thumb|Micheil Saakaszwili, Valdas Adamkus i Lech Kaczyński (2007) Valdas Adamkus (ur. 3 listopada 1926 w Kownie jako Voldemaras Adamkavičius) – litewski i amerykański polityk, inżynier i działacz społeczny, prezydent Litwy (1998–2003 oraz 2004–2009).
Życiorys Urodził się jako Voldemaras Adamkavičius, imię Valdas i nazwisko Adamkus przyjął w 1955. Jego ojciec był jednym z założycieli i wykładowców szkoły lotniczej w przedwojennej Litwie. Kształcił się w kowieńskim gimnazjum Aušra, podczas wojny przyłączył się do antyniemieckiego ruchu oporu. Kolportował wtedy podziemne czasopisma, m.in. patriotyczną gazetę „Jaunime, budėk!”. W 1944 wraz z rodzicami wyjechał do Niemiec, po krótkim pobycie powrócił jednak na Litwę w celu walki z sowieckim okupantem. Jeszcze w tym samym roku opuścił kraj. Ukończył litewskie gimnazjum w Niemczech, po czym studiował na wydziale nauk przyrodniczych Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Pracował w międzyczasie dla YMCA.
W 1949 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, uzyskał obywatelstwo tego państwa. W 1960 ukończył inżynierię lądową w Illinois Institute of Technology. Początkowo pracował w fabryce produkującej części samochodowe, a następnie jako kreślarz w firmie inżynierskiej. Od początku lat 90. był zatrudniony w agencji federalnej Environmental Protection Agency, zajmował stanowisko zastępcy administratora i następnie do 1997 administratora regionu EPA zajmującego się ochroną Wielkich Jezior Północnoamerykańskich.
Na emigracji zaangażowany w działalność na rzecz społeczności litewskiej. W 1951 założył klub sportowy dla mniejszości litewskiej pod nazwą Lituanica. Był aktywnym organizatorem demonstracji i petycji przeciwko zniewoleniu Litwy, w latach 1961–1964 wchodził w skład zarządu Lithuanian-American Community, działał również w innych litewskich emigracyjnych organizacjach pozarządowych. W 1983 zorganizował światowe zawody sportowców litewskich. Był aktywnym członkiem Partii Republikańskiej. Od 1972 co kilka lat odwiedzał Litwę, przewożąc publikacje o tematyce litewskiej zakazane w ZSRR.
W 1993 prowadził kampanię wyborczą emigracyjnego kandydata na prezydenta Litwy Stasysa Lozoraitisa, włączył się również w kampanię umiarkowanych ugrupowań prawicowych w wyborach parlamentarnych w 1996. W 1997 został wpisany na ostatnie miejsce listy wyborczej Litewskiego Związku Centrum w wyborach do rady miejskiej w Szawlach.
W 1997 wystartował jako niezależny w wyborach prezydenckich. Po pierwszej turze znacząco przegrywał z Artūrasem Paulauskasem, jednak w drugiej, przeprowadzonej 4 stycznia 1998, pokonał kontrkandydata, uzyskując 50,4% głosów. Opowiadał się za akcesją Litwy do NATO i Unii Europejskiej. 5 stycznia 2003 przegrał drugą turę kolejnych wyborów prezydenckich. Jego kontrkandydat, były premier Rolandas Paksas, dostał wówczas 54,7% głosów. Nowy prezydent już w 2004 został złożony z urzędu w wyniku procedury impeachmentu, co skutkowało przedterminowymi wyborami. W drugiej turze z 27 czerwca 2004 Valdas Adamkus wynikiem 52,7% głosów pokonał Kazimirę Prunskienė. Drugą prezydencką kadencję zakończył 12 lipca 2009.
W latach 1951−2023 żonaty z Almą Adamkienė.
Odznaczenia i wyróżnienia Ordery i odznaczenia Litewskie Złoty Łańcuch Orderu Witolda Wielkiego Krzyż Wielki Orderu Wielkiego Księcia Giedymina Krzyż Wielki Orderu Krzyża Pogoni 2009 – Gwiazda Tysiąclecia Litwy 2019 – Medal „Za Zasługi dla Wilna i Narodu”" I klasy
Zagraniczne 1998 – Krzyż Wielki Orderu Sokoła Islandzkiego 1998 – Krzyż Wielki Orderu Świętego Olafa (Norwegia) 1998 – Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (Ukraina) 1999 – Łańcuch Orderu Krzyża Ziemi Maryjnej (Estonia) 1999 – Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) 1999 – Łańcuch Orderu Zasługi Republiki Włoskiej 1999 – Order Orła Białego (Polska)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 marca 1999 r. o nadaniu orderu () 1999 – Krzyż Wielki Narodowego Orderu Zasługi (Malta) 1999 – Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Węgry) 2000 – Order „Przyjaźń” I stopnia (Kazachstan) 2001 – Krzyż Wielki Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) 2001 – Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) 2001 – Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii 2002 – Order św. Mesropa Masztoca (Armenia) 2002 – Orderu Białej Róży Finlandii 2004 – Łańcuch Orderu Gwiazdy Białej (Estonia) 2005 – Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) 2005 – Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy) 2005 – Order Podwójnego Białego Krzyża I klasy (Słowacja) 2006 – Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) 2006 – Łańcuch Orderu Zasługi (Węgry) 2006 – Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) 2006 – Order „Za zasługi” I klasy (Ukraina) 2007 – Order Matki Teresy (Albania) 2007 – Order Chryzantemy (Japonia) 2007 – Łańcuch Orderu Infanta Henryka (Portugalia) 2007 – Order Zwycięstwa Świętego Jerzego (Gruzja) 2008 – Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) 2008 – Łańcuch Orderu Zasługi (Chile) 2009 – Wielka Gwiazda Odznaki Honorowej za Zasługi dla Republiki Austrii 2009 – Order Stara Płanina (Bułgaria) 2009 – Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 2009 r. o nadaniu orderów () 2009 – Order Wolności (Ukraina)
Niepaństwowe 2006 – Medal Rady Bałtyckiej 2026 – Honorowy Członek Europejskiego Orderu Zasługi (Unia Europejska)
Nagrody i wyróżnienia Otrzymał tytuł doktora honoris causa około 20 uczelni, w tym litewskich, polskich i amerykańskich. Otrzymał tytuł „Człowieka Roku” 2003 Forum Ekonomicznego. W 2012 został laureatem Nagrody Jana Nowaka-Jeziorańskiego. W 2022 otrzymał tytuł honorowego obywatela Wilna.
Przypisy
Kategoria:Prezydenci Litwy Kategoria:Republikanie (Stany Zjednoczone) Kategoria:Litewscy emigranci polityczni Kategoria:Litewscy działacze społeczni Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium Kategoria:Doktorzy honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Witolda Wielkiego Kategoria:Honorowi obywatele Wilna Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii Kategoria:Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Odznaczeni Orderem Chryzantemy Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Białej Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Odznaczeni Orderem Izabeli Katolickiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Ziemi Maryjnej Kategoria:Odznaczeni Orderem Księcia Jarosława Mądrego Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Łaźni Kategoria:Odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Malta) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwójnego Białego Krzyża Kategoria:Odznaczeni Orderem Sokoła Islandzkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Stara Płanina Kategoria:Odznaczeni Orderem św. Mesropa Masztoca Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Olafa Kategoria:Odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Odznaczeni Orderem Wolności (Ukraina) Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi” (Ukraina) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Chile) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zwycięstwa Świętego Jerzego Kategoria:Odznaczeni Wielkim Krzyżem ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego Kategoria:Odznaczeni Wielkim Łańcuchem Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem „Przyjaźń” (Kazachstan) Kategoria:Odznaczeni Europejskim Orderem Zasługi Kategoria:Ludzie urodzeni w Kownie Kategoria:Urodzeni w 1926