Skrzeszew – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie sokołowskim, w gminie Repki. Ma status sołectwa. Leży na Podlasiu.
+Integralne części wsi Skrzeszew SIMC Nazwa Rodzaj 0685305 Pieńki Skrzeszewskie kolonia0685280 Pieńki Wojewódzkie część wsi0685297 Zamłynie część wsi
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa siedleckiego.
Historia
Skrzeszew został 1 kwietnia 1428 r. nadany przez wielkiego księcia litewskiego Witolda biskupstwu łuckiemu. Do 1795 r. wieś stanowiła uposażenie biskupów łuckich i należała do ich rezydencji. W okresie staropolskim Skrzeszew znajdował się w ziemi drohickiej województwa podlaskiego.
20 lipca 1660 r. król Jan Kazimierz ustanowił w Skrzeszewie dwa jarmarki: pierwszy na niedzielę Laetare, drugi na dzień św. Michała, 29 września. Jan Kazimierz zwolnił ponadto Skrzeszew od podatków na cztery lata ze względu na zniszczenia wojenne.
W 1724 r. biskup łucki Stefan Bogusław Rupniewski otrzymał od króla Augusta II Mocnego przywilej na lokację Skrzeszewa jako miasta. Przywilej ten nie doprowadził jednak do trwałego przekształcenia Skrzeszewa w ośrodek miejski.
W grudniu 1793 r. król Stanisław August Poniatowski zatrzymał się na obiad w austerii w Skrzeszewie podczas podróży z Siemiatycz do Sokołowa Podlaskiego. Dobra skrzeszewskie ucierpiały w okresie wojen napoleońskich. W 1808 r. Skrzeszew zakupił od władz austriackich Franciszek Obniski, poseł łosicki na sejm Królestwa Polskiego w 1818 r..
Franciszek Obniski przeprowadził restaurację i rozbudowę kościoła parafialnego. W majątku funkcjonowały młyny, przy czym zachowane materiały archiwalne wskazują, że młyn skrzeszewski istniał jeszcze przed nabyciem dóbr przez Obniskiego.
W wydanym w 1889 r. tomie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich podano, że Skrzeszew liczył 43 domy i 466 mieszkańców, podczas gdy w 1827 r. było tu 35 domów i 309 mieszkańców. Liczba 2968 osób podawana przez to źródło odnosiła się do całej parafii skrzeszewskiej, a nie do samej wsi.
19 sierpnia 1920 r., podczas wojny polsko-bolszewickiej, polska Brygada Jazdy Ochotniczej stoczyła pod Skrzeszewem i Frankopolem zwycięską bitwę z dywizjami bolszewickiej 16 Armii. Wydarzenia te upamiętniają pomniki na cmentarzu i na wschodnim krańcu wsi oraz tablica w kościele parafialnym. Na miejscowym cmentarzu znajduje się kwatera żołnierzy poległych w 1920 r..
Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Historia
Początki parafii w Skrzeszewie sięgają pierwszej połowy XV wieku. W 1431 r. wzmiankowany był Grzegorz, pleban skrzeszewski i oficjał biskupi dla ziemi drohickiej, związany z budową miejscowego kościoła. W 1501 r. biskup łucki Jan Mikołaj Pudełko (Andruszewicz) odnowił erekcję parafii i uposażył kościół pod wezwaniem św. Stanisława i Matki Bożej w dwie włóki ziemi w Skrzeszewie i Wasilewie. Pierwotny kościół był budowlą drewnianą.
Budowę obecnego murowanego kościoła rozpoczęto w 1705 r. z inicjatywy Stanisława Godlewskiego herbu Gozdawa, regenta kancelarii koronnej, starosty nurskiego i kasztelana podlaskiego. Po jego śmierci w 1709 r. prace kontynuował jego brat Jan Godlewski, stolnik, a następnie podkomorzy nurski. Po śmierci Jana w 1717 r. budowę prowadzili jego siostrzeniec Baltazar Ciecierski herbu Rawicz, stolnik drohicki, oraz Anna z Gembickich Ciecierska. Budowę ukończono w 1733 r., a 11 września tego roku świątynię konsekrował Józef Olszański, sufragan chełmski.
W 1741 r. jako jeden z kolatorów świątyni wymieniany był Józef Franciszek Sapieha herbu Lis, podskarbi nadworny litewski. Kościół był ośrodkiem kultu maryjnego. Czczony w nim obraz Matki Bożej określano w źródłach jako wizerunek Matki Bożej Różańcowej lub Częstochowskiej, a w nowszych opisach także jako Matkę Bożą Szkaplerzną. Do 1764 r. w księgach parafialnych odnotowano co najmniej 72 przypadki uznawane za cudowne uzdrowienia.
W 1837 r. Franciszek Obniski rozpoczął restaurację i powiększenie świątyni. W latach 1837–1840 do dawnej barokowej bryły dobudowano od zachodu monumentalny portyk o czterech kolumnach jońskich oraz dwie boczne kaplice. Galicka i Sygietyńska zwróciły uwagę na podobieństwo portyku skrzeszewskiego do czterokolumnowego portyku kościoła w Jabłonnie Lackiej, zaprojektowanego przez Andrzeja Gołońskiego, i na tej podstawie przypisały mu również autorstwo klasycystycznej przebudowy kościoła w Skrzeszewie.
Zachowana dokumentacja przebudowy z lat 1834–1842 zawiera materiały dotyczące ambony, chrzcielnicy, chóru muzycznego, obrazów i dzwonnicy. Część uwag Franciszek Obniski kierował do Andrzeja Gołońskiego. Przy odnawianiu obrazów pracował August Dawid, prace złotnicze wykonywał rzemieślnik określany jako La Chapelle, natomiast prace snycerskie i sztukatorskie wykonywał Ludwik Wąsowicz. Zachowały się również materiały dotyczące wykonania żelaznej bramy, ogrodzenia i krat przez warszawską firmę Evans.
Podczas działań wojennych w 1915 r. kościół i dzwonnica zostały poważnie uszkodzone; zniszczono wieże, około trzech czwartych pokrycia dachowego oraz okna. Odbudową świątyni w 1918 r. kierował proboszcz Feliks Franczewski.
W latach 90. XX wieku prowadzono konserwację wyposażenia kościoła. W 1995 r. konserwowano m.in. obrazy i portrety znajdujące się w świątyni, w latach 1997–1998 figurę Matki Bożej z elewacji wschodniej, a w 1998 r. zabytkowe organy. Na przełomie XX i XXI wieku odnowiono także ołtarz główny, organy, wnętrze i elewacje oraz pokryto dach blachą miedzianą.
Kościół wraz z dzwonnicą i ogrodzeniem został wpisany do rejestru zabytków 25 listopada 1960 r. pod numerem 265/60.
Architektura
Pierwotna barokowa część świątyni składa się z prostokątnej, czteroprzęsłowej nawy oraz prostokątnego, dwuprzęsłowego prezbiterium o tej samej szerokości co nawa. W wyniku przebudowy z lat 1837–1840 dobudowano kaplice boczne oraz klasycystyczny portyk frontowy z czterema kolumnami jońskimi, zwieńczony trójkątnym frontonem. W południowo-zachodniej części placu kościelnego znajduje się murowana, czworoboczna dzwonnica z pierwszej połowy XIX wieku.
Wyposażenie
Barokowy ołtarz główny ma formy regencyjne. Jego dekorację tworzą m.in. rzeźbione figury archaniołów Michała i Gabriela, postacie alegoryczne oraz anioły podtrzymujące glob ziemski z herbem Lis. W ołtarzu znajduje się barokowy, XVII-wieczny wizerunek Matki Bożej związany z dawnym kultem maryjnym. W źródłach parafialnych obraz określano jako Matkę Bożą Różańcową lub Częstochowską, natomiast w nowszych opisach zabytku również jako Matkę Bożą Szkaplerzną. Do XVIII-wiecznego wystroju należą ołtarze boczne o formach regencyjnych oraz barokowa ambona. Zachowały się również starsze rzeźby, w tym późnogotycka figura Chrystusa Zmartwychwstałego z XVI wieku oraz figura Chrystusa Frasobliwego z XVII wieku. Z XVIII wieku pochodzą dwie rzeźby postaci kobiecych związane z grupą o charakterze pasyjnym, umieszczone w niszach przy części frontowej świątyni. Drewniana figura Matki Bożej w niszy elewacji wschodniej pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku i została poddana konserwacji w latach 1997–1998. Do cenniejszych zabytków malarstwa należy Zdjęcie z krzyża, anonimowa kopia kompozycji Petera Paula Rubensa znajdującej się w Ermitażu w Petersburgu. Obraz skrzeszewski powstał w połowie XIX wieku i został namalowany olejno na płótnie. W kościele znajdują się także obraz Św. Roch z drugiej połowy XVIII wieku, dziewiętnastowieczne przedstawienia Matki Bożej i św. Łukasza Ewangelisty oraz portrety rodziny Obniskich. Portret Franciszka Obniskiego pochodzi z drugiej ćwierci XIX wieku, natomiast portret jego żony jest datowany na 1838 r.. Zabytkowe organy powstawały etapami w 1782 i 1796 r.. Wśród zabytkowych paramentów znajduje się ornat wykonany z użyciem polskich pasów kontuszowych. Galicka i Sygietyńska zaliczyły go do grupy osiemnastowiecznych szat liturgicznych powstałych z wtórnie wykorzystanych pasów kontuszowych, zachowanych w kościołach Podlasia i wschodniego Mazowsza. Do wyposażenia zespołu kościelnego należy także dzwon odlany w 1795 r. przez gdańskiego ludwisarza Michała Wittwercka.
Zobacz też Skrzeszew E Skrzeszew (powiat legionowski) Skrzeszew klub sportowy OSP SKRZESZEW
Przypisy Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Kategoria:Skrzeszew (powiat sokołowski) Kategoria:Dawne miasta w województwie mazowieckim Kategoria:Miasta lokowane przez Augusta II Mocnego Kategoria:Prywatne miasta duchowne I Rzeczypospolitej (województwo podlaskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku