Skotniki – wieś w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Aleksandrów, na Wyżynie Przedborskiej, nad rzeką Pilicą.

W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.

Nazwa miejscowości Wieś należy do grupy polskich miejscowości, których mieszkańcy w średniowieczu zajmowali się głównie hodowlą bydła. Nadawano im zwykle nazwę "Skotniki"Szober S., Pogląd na świat w odbiciu faktów językowych i wartości wychowawcze nauki gramatyki, „Rocznik Pedagogiczny” 1921, s. 194–213. W 1564 nazwę zapisano jako "Skothnyky" , a w 1577 roku jako "oppidum Skotniki". W przeszłości nazwa nadpilickiej wsi Skotniki była opatrzona przymiotnikiem "Koneckie", od miasta powiatowego Końskie. Nazwa ta pozostała w niektórych dokumentach i jest sporadycznie powielana, np. w biogramie księdza doktora Władysława Chrzanowskiego (1886–1933), urodzonego w niedalekim Kietlinie, a pochowanego na cmentarzu parafialnym w Skotnikach.Skoczylas M. M. Historia medycyny a potencjał turystyczny Nadpilicza Środkowego. W: red. Magowska A., Pękacka-Falkowska K., Owecki M. Wybrane problemy historii medycyny. W kręgu epistemologii i praktyki. Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2020, s. 53-75. , treść on-lineŁopusiński T. Cmentarz w Skotnikach

Historia Skotnik Pierwsza wzmianka o miejscowości Skotniki pochodzi z 1508. W 1528 powstał kościół (istniejący do dziś), a w 1530 król Zygmunt I Stary wydał przywilej na utworzenie filii parafii Ręczno w Skotnikach. Odrębna parafia została erygowana w 1604 roku. W 1784 miejscowość administracyjnie należała do powiatu opoczyńskiego w województwie sandomierskim i była własnością Antoniny Łąckiej z Pruszyńskich.

W czasie powstania styczniowego walki toczyły się w Skotnikach od stycznia do kwietnia 1864. W latach 1884–1885 na terenie ówczesnej gminy Skotniki oraz w pobliskich gminach Dobromierz (obecnie w gminie Kluczewsko) i Przedbórz panowała epidemia ospy naturalnej, tj. ospy prawdziwej.Rutowicz J. Społeczeństwo Przedborza w XIX i początkach XX wieku. Zarys problematyki. Zeszyty Radomszczańskie. Prace z dziejów Radomska i powiatu radomszczańskiego, 2008, t. 2, treść on-line

W 1897 ówczesny właściciel wsi hr. Krasiński przeprowadził wymianę i scalenie gruntów, w następstwie czego powstały nowe miejscowości: Nowy Reczków, Nowy Józefów, Nowy Ojrzeń oraz Papiernia.

W przeszłości spośród duchownych ze Skotnikami związany był ks. Wincenty Firlej Gotliński – kanonik jerozolimski (1788), a w czasach bardziej współczesnych (1926–1929) ks. dr Władysław Chrzanowski - proboszcz skotnickiej parafii, poseł na Sejm Ustawodawczy (1919–1922), profesor Seminarium Duchownego w Sandomierzu, pracownik konsulatu polskiego w Nowym Jorku oraz współorganizator oddziałów Polskiego Towarzystwa Turystyczno–Krajoznawczego w Ostrowcu Świętokrzyskim i Sandomierzu. W roku 1933 ksiądz dr Władysław Chrzanowski został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Do 1954 roku miejscowość była siedzibą władz gminy Skotniki.

W centralnej części wsi znajduje się rozległy rynek oraz kościół i dwór, przez co Skotniki przypominają swoim charakterem zapomniane miasteczko.

Przyroda Miejscowość położona w północnej części Wyżyny Przedborskiej, na wschód od terasów doliny rzecznej Pilicy. W rejonie wsi – pastwiska, grunty orne, lasy i rzeka Pilica. Niedaleko na północny zachód od kościoła rośnie ponad 600-letni dąb.

Na północny wschód od wsi – Diabla Góra objęta ochroną w postaci rezerwatu przyrody Diabla Góra.

Dolinę Pilicy na zachód od Skotnik zawarto w granicach Sulejowskiego Parku Krajobrazowego.

Zabytki thumb|180px|Fragment alei lipowej w parku z XVI i XVII wieku Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty: Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z 1528, zbudowany z drewna modrzewiowego i kryty gontem, 1501, XVIII, nr rej.: 32-II-18 z 25.09.1947 oraz 308 z 15.02.1967, dzwonnica drewniana, nr rej.: 31-II-17 z 25.09.1947, figura, nr rej.: 30-II-16 z 25.09.1947, Dwór renesansowy z XVI-XVII wieku: Dwór renesansowy wybudowany został około 1520-1530 roku, gdy właścicielem Skotnik był wojski większy sieradzki Mikołaj Wspinek z Będkowa herbu Prus II (zm. 1530), który ufundował także tutejszy drewniany kościółJ. Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom 1913, s. 253.. Najstarsza wybudowana wtedy część dworu znajduje się w partii wschodniej. Pierwotnie ta część miała wymiary zbliżone do kwadratu 12,8 x 12 metrów i od początku była podpiwniczona, a piwnice i parter miały sklepienie kolebkowe. W 1564 roku jako właścicielka była wzmiankowana córka Mikołaja Wspinka. W 1577 roku jako właściciel był wzmiankowany Stanisław Dobrzykowski herbu Dołęga. W 1. połowie XVII wieku dwór został rozbudowywany od strony północono-zachodniej przez Trojanowskich herbu SzeligaTomkiewicz W., Późnorenesansowy dwór w Skotnikach [w:] Architektura dawna a współczesność, Warszawa 1982 SMTHAU, Tom XVI, Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki, s. 131-137.. Dobudowano wtedy też loggię na nowo zbudowanym łączniku. W kolejnej fazie dwór rozbudowano od południa o jeden piętrowy trakt i rozpoczęto budowę wieży na osi północnej elewacji, ale nie wiadomo czy ją ukończono. W połowie XVIII wieku obiekt przestał pełnić funkcję mieszkalną i zamieniono go w lamus na cele gospodarcze. W 1897 roku zburzono renesansową attykę i położono na dworze czterospadowy dachZygmunt Błaszczyk, Dwór w Skotnikach nad Pilicą, Ochrona Zabytków, nr 2 (201), 1998, s. 162-168. . Remontowany w latach 1905-1906. W 1914-1915 roku budynek spłonął, w wyniku czego runął dach. Od tego czasu, aż do 1979 roku, gdy rozpoczęto remont generalny, dwór nie miał dachu i niszczał. Remont prowadzony przez PKZ w Kielcach nie został ukończony, gdyż przekazania dworu zażądała miejscowa parafia katolicka, w efekcie czego oddano jej obiekt w grudniu 1991 roku. Dwór był ówcześnie bez podłóg, instalacji, stolarki i tynków wewnętrznych, jednak parafia nie podjęła żadnych prac remontowych i sprzedała dwór osobie fizycznej, która także nie podjęła żadnych prac zmierzających do uratowania obiektu. 20 lipca 2007 zabytkowy park został prawie w całości zniszczony przez burzę, ale konstrukcja dworu nie została naruszona. Dwór renesansowy obecnie niszczeje i jest pozbawiony dozoru. Wpisany do rejestru zabytków wpisem nr 262 z 16.10.1956 oraz nr 509 z 15.06.1967 park z XVI/XVII wieku z częściowo zachowanym układem geometrycznym i aleją lipową, nr rej.: 729 z 20.12.1957 oraz 274 z 18.11.1977 i z 19.04.1994 inne: na pobliskim cmentarzu parafialnym kilka XIX-wiecznych nagrobków. zbiorowy cmentarzyk żołnierzy z okresu I wojny światowej.

Turystyka Rokrocznie w dniu uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, 15 sierpnia, na Placu Rynkowym odbywa się jarmark.

Przez wieś przebiega pieszy Szlak Rekreacyjny Rzeki Pilicy. W rejonie Skotnik znajduje się Sulejowski Park Krajobrazowy. W Skotnikach - gospodarstwo agroturystyczne. Nieznacznie na północny wschód od wsi oddalona jest Diabla Góra.

13 lipca 2018 w Skotnikach odbyła się Ogólnopolska Konferencja "Potencjał Turystyczny Środkowego Nadpilicza", na której omówiono walory przyrodnicze i kulturowe ziemi nadpilickiej oraz możliwości rozwoju ruchu turystycznego w południowo-wschodniej części województwa łódzkiego. Skotniki leżą w centralnej części Nadpilicza Środkowego, rozciągającego się od okolic Przedborza do Tomaszowa Mazowieckiego. Spotkanie zostało zorganizowane przez gminę Aleksandrów, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze - Oddział w Żarnowie i Sekcję Nauk o Człowieku Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika.Szafiński W. Konferencja Ogólnopolska "Potencjał Turystyczny Środkowego Nadpilicza", spływ i wycieczka krajoznawcza. www.gmina-aleksandrow.plKonferencja popularno-naukowa „Potencjał turystyczny Środkowego Nadpilicza”, Skotniki, 13 lipca 2018 roku Polskie Towarzystwo Przyrodników im. KopernikaSkoczylas M.M., Szafiński W., Szafińska G. Postacie i wydarzenia z historii medycyny Piotrkowa Trybunalskiego, Tomaszowa Mazowieckiego, Opoczna, Przedborza i Gorzkowic dla rozwoju turystyki poznawczej - refleksje po konferencji "Potencjał turystyczny środkowego Nadpilicza" w Skotnikach. W: Dziedzictwo przeszłości w medycynie współczesnej. XXV Zjazd Polskiego Towarzystwa Historii Nauk Medycznych, Poznań, 10-11 października 2019 roku. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego, 2019. s. 35.

Szlak wodny Pilicy Szlak kajakowy długości 228 km. Trasa: Zarzecze k. Szczekocin – Przedbórz – Faliszew – Skotniki (powiat piotrkowski) – Sulejów – Zbiornik Sulejowski – Tomaszów Mazowiecki – Spała – Inowłódz – Żądłowice – Grotowice – Domaniewice – Nowe Miasto nad Pilicą – Białobrzegi – Warka – ujście Pilicy. Stopień trudności według klasyfikacji międzynarodowej: CL I (przejazd łatwy), miejscami CL II (przejazd trudniejszy – wąskie koryto, znaczny spadek, kamieniste dno).

Komunikacja Drogi Na południe do Faliszewa i Przedborza – do drogi krajowej nr 42 Na północ do Dąbrówki, Dąbrowy nad Czarną i Sulejowa (do drogi krajowej nr 74 i drogi krajowej nr 12). Na południowy wschód do Józefowa Starego (Gmina Przedbórz) i Czermna w (Gmina Fałków) – do drogi krajowej nr 42.

Usługi PKS Przystanek znajduje się w centrum wsi. Połączenia m.in. z miastami: Sulejów, Piotrków Trybunalski, Łódź, Przedbórz.

Urząd Pocztowy Urząd Pocztowy w Aleksandrowie – kod 26-337.

Integralne części wsi +Integralne części wsi Skotniki SIMC Nazwa Rodzaj 0534948 Justynów część wsi0534902 Nad Stawem część wsi0534954 Nowy Józefów część wsi0534919 Piachy część wsi0534925 Przedmieście część wsi0534960 Siedliska część wsi1040013 Stanisławów przysiółek0534931 Za Cmentarzem część wsi

Zobacz też Skotniki Dolne Skotniki Duże Skotniki Górne Skotniki Małe

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Bibliografia ks. dr Władysław Chrzanowski, „1528–1928 Rok jubileuszowy Pafafii i kościoła w Skotnikach”, Piotrków Trybunalski 1928; ks. Tadeusz Urbańczyk, „Jubileuszowy Biuletyn Duszpasterski Parafii Niepokalanego Poczęcia N.M.P.” 1996, nr 6; Czaykowski Franciszek- Regestr Diecezjów Franciszka Czaykowskiego czyli właściciele ziemscy w Koronie 1783–1784. Warszawa 2006; Michał Pawlikowski, Syn Ziemi Radomszczańskiej. Życie i działalność posła na Sejm II Rzeczypospolitej ks. dr. Władysława Chrzanowskiego 1886–1933, Strzałków 2011, .

Linki zewnętrzne Strona powiatu piotrkowskiego Skotniki w Portalu Turystyczno-Krajoznawczym Województwa Łódzkiego

Kategoria:Dawne miasta w województwie łódzkim