Mariampol, ( , w czasach LSRR Kapsukas) – miasto w południowej części Litwy, na Suwalszczyźnie nad rzeką Szeszupą, stolica okręgu mariampolskiego.

Historia Należy do młodszych miast litewskich (powstało w XVIII wieku). Założycielem był zakon marianów, który w 1750 roku zbudował kościół i klasztor, a wokół nich osiedle miejskie. W 1792 r. Stanisław August Poniatowski nadał Mariampolowi prawa miejskie. Po 1795 roku został przyłączony do Prus, jako siedziba powiatu mariampolskiego w departamencie białostockim prowincji „Prusy Nowowschodnie” („”). thumb|left|Bitwa pod Mariampolem Po 1815 roku stanowił część Królestwa Polskiego (województwa augustowskiego, guberni augustowskiej, potem guberni suwalskiej). 22 kwietnia 1831 miała miejsce bitwa pod Mariampolem, gdzie połączone polskie partie powstańcze zostały rozbite przez wojska rosyjskieZbigniew Zacharewicz, Antoni Puszet, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XXIX,s. 1986 s. 436.. W przeciwieństwie do Suwałk zamieszkany w większości przez Litwinów, odegrał ogromną rolę w rozwoju narodowym Litwy, działali tu Kazys Grinius, Jonas Jablonskis, Vincas Kudirka, Antanas Venclova. Na tutejszym cmentarzu pochowano znaną pisarkę litewską Julię Żymantiene-Żemaite. Podczas II wojny światowej w mariampolskim klasztorze przebywał zesłany z Wilna biskup Romuald Jałbrzykowski.

Podczas okupacji hitlerowskiej, w lipcu 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 5000 osób. 1 września 1941 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowano na jego terenie. Sprawcami zbrodni byli żołnierze z Einsatzkommando 3, oraz litewskie służby bezpieczeństwa.

W czasach Litewskiej Republiki Radzieckiej Mariampol nosił nazwę Kapsukas na cześć litewskiego komunisty Vincasa Mickevičiusa-Kapsukasa.

Obecnie miasto liczy ponad 47 tys. mieszkańców, co sytuuje je wśród większych miast Litwy. Jest stolicą województwa oraz ośrodkiem przemysłowym: działają tu cukrownie, zakłady przemysłu maszynowego oraz fabryka tkanin wełnianych. Sytuacja narodowościowa przedstawia się następująco: 95% Litwini, 4% Rosjanie, 0,3% Polacy.

Przynależność państwowa Od uzyskania praw miejskich Mariampol znajdował się pod panowaniem następujących państw: 1792–1795 – border|22px Rzeczpospolita Obojga Narodów, border|22px Wielkie Księstwo Litewskie 1795–1807 – border|22px Królestwo Prus 1807–1815 – border|22px Księstwo Warszawskie (protektorat Cesarstwa Francuskiego) 1815–1831 – Imperium Rosyjskie, border|22px Królestwo Polskie 1831–1915 – Imperium Rosyjskie, Królestwo Polskie / Kraj Nadwiślański 1915–1918 – border|22px Rzesza Niemiecka (okupacja wojenna) 1918 – Królestwo Litwy (zależne od Rzeszy Niemieckiej) 1918–1940 – Republika Litewska 1940–1941 – border|22px ZSRR, border|22px Litewska SRR (okupacja wojenna) 1941–1944 – Rzesza Wielkoniemiecka (okupacja wojenna) 1944–1953 – border|22px ZSRR, border|22px Litewska SRR 1953–1990 – border|22px ZSRR, border|22px Litewska SRR od 1990 – Republika Litewska

Zabytki Kościół i klasztor marianów – ufundowany w 1750 r. przez hr. Franciszkę Butler z domu Szczuka (ok. 1690? – 1767) - żonę hr. Marka Antoniego Butlera, starosty preńskiego i drohiczyńskiegoZygmunt Proczek, U mariańskich początków klasztoru mariampolskiego, Soter 2009, 31(59), s. 135-148 Klasztorny kościół pw. św. Michała Archanioła, do 1998 katedra diecezji wiłkowyskiej, wzniesiony w latach 1818–1824, w miejsce drewnianego. Kilkakrotnie przebudowywany. Cenne wyposażenie wnętrza. W bocznej kaplice szczątki biskupa wileńskiego – błogosławionego Jerzego Matulewicza. Od 1992 r. świątynia ma status bazyliki mniejszej. Klasztor – barokowy budynek wzniesiony w drugiej połowie XVIII w. Zamknięty przez władze carskie w 1863 r. W czasie II wojny światowej więziono tu w latach 1942–1944 arcybiskupa wileńskiego Romualda Jałbrzykowskiego. Kościół św. Wincentego à Paulo Kościół luterański Synagoga – neogotycka z drugiej połowy XIX w. Budynek gimnazjum – utworzone w 1867 r. na bazie szkoły przeniesionej w 1840 r. z Sejn. Odegrało ważną rolę w kształtowaniu się neolitewskiej świadomości narodowej. Uczyli się tu: Jonas Jablonskis – pedagog, błogosławiony o. Jerzy Matulewicz – biskup, Vincas Kudirka, Kazys Boruta, Antanas Venclova – pisarze, Salomėja Nėris – poetka. Cerkiew prawosławna Trójcy Świętej – znajduje się w obrębie cmentarza miejskiego. Zbudowana w 1894. W latach 1959–2006 zamknięta dla użytku liturgicznego. Odrestaurowana w latach 1992–2008, służy miejscowej parafii.

Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, wełniarski oraz części samochodowych.

Transport thumb|Dworzec kolejowy W mieście znajduje się stacja kolejowa Marijampolė. Miasto jest dobrze połączone z siecią dróg europejskich dzięki przebiegającej w pobliżu trasie A5 o oznaczeniu międzynarodowym E67, która krzyżuje się z drogą europejską E28. Miasto posiada połączenia kolejowe z Kownem i Szostakowem. O wiele więcej jest połączeń autobusowych. Można stąd dojechać do Wilna, Kowna, Kłajpedy, Szawli, Poniewieża, Wyłkowyszek, Druskienik, Olity, Uciany, Wisztyńca i in. Główni przewoźnicy to Marijampoles AP, Kautra, TOKS, Vilkaviskio AP, Lazdiju AP, Jurbarko AP, Jalgina, Sakiu AP.

Osoby urodzone w Mariampolu Stanisław Czyrwiński – polski farmakolog, profesor Uniwersytetu w Dorpacie i Moskwie Nikołaj Jeżow - polityk radziecki, szef NKWD, zbrodniarz stalinowski Samuel Peltyn – polski wydawca i publicysta Tomas Radzinevičius – litewski piłkarz Orko Sołowiejczyk – polski chirurg Witold Teofil Staniszkis – polski polityk i działacz społeczny, profesor Mikołaj Tołwiński – polski architekt Piotr Zubowicz – polski adwokat, notariusz, polityk, senator I kadencji w II RP Jan Żółciński – polski gleboznawca, profesor Politechniki Lwowskiej

Miasta partnerskie Miasta partnerskie Mariampola: | www.marijampole.lt [dostęp 2021-12-31] (ang.) Bergisch Gladbach, Niemcy Czerniachowsk, Rosja Gmina Suwałki, Polska Kokkola, Finlandia Kvam, Norwegia Piotrków Trybunalski, Polska Rogoźno, Polska Lesja, Norwegia Mayo, Irlandia Reșița, Rumunia Soligorsk, Białoruś Suwałki, Polska Viborg, Dania

Przypisy

Linki zewnętrzne

Strona miasta i gminy Historia Żydów z Mariampola Organy w bazylice w Mariampolu

Kategoria:Miasta lokowane przez Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Miasta w okręgu mariampolskim Kategoria:Miejscowości w rejonie mariampolskim