Brynica (dodatkowa nazwa w niem. Brinnitz) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Łubniany, nad rzekami Brynicą i jej lewymi dopływami: Swornicą oraz Leszczną, 18 km w kierunku północnym od Opola. Zajmuje 2842,73 ha; w tym 1639 ha, tj. prawie 58% to lasy. Według stanu na 2009 r. mieszka w niej 1335 osób.

W miejscowości znajdują się m.in.: NZOZ (gabinet stomatologiczny), Publiczne Przedszkole, Publiczna Szkoła Podstawowa, biblioteka (filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Łubnianach), leśnictwo, boisko LZS-u, remiza OSP, izba pamięci (utworzona w starej remizie straży pożarnej), zabytkowy rzymskokatolicki kościół parafialny pw. św. Szczepana, cmentarz, pomnik poświęcony poległym na I wojnie światowej mieszkańcom miejscowości, tartak (dawniej wodny, na rzece Brynicy), 2 sklepy spożywcze i należący do GS-u Turawa sklep wielobranżowy, bar, restauracja/hotel, 3 stadniny koni i pomnik przyrody (buk z ok. 1750 r., 29 m wysokości i 3,4 m obwodu, wpisany do wojewódzkiego rejestru pod nrem 264). W miejscowości działają m.in.: klub sportowy LZS Brynica, koło MN DFK, Grupa Odnowy Wsi, Stowarzyszenie Odnowy Wsi Brynica (powołane 27 stycznia 2009 r., wpisane do KRS-u 22 kwietnia 2009 r.) i Parafialny Zespół CaritasInformator Gmina Łubniany – Dożynki '94..

Położenie Brynica jest położona nad rzekami Brynicą, lokalnie nazywaną też Bryniczanką, i jej lewymi dopływami: Swornicą oraz Leszczną, 18 km w kierunku północnym od Opola.

Miejscowość leży na Równinie Opolskiej, na Obszarze Chronionego Krajobrazu Lasy Stobrawsko-Turawskie, w pobliżu Stobrawskiego Parku Krajobrazowego, Borów Kupskich i Jeziora Turawskiego. Najbliższe (pozamiejskie) duże zakłady przemysłowe to: PGE Elektrownia Opole SA w Brzeziu, należący do Stora Enso tartak w Murowie i nieczynna od 1996 r. huta szkła „Janina” w Murowie. Najbliższe miasta to: Kluczbork, Olesno, Dobrodzień, Kolonowskie, Ozimek, Opole i Wołczyn.

+ Integralne części wsi Brynica SIMC Nazwa Rodzaj0498968 Groble część wsi0498974 Gróbek część wsi0498980 Podgórze część wsi0498997 Podlesie część wsi0499011 Surowina przysiółek0499005 Wojtyle część wsi

Administracja Brynica należy administracyjnie do gminy Łubniany, w powiecie opolskim, w województwie opolskim. Miejscowość stanowi samodzielne sołectwo, w skład którego wchodzi także przysiółek Surowina; w wyborach do Rady gminy obie miejscowości tworzą okręg wyborczy (nr 1), posiadający 2 mandaty.

Miejscowość składa się z 5 części: Groble, Gróbek, Podgórze, Podlesie i WojtyleSIMC: Groble – 0498968, Gróbek – 0498974, Podgórze – 0498980, Podlesie – 0498997, Wojtyle – 0499005.. Nieformalnie wyróżnia się też dalsze 9 części: Górka (między Podgórzem a Surowiną), Klapac, Nandza (na południu miejscowości), Psiska (ulice Klasztorna i Leśna), Stawisko (na północny zachód od kościoła), Stawy (w centrum i na północy), Ślynzołk (na południu miejscowości), Wieś i Zołpocie.

W swojej historii Brynica prawie zawsze była związana administracyjnie z Opolem: od 1815 r. do zakończenia II wojny światowej należała do powiatu opolskiego (niem. Landkreis Oppeln) w rejencji opolskiej (niem. Regierungsbezirk Oppeln), a od 1950 r., niezależnie od zmian podziału administracyjnego, należy do województwa opolskiego. W latach 1946–1950 miejscowość należała do województwa śląskiego.

W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Brynica, po jej zniesieniu w gromadzie Kup.

Etymologia nazwy Stanisław Rospond w opracowanym przez siebie Słowniku etymologicznym nazw geograficznych Śląska podaje różne brzmienia nazwy miejscowości, zapisane w dokumentach. Są to: Fluss Brenicze, Fluss Brennica, Johannes de Byrcicze, Byrnicze, Brennitz, Byrcicze, Bryniczia, Brenicia, Brenicz, 4 nazwy z 3. dekady XVI w.: Brinitza, Bryntza, Brynica i Brinitze, Brinnicza (1564 r.), Brenica (1686 r.), Brenitz (1687 i 1743 r.), Breniz/Brenitz (1742 r.), Brinnitze (1784 i 1864 r.), Brynica (1864 r.), Brinnitz i Brünne. Samą zaś nazwę (pierwotnie Brennica) wyprowadza natomiast od prasłowiańskiego określenia „błota” – „brьnije”.

Podobną etymologię zaproponował prof. Henryk Borek, przywołując podane przez Stanisława Słońskiego starosłowiańskie słowa „brenije” i „breń”, będące określeniem „bagna”, „mokradła”, „szlamu”, „torfu”, „torfowiska”, co wiąże się z faktem, że miejscowość znajduje się na terenie nizinnym, a przepływające przez nią 2 rzeki w czasie wiosennych roztopów lub obfitych opadów deszczu powodowały, że szeroko zalany teren zmieniał się w bagno. Odmienne wyjaśnienie pochodzenia nazwy miejscowości podał nauczyciel Franciszek Wosch, w napisanej w 1937 r. kronice miejscowości. Wyprowadza on nazwę od słowa bór: Bórnica, Bornica, Bernica, Berczicza, Byrczica, Brenica i w końcu Brynica.

Toponimia Nazwa miejscowości pochodzi od nazwy rzeki, wspomnianej w dokumentach z lat 1228 i 1242 – odpowiednio Brennicham fluvium i Brenniciam fluvium. Następnie nazwa topograficzna została zamieszczona 31 października 1289 r. w roczniku klasztoru w Czarnowąsach przy informacji o podarowaniu klasztorowi przez księcia Mieszka Opolskiego 100 łanów znajdującego się nad rzeką lasu, zwanego Witalisa Poramba. Późniejsze dokumenty wspominają o rzece następująco: Breniczam fluvium (1309 r.), Brennicam (1316 r.) i im Flusse Prandinicze (1333 r.).

W dokumencie lokacyjnym z 1333 r. miejscowość wystąpiła jako Brynicze. W 1447 r. w dokumencie z informacją o sprzedaży 1 łanu pola sołtysowi użyto nazwy Brenitz. Ta sama nazwa została odnotowana w latach 1531–1686 w związku z pobieraniem z miejscowości dziesięciny przez dziekana z Opola. W 1673 r. miejscowość zapisano jako Brynic w dokumencie, informującym o procesie „volnych Scholtyssów” z proboszczem czarnowąskim o nadużycia w pobieraniu dziesięciny. Topograficzny słownik Prus z 1835 roku notuje wieś pod polską nazwą Brinice, a także zgermanizowaną Brinitze.

Ze względu na polskie pochodzenie 19 maja 1936 r. w miejsce nazwy Brinnitz nazistowska administracja III Rzeszy wprowadziła nową, całkowicie niemiecką nazwę BrünneBrünne – zbroja pierścieniowa.. 12 listopada 1946 r. powrotnie nadano miejscowości nazwę BrynicaRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ()..

Historia

thumb|upright|Statua Piety obok kościoła (2011 r.) thumb|upright|Kapliczka Najświętszej Maryi Panny przy ul. Kwiatowej (2011 r.) thumb|Tablice upamiętniające mieszkańców miejscowości poległych na II wojnie światowej, umieszczone na przedniej ścianie kościoła (2011 r.) W trakcie wykopalisk archeologicznych, prowadzonych na obszarze miejscowości, znaleziono w kilku miejscach narzędzia kamienne, pochodzące z okresu neolitu. W 1982 r. Wojciech Łonak odkrył w okolicy skrzyżowania ulic Powstańców Śląskich i Stawowej ślady datowanej na okres kultury przeworskiej osady produkcyjnej, w której wytapiano żelazo, korzystając z pozyskiwanej z okolicznych łąk rudy darniowej. Badania z 1978 r. pozwoliły określić istnienie na przełomie III i IV w. osady przy obecnej ul. Stawowej, między rzekami Swornicą i Brynicą. Na podstawie badań archeologicznych stwierdzono istnienie w tym miejscu grodu, datowanego na XIV/XV w. Miał on kształt koła o średnicy niewiele większej niż 100 m i otoczony był fosą (po której widoczne ślady zachowały się do czasów współczesnych).

Początki Brynicy związane są z klasztorem w Czarnowąsach. Lokacja na prawie magdeburskim miała miejsce 24 marca 1333 r., kiedy to Godfridus, prepozyt klasztoru w Czarnowąsach, sprzedał braciom Wenclowi/Wenzlowi/Wawrzyńcowi i Stanco/Stanko Cira/Cyra, synom Stoco/Stozo, dziedziczne sołectwo Brynicze z prawem lokacji nowej wsi nad rzeką Brynicą, przy szlaku wiodącym do grodu obronnego między Murowem a Zagwiździem (szlak ten jest wspomniany m.in. w dokumencie z 1289 r.). Zobowiązaniem wobec klasztoru było dostarczanie miodu i wosku pszczelego; klasztor zarezerwował sobie też 2 łany na potrzeby przyszłej parafii. Obowiązkiem sołtysa był też udział w wojnie albo wyposażenie i wysłanie jednego jeźdźca i jednego piechura do wojska książęcego. Prawdopodobnie było to drugie założenie miejscowości w tym miejscu.

Według hipotezy z Brynicą był powiązany pochodzący z Opolszczyzny rycerz, Pakosch von Breynicz, który wziął udział w bitwie pod Grunwaldem, walcząc po stronie polskiej, w XIII chorągwi wieluńskiej.

Od końca XVIII w. wieś posiadała pieczęć gminną, na której wizerunku przedstawiono jelenia w biegu w prawo.

W 1723 r. odnotowuje się istnienie w miejscowości młyna, w 1743 r. – 2 młynów, szynku i owczarni, w 1784 r. – 2 folwarków, kościoła rzymskokatolickiego, szkoły i huty szkła, w 1845 r. – folwarku, szkoły, gorzelni, olejarni, młyna i palarni potaszu, natomiast w 1864 r. – folwarku. Młyn pracował na rzecz klasztoru w Czarnowąsach. Od 1911 r. we wsi działała polska biblioteka zorganizowana przez działaczy Towarzystwa Czytelni Ludowych. Biblioteka ta została zamknięta na czas I wojny światowej i ponownie otwarta w 1919 r.Jan Wróblewski, Polskie biblioteki ludowe w zaborze pruskim i na terenie Rzeszy Niemieckiej w latach 1843–1939. Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego nr 46. Olsztyn 1975, s. 230.

Po I wojnie światowej Po I wojnie światowej miejscowa ludność wysłała delegatów na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w 1918 r. – Zuzannę Draghs i Roberta DrapaM. Patelski, Niech żyje Górny Śląsk, połączony z Polską!: polska działalność niepodległościowa na terenie śląskich miejscowości wchodzących w skład Gminy Łubniany (1918-1922), Dąbrówka Łubniańska 2021.