thumb|240px|Vaira Vīķe-Freiberga i prezydent RP Aleksander Kwaśniewski (2005) Vaira Vīķe-FreibergaW mediach zwana czasem VVF (por. , ). (ur. 1 grudnia 1937 w Rydze) – łotewska polityk, psycholog i nauczycielka akademicka, w latach 1999–2007 prezydent Łotwy.

Życiorys Urodzona w Rydze jako Vaira Vīķe. Jej ojciec Kārlis Vīķis był marynarzem, zginął kilka tygodni po narodzinach córki. Matka Annemarija Vīķe (z domu Raņķe) związała się z Edgarsem Hermanovičsem. Pod koniec II wojny światowej rodzina uciekła przed sowietami drogą morską do Niemiec. Vaira Vīķe wychowywała się w obozie dla uchodźców w Niemczech, następnie zaś uczęszczała do francuskiej szkoły w Maroku. Studiowała w Kanadzie na University of Toronto. Studia z psychologii kończyła w 1958, dwa lata później uzyskała magisterium w tej samej dziedzinie. Doktoryzowała się w zakresie psychologii eksperymentalnej w 1965 na McGill University. Jeszcze w trakcie studiów pracowała jako nauczycielka w szkole średniej i tłumaczka. Na początku lat 60. była zatrudniona jako psycholog w szpitalu psychiatrycznym w Toronto.

W 1965 została zatrudniona na Uniwersytecie Montrealskim, została profesorem psychologii na tej uczelni, odchodząc z niej w 1998 na emeryturę. Publikowała prace naukowe poświęcone swojej dziedzinie, zajmowała się również folklorem oraz poezją i semiotyką łotewskich pieśni. Działała w różnych organizacjach społecznych i naukowych. Była m.in. prezesem Canadian Psychological Association (1980–1981), członkiem rzeczywistym Royal Society of Canada oraz członkinią Science Council of Canada, rządowej rady naukowej. W 1990 została członkiem zagranicznym Łotewskiej Akademii Nauk, w 1999 uzyskała status członka tej instytucji. Pod koniec lat 90. powróciła na stałe na Łotwę. Jesienią 1998 została mianowana przez premiera dyrektorem nowo utworzonego Instytutu Łotewskiego w Rydze.

17 czerwca 1999 została wybrana przez Sejm na urząd prezydenta Łotwy. W decydującym głosowaniu poparło ją 53 deputowanych. Została pierwszą kobietą pełniącą funkcję prezydenta w państwach Europy Wschodniej, a także drugim prezydentem państw bałtyckich wywodzącym się ze środowisk emigracyjnych. 20 czerwca 2003 parlament wybrał ją na kolejną czteroletnią kadencję – otrzymała wówczas 88 głosów spośród 96 oddanych. Urząd prezydenta sprawowała do 7 lipca 2007.

Po zakończeniu drugiej kadencji pozostała aktywna w życiu publicznym. Wraz z mężem założyła firmę VVF Consulting zajmującą się doradztwem w dziedzinie stosunków międzynarodowych, dyplomacji oraz nauk politycznych. Została m.in. członkinią Council of Women World Leaders, prezesem Klubu Madryckiego, wiceprzewodniczącą tzw. grupy mędrców, think tanku doradzającego Unii Europejskiej. W 2005 została specjalnym wysłannikiem sekretarza generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw reform. W następnym roku była oficjalnym kandydatem krajów bałtyckich na urząd sekretarza generalnego ONZ.

Od 1960 była zamężna z informatykiem Imantsem Freibergsem (zm. w 2026). Matka Kārlisa (ur. 1963) i Indry (ur. 1967); miała też syna Ivarsa (zmarłego wkrótce po narodzeniu w 1966).

Odznaczenia Krzyż Wielki Orderu Westharda (2007) Krzyż Wielki Orderu Trzech Gwiazd (1999) Oficer Orderu Trzech Gwiazd (1995) Order Flagi Narodowej (2022, Albania) Order „Przyjaźń” (2015, Azerbejdżan) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (2007, Belgia) Order Stara Płanina (2003, Bułgaria) Wielki Łańcuch Orderu Makariosa III (2007, Cypr) Order Gwiazdy Białej I klasy (2005, Estonia) Order Krzyża Ziemi Maryjnej I klasy (2000, Estonia) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii (2001, Finlandia) Krzyż Wielki Legii Honorowej (2001, Francja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (2000, Grecja) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (2004, Hiszpania) Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (2006, Holandia) Order Chryzantemy (2007, Japonia) Oficer Orderu Kanady (2024, Kanada) Ordre national du Québec II klasy (2006, Quebec) Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (2001, Litwa) Krzyż Wielki Orderu Zasługi Adolfa Nassauskiego (2006, Luksemburg) Honorary Companion of Honour with Collar Orderu Narodowego Zasługi (2004, Malta) Xirka Ġieħ ir-Repubblika (2006, Malta) Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2003, Niemcy) Krzyż Wielki Orderu Świętego Olafa (2000, Norwegia) Order Orła Białego (2003, Polska)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 lutego 2003 r. o nadaniu orderu (). Krzyż Wielki Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (2005, Polska)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2005 r. o nadaniu orderów (). Wielki Łańcuch Orderu Infanta Henryka (2003, Portugalia) Order Świętej Równej Apostołom Wielkiej Księżnej Olgi I klasy (2006, Rosyjski Kościół Prawosławny) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii (2001, Rumunia) Order Podwójnego Białego Krzyża I klasy (2005, Słowacja) Złoty Order Wolności Republiki Słowenii (2002, Słowenia) Order Królewski Serafinów (2005, Szwecja) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (2006, Ukraina) Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (2001, Węgry) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (2006, Wielka Brytania) Kawaler Krzyża Wielkiego Udekorowany Wielką Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (2004, Włochy) Medal Rady Bałtyckiej (2006, Rada Bałtycka)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Prezydenci Łotwy Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Toronto Kategoria:Kanadyjscy naukowcy Kategoria:Doktorzy honoris causa Państwowego Uniwersytetu w Tbilisi Kategoria:Odznaczeni albańskimi odznaczeniami Kategoria:Odznaczeni cypryjskimi odznaczeniami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni odznaczeniami Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego Kategoria:Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Odznaczeni Orderem Chryzantemy Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Odznaczeni Orderem Izabeli Katolickiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Kanady Kategoria:Odznaczeni Orderem Królewskim Serafinów Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Ziemi Maryjnej Kategoria:Odznaczeni Orderem Księcia Jarosława Mądrego Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Łaźni Kategoria:Odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Malta) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwójnego Białego Krzyża Kategoria:Odznaczeni Orderem „Przyjaźń” (Azerbejdżan) Kategoria:Odznaczeni Orderem Stara Płanina Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Olafa Kategoria:Odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Odznaczeni Orderem Westharda Kategoria:Odznaczeni Orderem Wolności Republiki Słowenii Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Adolfa Nassauskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Odznaczeni Ordre national du Québec Kategoria:Odznaczeni Xirka Ġieħ ir-Repubblika Kategoria:Odznaczeni Wielkim Krzyżem Orderu Witolda Wielkiego Kategoria:Odznaczeni Wielkim Łańcuchem Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Montrealskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Rydze Kategoria:Urodzeni w 1937