocniła się w drugiej połowie lat 70. Duży wpływ na to miała coraz gorsza sytuacja ekonomiczna kraju, rządowe represje wobec opozycji i powszechna korupcja. Akcje wojskowe sandinistów wzmogły się w roku 1978 (z rąk reżimu zginął wówczas lider opozycji konserwatywnej Pedro Joaquín Chamorro Cardenal), a rewolucjoniści zdobyli poparcie poza granicami państwa. Sukcesy powstańców połączone z coraz większym kryzysem rządów doprowadziły do wstrzymania pomocy dla reżimu nikaraguańskiego ze strony amerykańskiej administracji, a także politycznego i wojskowego wsparcia dla FSLN ze strony Wenezueli, Kostaryki i Panamy. Sukcesy partyzantów doprowadziły do uruchomienia na początku 1979 roku rozmów międzynarodowych dotyczących zakończenia konfliktu. Do nasilenia walk ponownie doszło w kwietniu tego samego roku. FSLN przy pomocy Kuby, Panamy, Kostaryki i Meksyku znacznie rozbudowały potencjał wojskowy. Rewolucja zakończyła się 19 lipca 1979 roku zwycięstwem wojsk sandinistów w antyrządowym powstaniu i wkroczeniu ich wojsk do stolicy kraju, Managui.
Rządy rewolucyjne Zwycięzcy rewolucjoniści w miejsce dotychczasowego rządu zainstalowali Rząd Odbudowy Narodowej. FSLN stworzył wokół siebie tzw. ruch sandinistowski, który stał się nieformalnym zapleczem rządu rewolucyjnego. Trzech ministrów pierwszego porewolucyjnego rządu należało do FSLN (Daniel Ortega, Moises Hassan i Sergio Ramírez), dwóch do niemilitarnej opozycji (Alfonso Robelo i Violeta Chamorro)Williams, Philip (1994). Dual Transition from Authoritarian Rule: Popular and Electoral Democracy in Nicaragua 26 (2). Comparative Politics. s. 177..
W chwili przejęcia władzy przez FSLN państwo pozostawało w fatalnej kondycji gospodarczej i było wysoko zadłużone. Rewolucjoniści zamierzali naprawić gospodarkę poprzez socjalistyczne reformy społeczno-gospodarcze. Celem wzmocnienia reform FSLN powołał Radę Stanu podporządkowaną rządowi. Rada Stanu pełniła funkcję organu przedstawicielskiego. Rada przyznała partiom politycznym dwanaście z czterdziestu siedmiu miejsc, reszta została oddana w ręce organizacji masowych związanych z Frontem Wyzwolenia Narodowego. Do Rady weszło kilka partii z czego trzy pozostawały w opozycji do FSLN. Przeciwko takiemu rozkładowi miejsc zaprotestowali dwaj opozycyjni przedstawiciele Rady Odbudowy Narodowej, którzy zdecydowali się w 1980 roku opuścić rząd tymczasowy. Od czasu rozpoczęcia walk wewnętrznych i ustanowienia w rezultacie stanu wyjątkowego w roku 1982 partie opozycyjne nie działały w radzie. Przewagę w tymczasowym parlamencie miały organizacje masowe, takie jak Federacja Robotników Sandinistowskich, Stowarzyszenie Kobiet Nikaragui, Krajowy Związek Rolników i Farmerów oraz Sandinistowski Komitet Obrony.
Sukces rewolucji dobrze przyjęty został przez lewicowych intelektualistów i polityków na całym świecie. Fascynacją rewolucyjnym ruchem uległ między innymi zespół The Clash, który w 1980 roku wydał płytę zatytułowaną „Sandinista!”. Z sympatią przejęcie władzy przez FSLN przyjęła część państw zachodnioeuropejskich, szczególnie tych rządzonych przez socjaldemokratów, które utrzymywały z nowym rządem przyjazne relacje (do ich grona należała Francja, Hiszpania, Grecja, Szwecja i RFN)Gendered Scenarios of Revolution: Making New Men and New Women in Nicaragua, 1975–2000, s. 120.. Wsparcie wobec nowego rządu zaoferowała Kuba, która wysłała do kraju setki lekarzy i nauczycieli, a również tak odległe kraje jak na przykład Iran (w którym triumfowała rewolucja islamska). Także sami sandiniści popierali inne ruchy narodowowyzwoleńcze w Ameryce Łacińskiej, w Azji i Afryce. W okresie rządów FSLN wsparł walczący w sąsiednim Salwadorze Front Wyzwolenia Narodowego im. Farabunda MartíegoThe Kashmir Question: Retrospect and Prospect, 2013. s. 121. oraz Jedność Narodowo-Rewolucyjną biorącą udział w konflikcie wewnętrznym w Gwatemali (a przed powstaniem tej organizacji mniejsze gwatemalskie grupy partyzanckie)Defense Intelligence Agency (1981). „Military Intelligence Summary, Volume VIII Latin America (U)” (PDF). National Security Archive Electronic. Briefing Book No. 100. George Washington University: National Security Archive. s. 3..
Program reform FSLN zainicjował radykalne reformy obejmujące między innymi konfiskatę majątków ziemskich czy nacjonalizację przemysłuAlex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000, s. 464–465..
Najważniejszymi zasługami reform wdrażanych przez FSLN było znaczne ograniczenie wskaźnika analfabetyzmu (Nikaragua przed rewolucją była krajem ze wskaźnikiem analfabetyzmu wynoszącym 50,3% – w wyniku kampanii edukacyjnej sandinistów udało się zmniejszyć analfabetyzm do 12,9%). Dużą rolę w sukcesie Kampanii Czytania i Pisania miała pomoc rządu kubańskiegoPrevost, s. 128.. Rok 1980 ogłoszony został rokiem literatury. Kampania objęła nie tylko likwidację analfabetyzmu, ale również integrację klas społecznych, ras, płci i pokoleń. Kolejnym z celów kampanii było kształtowanie świadomości politycznej i gospodarczej mieszkańców krajuArnove, Robert (1981). The Nicaraguan National Literacy Campaign. Comparative Education Review. s. 252.Kleinbach, Russell (1985). Nicaraguan Literacy Campaign: Its Democratic Essence. Monthly Review. s. 75–84.. W ciągu pół roku, ponad pół miliona ludzi nauczono czytania i pisania. W dalszym procesie alfabetyzacji społeczeństwa brało udział blisko 100 tys. ochotników. Kolejnym obszarem, gdzie poczyniono znaczący postęp, była ochrona zdrowia. Programy medyczne rządu docenione zostały m.in. przez Oxfam. Także tu duży wkład wniosła Kuba. Ponad 1500 kubańskich lekarzy pracowało w Nikaragui, okazując się niezbędnymi w eliminacji polio, różyczki, odry, krztuśca i w zmniejszeniu śmiertelności niemowląt. Z pomocą rządu kubańskiego udało się utworzyć państwowy system opieki zdrowotnej, który objął większość obywateli NikaraguiPrevost, s. 127.. Sandiniści zrobili też postęp w polityce kulturalnej. W 1980 roku powołali Ministerstwo Kultury, na czele którego stanął katolicki duchowny i poeta Ernesto CardenalDawes, s. 28. (Ernesto nie był jedynym duchownym zasiadającym w rządzie, księdzem był również jego brat Fernando Cardenal będący ministrem oświaty). Ministerstwo w szczególności skupiało się na promocji kultury chłopskiej. thumb|Obchody dziesięciolecia rewolucji sandinistowskiej Z drugiej strony sukces programów społecznych FSLN nie zdołał naprawić sytuacji gospodarczej. Postępujący konflikt wewnętrzny i blokada ze strony USA, spowodowały załamanie finansów państwowych i wzrost inflacji. Duży wpływ na złą sytuację miało też wydawanie jednej czwartej budżetu przez rząd rewolucjonistów na obronę. W efekcie sandiniści, chcąc poprawić sytuację gospodarczą, zmuszeni zostali do rezygnacji z programu reform, zniwelowania o 44% wydatków państwowych i drastycznego ograniczenia liczby urzędników administracji państwowej.
Konflikt z USA i contras Sandiniści w okresie po rewolucji popierali oddolny pluralizm, byli jednak mniej entuzjastycznie nastawieni, jeśli chodzi o wybory ogólnokrajowe. Sandiniści uważali bowiem, że poparcie wyrażone zostało w czasie rewolucji, a wybory byłyby stratą i tak już ograniczonych zasobówAnderson, Leslie E. (2005). Learning Democracy: Citizen Engagement and Electoral Choice in Nicaragua, 1990-2001. University Of Chicago Press. s. 64. .. Działania te, w połączeniu z odejściem w 1980 roku z rządu tymczasowego Violety Chamorro i Alfonsa Robelo, wywołały plotki, według których zwolennicy FSLN chcieli skonsolidować władzę i utworzyć system wzorowany na kubańskim. Działania te doprowadziły do powstania w kraju zbrojnej opozycji wobec rządów FSLN. Zbrojna opozycja podzielona była na dwa odłamy: Nikaraguańskie Siły Demokratyczne (utworzone w 1981 roku przez rząd USA i byłych funkcjonariuszy Gwardii Narodowej) oraz Demokratyczny Sojusz Rewolucyjny (dowodzony przez jednego z byłych dowódców sandinistów – Edena Pastora)International Court Of Justice (2000). Case Concerning Military and Paramilitary Activities in and Against Nicaragua (Nicaragua V. United States of America). United Nations Press. s. 512. ..