Rezystor, opornik elektryczny (z „stawiać opór”) – element bierny obwodu elektrycznego, wykorzystywany jest do ograniczenia prądu w nim płynącego. Jest elementem liniowym: występujący na nim spadek napięcia jest wprost proporcjonalny do prądu płynącego przez opornik. Przy przepływie prądu zamienia energię elektryczną w ciepło. Idealny opornik posiada tylko jedną wielkość, która go charakteryzuje – rezystancję. W praktyce występuje jeszcze pojemność wewnętrzna oraz wewnętrzna indukcyjność, co, np. w technice wysokich częstotliwości (RTV), ma duże znaczenie (jest to tzw. pojemność oraz indukcyjność pasożytnicza). W technice bardzo wysokich częstotliwości – kilkuset megaherców (MHz) i powyżej – właściwości pasożytnicze typowego rezystora muszą być traktowane jako wartości rozproszone, tzn. rozłożone wzdłuż jego fizycznych wymiarów (zobacz: schemat zastępczy).

Wzory na rezystancję zastępczą Połączenie szeregowe mały

W połączeniu szeregowym rezystancja zastępcza jest sumą poszczególnych wartości:

Połączenie równoległe mały W połączeniu równoległym odwrotność rezystancji zastępczej (tj. konduktancja zastępcza) jest sumą odwrotności poszczególnych wartości:

tj. sumą poszczególnych konduktancji:

Dla dwóch rezystorów wzór na rezystancję zastępczą upraszcza się do postaci:

thumb|Przykładowe rezystorythumb|100px|Symbol rezystora (Europa)thumb|100px|Symbol używany w USA

Parametry Podstawowe parametry opisujące rezystor to: rezystancja nominalna – rezystancja podawana przez producenta na obudowie opornika, wyrażona w omach i przyjmująca wartości określane według szeregów wartości; rezystancja rzeczywista różni się od rezystancji nominalnej, jednak zawsze mieści się w podanej klasie tolerancji. Często używanym parametrem jest konduktancja wyrażana w simensach tolerancja – inaczej klasa dokładności; podawana w procentach możliwa odchyłka rzeczywistej wartości opornika od jego wartości nominalnej moc znamionowa – moc, jaką opornik może przez dłuższy czas wydzielać w postaci ciepła bez wpływu na jego parametry; przekroczenie tej wartości może prowadzić do zmian innych parametrów rezystora (np. rezystancji) lub jego uszkodzenia, napięcie graniczne – maksymalne napięcie jakie można przyłożyć do opornika bez obawy o jego zniszczenie, temperaturowy współczynnik rezystancji – współczynnik określający zmiany rezystancji pod wpływem zmian temperatury opornika.

Oznaczenia rezystorów thumb|Oznaczenie opornika, tutaj:5600 10% Ω = 5,6 kΩ 10% thumb|Oporniki w szeregu E12 thumb|Znaczek pocztowy wyemitowany przez Deutsche Bundespost

Kolor Wartość Mnożnik Tolerancja± % Współczynnik temp.± ppm/K 1 pasek 2 pasek 3 pasek 4 pasek ostatni pasek brak – – – 20 – srebrny – – 10−2 (0,01 Ω) 10 – złoty – – 10−1 (0,1 Ω) 5 – czarny – 0 100 (1 Ω) – 250 brązowy 1 1 101 (10 Ω) 1 100 czerwony 2 2 10² (100 Ω) 2 50pomarańczowy 3 3 10³ (1 kΩ) – 15 żółty 4 4 104 (10 kΩ) – 25 zielony 5 5 105 (100 kΩ) 0,5 20 niebieski 6 6 106 (1 MΩ) 0,25 10 fioletowy 7 7 107 (10 MΩ) 0,1 5szary 8 8 108 (100 MΩ) 0,05 2 biały 9 9 109 (1 GΩ) – –

Uwagi: pasków lub kropek jest trzy, cztery, pięć lub sześć jeśli jest ich trzy, to wszystkie trzy oznaczają oporność (w tym trzeci oznacza mnożnik), a tolerancja wynosi ±20% jeśli jest ich cztery, to trzy pierwsze oznaczają (tak jak w przypadku powyżej) oporność, a czwarty – tolerancję jeśli jest ich pięć, to trzy pierwsze oznaczają cyfry oporności, czwarty mnożnik, a piąty tolerancję jeśli jest ich sześć, to jest to opornik precyzyjny i trzy pierwsze oznaczają cyfry oporności, czwarty – mnożnik, piąty – tolerancję, szósty – temperaturowy współczynnik rezystancji (ten pasek może znajdować się na samym brzegu opornika) pierwszą cyfrę oznacza pasek bliższy końca, a między mnożnikiem i tolerancją jest czasem większy odstęp stare oporniki są oznakowane: 1 cyfra – kolor opornika 2 cyfra – kolor paska mnożnik – kolor kropki

Szereg wartości Oporniki (rezystory) produkowane masowo mają oporności znamionowe wynikające z tabeli szeregów.

Schemat zastępczy rezystora thumb|Schemat zastępczy rezystora: R – rezystancja właściwa C – pojemność, rzędu pF L – indukcyjność, rzędu nH

Schemat zastępczy rezystora rzeczywistego uwzględnia pojemność oraz indukcyjność pasożytniczą (w tym indukcyjność doprowadzeń). Są to przeważnie wartości bardzo małe, pomijalne w typowej analizie obwodu, jednak przy wysokich częstotliwościach (powyżej 1 GHz) parametry pasożytnicze mogą zupełnie zmienić charakter elementu.

Oporniki stosowane do precyzyjnych pomiarów prądu, na przykład jako boczniki, są często wykonywane jako „bezindukcyjne”, poprzez nawinięcie ich w sposób bifilarny lub wykonanie w technologii grubowarstwowej.

Opornik w historii Opornik przypięty do swetra lub noszony w klapie marynarki w czasie stanu wojennego w Polsce w latach 1981–1983 symbolizował opór wobec władzy.

Zobacz też

Przypisy

Linki zewnętrzne

Opis parametry oznaczenia połączenia Rezystory – zasady znakowania oporników oraz dekoder kodu barwnego Obliczanie rezystancji zastępczej rezystorów Kodowanie kolorystyczne oporników.

Kategoria:Teoria obwodów Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (poniżej 10k)