Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej (STSM, ang. Permanent Court of International Justice, fr. Cour permanente de justice internationale) – był pierwszym sądem międzynarodowym o zasięgu powszechnym.

Działalność Został powołany na podstawie art. XIV Paktu Ligi Narodów, poprzez ratyfikację protokołu o przyjęciu Statutu STSM w 1921Protokół podpisania Statutu Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej, zatwierdzonego jednogłośnie na Zebraniu Ligi Narodów 13 grudnia 1920 r. w Genewie. (). Oświadczenie Rządowe z 26 lipca 1923 r. w przedmiocie złożenia dokumentu ratyfikacyjnego Protokółu podpisania Statutu Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej z 16 grudnia 1920 r. () na podstawie ustawy z 30 lipca 1921 r. ()., rejestracja Statutu w Sekretariacie Ligi Narodów nastąpiła 8 października 1921Protocol of Signature relating to the Statute of the Permanent Court of International Justice provided for by Article 14 of the Covenant of the League of Nations. Geneva, December 16, 1920 (1921) LNTSer 96; 6 LNTS 379; lista stron.. Rozpoczął działalność 30 stycznia 1922, a formalnie zakończył 31 grudnia 1946, chociaż ostatnia sesja miała miejsce w lutym 1940.

Do 1930 składał się z jedenastu sędziów i czterech zastępców, następnie z 15 sędziów i 4 zastępców, a od 1936 z piętnastu sędziówProtokół międzynarodowy, podpisany w Genewie 14 września 1929 r., dotyczący rewizji Statutu Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej (). Oświadczenie Rządowe z 25 maja 1936 r. w sprawie ratyfikacji przez Polskę i inne państwa protokółu z 14 września 1929 r., dotyczącego rewizji Statutu Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej (). Zarejestrowany w Sekretariacie Ligi Narodów 1 lutego 1936 (LNTSer 15; 165 LNTS 353).. Zastępcy mieli zasiadać w składzie STSM tylko, jeżeli mniej niż 11 sędziów mogło orzekać. Każdy sędzia oraz zastępca musiał pochodzić z innego państwa. Byli wybierani przez Zgromadzenie oraz Radę Ligi Narodów na dziewięcioletnią kadencję z prawem ponownego wyboru z listy osób, przedstawionych przez grupy narodowościowe Stałego Trybunału RozjemczegoPaństwa nie reprezentowane w Stałym Trybunale Rozjemczym przedstawiały listy kandydatów na tych samych warunkach, jakie dla Trybunału Rozjemczego określa art. 44 Konwencji Haskiej z 18 października 1907 r. o pokojowym załatwianiu zatargów międzynarodowych (). (art. 4 – 15). W przypadku śmierci lub rezygnacji sędziego przeprowadzano wybory uzupełniające. Trybunał wybierał Prezesa i Wiceprezesa na trzyletnią kadencję z prawem ponownego wyboru (art. 21). Polak Michał Rostworowski był sędzią od 1931 do śmierci w 1940.

STSM rozstrzygał spory między państwami, a także wydawał opinie doradcze. W sumie rozpoznał 66 spraw, wydał 32 wyroki oraz 27 opinii doradczych.

Art. 50 dozwalał Trybunałowi, by powierzył zbadanie okoliczności sprawy (ang. enquiry, fr. enquête) lub wydanie orzeczenia biegłego (ang. expert opinion, fr. expertise) każdej osobie, ciału, biuru, komisji lub organowi przez siebie wybranym. Wyrok był ostateczny (art. 60), strona mogła zażądać ponownego rozpatrzenia sprawy na podstawie odkrycia faktu, który mógł mieć wpływ rozstrzygający, a w chwili wydania wyroku był nieznany ani Trybunałowi, ani stronie, żądającej rewizji, o ile nieświadomość ta nie była zawiniona przez stronę. Możliwość żądania rewizji ulegała przedawnieniu 6 miesięcy po odkryciu takiego faktu i 10 lat po wydaniu wyroku (art. 61).

Następcą STSM jest Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.

Sprawy Sprawy sporne przed STSM Sprawa „SS Wimbledon” i Kanału Kilońskiego (Wlk. Brytania, Francja, Włochy, Japonia przeciwko Niemcom, Polska – interwenient) Sprawa palestyńskich koncesji Mavrommatisa (Grecja przeciwko Wlk. Brytanii) Sprawa traktatu z Neuilly (Bułgaria przeciwko Grecji) Sprawa interpretacji wyroku nr 3 (Bułgaria przeciwko Grecji) Sprawa jerozolimskich koncesji Mavrommatisa (Grecja przeciwko Wlk. Brytanii) Sprawa pewnych interesów niemieckich na polskim Górnym Śląsku (Niemcy przeciwko Polsce) Sprawa wypowiedzenia układu chińsko-belgijskiego z 2 listopada 1865 (Belgia przeciwko Chinom) Chorzów Factory case, sprawa fabryki w Chorzowie (Niemcy przeciwko Polsce) Sprawa „SS Lotus” (Francja przeciwko Turcji) Sprawa readaptacji jerozolimskich koncesji Mavrommatisa (Grecja przeciwko Wlk. Brytanii) Sprawa interpretacji wyroków 7 i 8 dot. fabryki w Chorzowie (Niemcy przeciwko Polsce) Sprawa mniejszości na Górnym Śląsku (szkoły mniejszości) (Niemcy przeciwko Polsce) Sprawa pożyczek serbskich (Francja przeciwko Królestwu Serbów, Chorwatów i Słoweńców) Sprawa pożyczek brazylijskich (Francja przeciwko Brazylii) Sprawa wolnych stref w Górnej Sabaudii i Dystrykcie Gex (Francja przeciwko Szwajcarii) Sprawa jurysdykcji terytorialnej Międzynarodowej Komisji Reńskiej (Francja, Wlk. Brytania, Czechosłowacja, Dania, Niemcy i Szwecja przeciwko Polsce) Sprawa statusu Kłajpedy (Wlk. Brytania, Francja, Włochy i Japonia przeciwko Litwie) Sprawa statusu południowo-wschodniej Grenlandii (Norwegia przeciwko Danii) Sprawa delimitacji wód terytorialnych pomiędzy wyspą Castellorizo i wybrzeżem Anatolii (Turcja przeciwko Włochom) Sprawa administracji księcia pszczyńskiego (Niemcy przeciwko Polsce) Sprawa statusu Grenlandii wschodniej (Norwegia przeciwko Danii) Sprawa odwołań od pewnych orzeczeń czechosłowacko-węgierskiego mieszanego trybunału arbitrażowego (Czechosłowacja przeciwko Węgrom) Sprawa polskiej reformy rolnej i mniejszości niemieckiej (Niemcy przeciwko Polsce) Sprawa odwołania od orzeczenia czechosłowacko-węgierskiego mieszanego trybunału arbitrażowego (Uniwersytet Pétera Pázmánya) (Czechosłowacja przeciwko Węgrom) Sprawa latarni morskich (Francja przeciwko Grecji) Sprawa Oscara Chinna (Wlk. Brytania przeciwko Belgii) Sprawa Pajzs, Csáky, Esterházy (Węgry przeciwko Jugosławii) Sprawa Losinger & Co. (Szwajcaria przeciwko Jugosławii) Sprawa odprowadzania wód Mozy (Holandia przeciwko Belgii) Sprawa latarni morskich na Krecie i Samos (Francja przeciwko Grecji) Sprawa Borchgrave’a (Belgia przeciwko Hiszpanii) Sprawa fosfatów w Maroku (Włochy przeciwko Francji) Sprawa kolei Panevėžys – Saldutiškis (Estonia przeciwko Litwie) Sprawa Electricity Company of Sofia and Bulgaria (Belgia przeciwko Bułgarii) Sprawa Société Commerciale de Belgique (Belgia przeciwko Grecji)

Opinie doradcze Sprawa wyznaczenia holenderskiego delegata pracowników na trzecią sesję Międzynarodowej Konferencji Pracy Sprawa kompetencji MOP w odniesieniu do międzynarodowej regulacji warunków pracy osób zatrudnionych w rolnictwie Sprawa kompetencji MOP do badania propozycji organizacji i metod produkcji rolnej Sprawa dekretów o nabywaniu obywatelstwa wydanych w Tunisie i Maroku w 1923 Sprawa statusu Karelii Wschodniej Sprawa niemieckich osadników w Polsce Sprawa nabycia polskiego obywatelstwa Sprawa Jaworzyny Sprawa klasztoru Świętego Nauma Sprawa wymiany ludności greckiej i tureckiej Sprawa polskich usług pocztowych w Gdańsku Sprawa interpretacji Art. 3, ust. 2 traktatu z Lozanny Sprawa kompetencji MOP do wpadkowego regulowania osobistego świadczenia pracy przez pracodawcę Sprawa kompetencji Europejskiej Komisji Dunajskiej Kompetencja sądów w Gdańsku Sprawa interpretacji umowy grecko-tureckiej z 1 grudnia 1926 Sprawa „wspólnot” grecko-bułgarskich Sprawa Wolnego Miasta Gdańska i MOP Sprawa dostępu do niemieckich szkół mniejszościowych na Górnym Śląsku Sprawa reżimu celnego między Austrią a Niemcami Sprawa ruchu kolejowego między Litwą a Polską Sprawa dostępu i kotwiczenia w porcie w Gdańsku przez okręty wojenne Sprawa traktowania osób narodowości polskiej w Gdańsku Sprawa interpretacji umowy grecko-bułgarskiej z 9 grudnia 1927 Sprawa interpretacji konwencji MOP nr 4 z 1919 o pracy nocnej kobiet Sprawa szkół mniejszościowych w Albanii Sprawa zgodności pewnych dekretów Gdańska ze statutem Wolnego Miasta

Sędziowie Kadencja 1922-1930 Sędziowie Imię i nazwisko Państwo Prezes Wiceprezes Rafael Altamira y Crevea Hiszpania Dionisio Anzilotti Włochy 1928-1930 Ruy BarbosaZmarł 1 marca 1923. Brazylia Antonio Sánchez de Bustamante y Sirvén Kuba Wicehrabia Robert FinlayZmarł 9 marca 1929. Wielka Brytania Szwajcaria 1925-1927 1928-1930 Bernard Cornelia Johannes Loder Holandia 1922-1924 Zrezygnował 11 kwietnia 1928. Stany Zjednoczone Dania Japonia Zmarł 31 sierpnia 1928. Francja 1922-1928 Epitácio Lindolfo da Silva PessoaWybrany 10 września 1923 po śmierci sędziego Barbosy. Brazylia Charles Evans HughesWybrany 8 września 1928 po rezygnacji sędziego Moore’a; zrezygnował 15 lutego 1930. Stany Zjednoczone Wybrany 19 września 1929 po śmierci sędziego Weissa. Francja Wybrany 19 września 1929 po śmierci sędziego Finlaya. Wielka Brytania Frank Billings KelloggWybrany 25 września 1930 po rezygnacji sędziego Hughesa. Stany Zjednoczone

Zastępcy sędziów Imię i nazwisko Państwo Norwegia Mihailo Jovanović JugosławiaDemetre Negulesco Rumunia Wang Chonghui Chiny

Kadencja 1931-1945 Sędziowie Imię i nazwisko Państwo Prezes Wiceprezes Mineitciro AdatciZmarł 28 grudnia 1934. Japonia 1931-1933 Rafael Altamira y Crevea Hiszpania Dionisio Anzilotti Włochy Antonio Sánchez de Bustamante y Sirvén Kuba Jonkheer Willem Jan Mari van Eysinga Holandia Francja José Gustavo Guerrero Salwador 1936-1946 1931-1936 Wielka Brytania 1934-1936 1936-1946 Frank Billings KelloggZrezygnował 5 września 1935. Stany Zjednoczone Demetre Negulesco Rumunia Baron Zmarł 11 lipca 1936. Belgia Hrabia Michał RostworowskiZmarł 24 marca 1940. Polska Zrezygnował 25 sierpnia 1935. Niemcy Kolumbia Wang ChonghuiZrezygnował 15 stycznia 1936. Chiny Wybrany 15 września 1935 po śmierci sędziego Adatciego; zrezygnował 15 stycznia 1942. Japonia Zheng TianxiWybrany 8 października 1936 po rezygnacji sędziego Wanga. Chiny Wybrany 8 października 1936 po rezygnacji sędziego Schückinga; zmarł 7 lipca 1937. Szwecja Wybrany 8 października 1936 po rezygnacji sędziego Kellogga. Stany Zjednoczone Wybrany 25 maja 1937 po śmierci sędziego Rolin-Jaequemynsa. Belgia Wybrany 26 września 1938 po śmierci sędziego Hammarskjölda. Finlandia

Zastępcy sędziówStanowisko zniesione od 1 lutego 1936. Imię i nazwisko Państwo Finlandia Portugalia Jugosławia Austria

Przypisy

Linki zewnętrzne Statut stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej, przewidzianego w artykule 14 Paktu Ligi Narodów () Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej Publications of the Permanent Court of International Justice (1922-1946)

Kategoria:Międzynarodowe organy wymiaru sprawiedliwości Kategoria:Liga Narodów