(ur. w Warszawie, zm. 5 czerwca 1944 w Stănești) – polski polityk, dyplomata, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego.
Kawaler Orderu Orła Białego i Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Członek POW, w latach 1914–1917 żołnierz Legionów Polskich i adiutant Józefa Piłsudskiego. Attaché wojskowy RP w Paryżu i Brukseli w okresie 1922–1923. W latach 1924–1925 był słuchaczem rocznego Kursu Doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Z dniem 15 października 1925, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Oddziału IIIa Biura Ścisłej Rady Wojennej na stanowisko szefa wydziału.
W 1926 w czasie zamachu majowego opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego. W latach 1926–1930 szef gabinetu ministra spraw wojskowych, od 25 sierpnia do 4 grudnia 1930 – wicepremier w rządzie Józefa Piłsudskiego, a następnie (do 1932) – wiceminister spraw zagranicznych. Od 2 listopada 1932 minister spraw zagranicznych, samodzielnie kierował polską polityką zagraniczną aż do wybuchu II wojny światowej. Starał się stosować politykę równowagi w stosunkach między dwoma wielkimi sąsiadami Rzeczypospolitej – ZSRR i Niemcami. Przyczynił się do zawarcia z ZSRR (25 lipca 1932 w Moskwie) paktu o nieagresji i podpisania (26 stycznia 1934 w Berlinie) deklaracji o niestosowaniu przemocy z Niemcami. Przez przeciwników oskarżany o prowadzenie polityki proniemieckiej i antyfrancuskiej. Spowodował włączenie do Polski Zaolzia po układzie monachijskim, a przed aneksją Czecho-Słowacji przez Niemcy. Jesienią 1938 i wiosną 1939 zdecydowanie odrzucił składane Polsce przez Niemcy propozycje, w których jako rekompensatę za zgodę na przyłączenie Gdańska do Rzeszy i zbudowanie eksterytorialnej autostrady przez polskie Pomorze do Prus Wschodnich Niemcy proponowali udział Polski w pakcie antykominternowskim, wspólną wojnę z Rosją Sowiecką oraz przedłużenie paktu o nieagresji z 10 do 25 lat. Doprowadził do zawarcia w 1939 sojuszu z Wielką Brytanią. Po agresji sowieckiej na Polskę, w nocy z 17 na 18 września 1939 ewakuował się wraz z rządem do Rumunii, gdzie został internowany. Generał Władysław Sikorski pod wpływem otoczenia (m.in. Stanisława Kota) uniemożliwił jego wyjazd na Zachód, pomimo wydanej wizy angielskiej. Władze rumuńskie nie wydały go Niemcom. W Rumunii napisał tom pamiętników Ostatni raport. Zmarł na gruźlicę w Stănești 5 czerwca 1944. Jego drugą żoną była Jadwiga Salkowska, która wydała jego wspomnienia.
Syn Józefa Becka i jego pierwszej żony, Marii Słomińskiej, Andrzej, mieszkał w Stanach Zjednoczonych i sprawował funkcję prezesa Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce.
Rodzina Józefa Becka miała wywodzić się (według rodzinnej tradycji) od Bartholomeusa Becka, flandryjskiego marynarza, który pod koniec XVI wieku znalazł się w służbie polskiej (m.in. z rozkazu króla Stefana Batorego miał dowodzić desantem na Elbląg, opanowany przez gdańskich kupców).
Podczas II wojny światowej Niemcy podejrzewali, że Józef Beck ma żydowskie korzenie. Uzyskali informacje, że jego rzekomi żydowscy krewni mieszkają w Białej Podlaskiej. Gubernator Hans Frank polecił nawet bibliotece w tym mieście wydać wszelkie niezbędne dokumenty dotyczące domniemanej rodziny Becka. Ostatecznie niemieckie podejrzenia okazały się nieuzasadnione.
Dziadek Becka (Józef) był naczelnikiem poczty, a ojciec (również Józef) prawnikiem. Ten ostatni, zapisujący swoje nazwisko w spolszczonej formie (Bek), za działalność w tajnych organizacjach niepodległościowych i związkach pracowniczych został przez władze rosyjskie skazany na dwa lata więzienia. Odebrano mu również prawo do wykonywania zawodu. Matką Józefa Becka była Bronisława Łuczkowska (córka Jana i Julii z Halickich, pochodziła z rodziny unickiej). Po narodzinach syna Józef Bek wyprowadził się z rodziną z Warszawy do Rygi, gdzie mieszkali przez trzy lata. Przyszły minister został ochrzczony 20 listopada 1896 w cerkwi prawosławnej w Warszawie (przeszło 2 lata po narodzinach) przez ks. Grzegorza Wachramiejewa, jego ojcem chrzestnym był student Politechniki Ryskiej Nikanor Merkow.
Rodzina Beków, nie chcąc, aby władze carskie zmusiły ją do przyjęcia prawosławia, osiedliła się we Lwowie, a później w Limanowej. W księdze chrztów w tamtejszej parafii rzymskokatolickiej widnieje wpis chrztu Józefa Becka z czerwca 1900. W Limanowej Józef Bek pracował jako sekretarz Wydziału Powiatowego, został również dyrektorem lokalnej kasy samopomocy. Jego syn uczył się w V Liceum Ogólnokształcącym w Krakowie. W tym czasie powrócił do tradycyjnej formy nazwiska rodowego – Beck. Po zdaniu matury w 1912 został studentem Politechniki Lwowskiej, na wydziale budowy maszyn. Uczęszczał tam jednak tylko rok. Potem uczył się w Akademii Handlu Zagranicznego w Wiedniu.
I wojna światowa mały|Józef Beck jako oficer artylerii (1914)
W 1913 po raz pierwszy zetknął się z Józefem Piłsudskim. Spotkał go podczas pobytu u swego wuja w Zakopanem. Latem 1914 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. W Limanowej był jednym z organizatorów Drużyn Strzeleckich. W pierwszych dniach sierpnia 1914 znalazł się w Krakowie, gdzie 23 sierpnia wstąpił do tworzących się Legionów Polskich. Jako były student politechniki został automatycznie przydzielony do artylerii. Zaczynał od stopnia kanoniera, ale w październiku 1914 był już bombardierem i celowniczym w 1 plutonie 1 baterii 1 pułku artylerii. W styczniu 1915 został kapralem. Podczas walk nad Styrem (wiosna 1916), otrzymał awans na podporucznika. Podczas bitwy pod Kostiuchnówką doznał rany głowy. Podczas kryzysu przysięgowego znalazł się wśród oficerów, którzy odmówili złożenia przysięgi wierności cesarzowi niemieckiemu. Porucznik Beck został odesłany do zapasowych formacji austro-węgierskich, a później skierowany do szkoły artylerii w Bratysławie. Następnie trafił do dowództwa korpusu węgierskiego w Sopronie, skąd udało się mu dostać do Lwowa. Tam od znajomego rodziców, profesora Kazimierza Bartla, otrzymał zaświadczenie o konieczności pozostania w tym mieście celem zdania egzaminów na politechnice.
We Lwowie Beck działał w POW. Z jej ramienia został następnie delegowany (pod pseudonimem „Halicki”Utworzonym od panieńskiego nazwiska matki Becka.) przez Juliana Stachiewicza do III Korpusu Polskiego w Rosji. W czerwcu 1918 oddział ten został jednak rozbrojony i rozformowany przez Austriaków. Beckowi udało się przedostać ponownie do Lwowa, skąd został wysłany przez szefa POW na Ukrainę, majora Leopolda Lisa-Kulę, do Moskwy. Stamtąd udał się do Orła, gdzie przez kilkanaście dni dowodził formowanym tam polskim pułkiem. Po wkroczeniu do miasta bolszewików znalazł się następnie kolejno w Kijowie, Odessie, Płoskirowie i w Lublinie.
Za postawę wykazaną podczas walk, 17 maja 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:
W Wojsku Polskim mały|Beck jako szef Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych Józefa Piłsudskiego (1926) mały|skala|Józef Beck – zdjęcie portretowe Na początku listopada 1918 w Lublinie wstąpił do oddziałów Wojska Polskiego, organizowanych przez Edwarda Śmigłego-Rydza pod patronatem Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, a konkretnie do 1 baterii artylerii konnej kapitana Witolda Właszczuka błędnie podaje, że Edward Śmigły-Rydz polecił mu formowanie i dowodzenie baterią przeznaczoną do walki z bolszewikami.. 19 grudnia 1918 na czele I plutonu wyruszył na front ukraiński. W Dołhobyczowie jego pododdział wszedł w skład Grupy pułkownika Beliny-Prażmowskiego.
Na początku 1919 Beck został wysłany przez Piłsudskiego do Rumunii, gdzie przydzielono go do misji wojskowej negocjującej przepuszczenie przez Besarabię wojsk gen. Lucjana Żeligowskiego. W 1920 natomiast został jednym z szefów Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (zajmującego się wywiadem). Wkrótce potem wysłano go do Budapesztu, gdzie jako przedstawiciel Józefa Piłsudskiego spotkał się z admirałem Miklósem Horthym. W 1921 Beck był ekspertem wojskowym na zakończonej fiaskiem konferencji poświęconej stosunkom polsko-litewskim, która odbyła się w Brukseli (w skład delegacji wchodzili także Szymon Askenazy, Juliusz Łukasiewicz i Mirosław Arciszewski).
W pierwszych dniach stycznia 1922 Józef Beck został attaché wojskowym RP w Paryżu. Nominacja ta została przyjęta przez Francuzów z niepokojem, ponieważ znany on był z raczej niechętnego stosunku do Francji. 3 maja 1922 zweryfikowany został w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 31. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Pełniąc służbę na placówce zagranicznej, pozostawał oficerem nadetatowym 5 dywizjonu artylerii konnej, stacjonującego w garnizonie KrakówRocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1923, s. 805, 815, 1547..
Wiosną 1923, podczas wizyty marszałka Ferdinanda Focha w Polsce, Beck został odznaczony Legią Honorową. Beck nie cieszył się jednak sympatią we Francji.
Po tym, jak premierem został Wincenty Witos (w drugim jego gabinecie Roman Dmowski był przez pewien czas ministrem spraw zagranicznych) i wycofaniu się marszałka Piłsudskiego z życia politycznego, Józef Beck został odwołany z zajmowanego stanowiska i przeniesiony w stan nieczynny na dziewięć miesięcy bez prawa do poborów. Następnie przez krótki czas pracował jako buchalter w Banku Wileńskim.
1 października 1924 powrócił ze stanu nieczynnego do służby czynnej w macierzystym 5 dywizjonie artylerii konnej. 1 listopada tego roku został odkomenderowany na roczny Kurs Doszkolenia Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. 1 grudnia 1924 mianowany został podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 7. lokatą w korpusie oficerów artylerii. 15 października 1925, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu oficera Sztabu Generalnego, został przydzielony do Oddziału IIIa Biura Ścisłej Rady Wojennej na stanowisko szefa wydziałuDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 106 z 15.10.1925 r..
12 maja 1926 w czasie zamachu majowego opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego – należał do grupy bliskich jego współpracowników, którzy brali udział w przygotowaniach do zamachu. Został mianowany przez marszałka szefem sztabu tzw. grupy operacyjnej gen. Gustawa Orlicz-Dreszera, stanowiącej główne siły zwolenników Piłsudskiego. 15 maja 1926 Beck towarzyszył marszałkowi Sejmu, Maciejowi Ratajowi, który udał się do Wilanowa, gdzie przyjął rezygnację prezydenta Stanisława Wojciechowskiego, premiera Wincentego Witosa i całego gabinetu. Kolejne stanowisko, które piastował Beck, to szef Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych (którym był Józef Piłsudski). Sprawował je w latach 1926–1930.
W 1927 Beck rozwiódł się ze swoją pierwszą żoną, Marią Wiktorią z d. Słomińską, z którą miał syna Andrzeja, i ożenił się z Jadwigą Salkowską. Przedtem musiała ona rozwieść się ze Stanisławem Burhardtem-Bukackim (który również chciał poślubić inną kobietę). W tym celu oboje państwo młodzi przeszli na kalwinizmZ uwagi na prawo Rzeczypospolitej, które (z wyjątkiem ziem byłego zaboru pruskiego) przewidywało jedynie śluby wyznaniowe i rejestrację akt stanu cywilnego przez właściwe parafie kościołów i związków wyznaniowych.. Z pierwszego małżeństwa Salkowska miała córkę Joannę, która stała się pasierbicą Józefa Becka.
Beck przystąpił do działającego w latach 1926–1935 Ogniska Uświadomienia Narodowego, organizacji o charakterze ezoterycznym i mesjanistycznym, która wywodziła swoje doktryny z myśli Mieczysława Geniusza, dążąc do „uszlachcenia” całego społeczeństwa poprzez zasługi obywatelskie i głosząc oczyszczenie „aryjskiego” narodu polskiego ze wpływów germańskich i semickich.