Frankfurt nad Menem (niem. , , ) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Hesja, w rejencji Darmstadt, piąte pod względem liczby ludności miasto Niemiec (ponad 775 tys. mieszkańców pod koniec 2024 roku). Natomiast cała metropolia ma populację około 6 mln mieszkańców. Jest to jedna z najważniejszych metropolii finansowych świata, oraz znane centrum wystawiennicze i handlowe.
Miasto jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym i naukowym, jak też turystycznym. Jest to centrum transportowe z ruchliwym węzłem kolejowym i największym lotniskiem w Niemczech.
Frankfurt ma międzynarodową populację: ponad 40% jego obywateli to migranci lub deklaruje pochodzenie imigranckie, co czyni go najbardziej międzynarodowym miastem w Niemczech. Aglomerację zamieszkuje ponad 170 narodowości.
Położenie mały|upright=1.1|lewo Miasto leży po obu stronach rzeki Men u stóp gór Taunus.
Dzięki swojemu centralnemu położeniu stanowi ważny węzeł komunikacyjny, z szóstym pod względem liczby pasażerów lotniskiem w Europie (16. miejsce na świecie). Frankfurt jest największym miastem w Hesji. Frankfurt leży w obszarze 5,8 milionowego regionu metropolitalnego Ren-Men ().
Historia Celtowie i Germanie zajmowali ten obszar w I wieku p.n.e., a Rzymianie w I i II wieku n.e. Frankowie przejęli je około 500 roku, kiedy to prawdopodobnie zyskało nazwę Frankfurt, co oznacza „bród Franków” (), ale po raz pierwszy zostało wspomniane jako takie przez biografa Karola Wielkiego, pod koniec VIII wieku. Na terenie obecnego Frankfurtu Rzymianie wznieśli w I w. n.e. kilka obozów wojskowych, a później także miasto Nida, istniejące do drugiej połowy III w. n.e.
Frankfurt wzmiankowany jest po raz pierwszy dopiero w 793 r., jednak już w 794 r. pojawia się w dokumentach jako znacząca miejscowość. W 843 r. Frankfurt był przejściowo siedzibą królów Franków Wschodnich i miejscem, gdzie odbywały się sejmy Rzeszy.
W 1375 r. Frankfurt został wolnym miastem Rzeszy (), dzięki temu podlegał bezpośrednio władzy cesarskiej i posiadał własnych, niezależnych przedstawicieli w Reichstagu. Większość wyborów królów Rzeszy od 1147 r. odbywała się we Frankfurcie. W 1356 r. Złota Bulla Karola IV potwierdziła Frankfurt jako miejsce wyboru cesarzy niemieckich. Od 1562 r. we Frankfurcie odbywały się koronacje królów i cesarzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego aż do 1792 r. (wybór i koronacja Franciszka II Habsburga).
Od XVI wieku rozwój sztuki i rzemiosła, dbałość o naukę, wynalazek druku w niedalekiej Moguncji przyczyniły się również tu do rozwoju oświaty i nauki.
Od XV do XVII wieku we Frankfurcie odbywały się największe w Niemczech targi książki, wznowione od 1949 r.
W 1648 r. w ramach postanowień pokoju westfalskiego potwierdzono status Frankfurtu jako wolnego miasta Rzeszy (), co przyczyniło się do jego ponownego rozwoju po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej.
W drugiej połowie XVIII wieku przybyło do Frankfurtu wiele rodzin niderlandzkich, które przyczyniły się do ożywienia przedsiębiorczości i rozwoju rzemiosła. Jednocześnie odbywające się tu koronacje cesarzy niemieckich znacznie ożywiły miasto.
W 1836 r. Frankfurt przyłączył się do Niemieckiego Związku Celnego ().
W 1848 r. we frankfurckim kościele Świętego Pawła () obradował parlament frankfurcki – pierwszy demokratyczny parlament o charakterze ogólnoniemieckim. Obradowano tam nad zjednoczeniem rozczłonkowanych przez Kongres wiedeński Niemiec. Uchwały tego parlamentu były także podstawą Konstytucji Republiki Weimarskiej z 1919 r.
W 1866 r. Wolne Miasto Frankfurt wcielono do Królestwa Prus, a po II wojnie światowej stał się częścią kraju związkowego Hesja.
W 1944 r. na skutek alianckich bombardowań Frankfurt został zniszczony w ponad 70%, a stopień zniszczeń Starego Miasta przekroczył 90%. 175 000 osób pozostało bez dachu nad głową. Miasto zostało zdobyte przez wojska amerykańskie po krótkiej bitwie w dniach 26–29 marca 1945 roku.
W okresie alianckiej okupacji Niemiec na terenie dawnej siedziby IG Farben we Frankfurcie n. Menem funkcjonowała kwatera główna amerykańskich sił okupacyjnych, a od 1952 roku – wszystkich wojsk amerykańskich w Europie. Amerykańskie instytucje wojskowe mieściły się tam do lat 90., kiedy to budynki zostały przekazane Uniwersytetowi Johanna Wolfganga Goethego.
W 1949 r. miasto było typowane jako ewentualna stolica Niemiec Zachodnich w zastępstwie Berlina. Pomysł ten forsowany był przez socjaldemokratów (SPD).
W okresie powojennym miasto stało się siedzibą wielu instytucji bankowych i towarzystw ubezpieczeniowych. Od 1999 r. mieści się tu Europejski Bank Centralny. Z miastem przez szereg lat związany był były przewodniczący Centralnej Rady Żydów w Niemczech Ignatz Bubis (był m.in. radnym miejskim).
Podział administracyjny mały|upright=1.7|Podział administracyjny Frankfurtu Miasto podzielone jest administracyjnie na 46 części miasta () ponumerowanych od 1 do 47 (numer 23 nie istnieje).
Części miasta: Altstadt, Bahnhofsviertel, Bergen-Enkheim, Berkersheim, Bockenheim, Bonames, Bornheim, Dornbusch, Eckenheim, Eschersheim, Fechenheim, Flughafen, Frankfurter Berg, Gallus, Ginnheim, Griesheim, Gutleutviertel, Harheim, Hausen, Heddernheim, Höchst, Innenstadt, Kalbach-Riedberg, Nied, Nieder-Erlenbach, Nieder-Eschbach, Niederrad, Niederursel, Nordend-Ost, Nordend-West, Oberrad, Ostend, Praunheim, Preungesheim, Riederwald, Rödelheim, Sachsenhausen-Nord, Sachsenhausen-Süd, Schwanheim, Seckbach, Sindlingen, Sossenheim, Unterliederbach, Westend-Nord, Westend-Süd oraz Zeilsheim.
Politycznie miasto podzielone jest na 16 okręgów ().
Okręgi: Bergen-Enkheim, Harheim, Innenstadt I, Innenstadt II, Innenstadt III, Innenstadt IV, Kalbach-Riedberg, Mitte-Nord, Mitte-West, Nieder-Erlenbach, Nieder-Eschbach, Nord-Ost, Nord-West, Ost, Süd oraz West.
mały|Frankfurt nad Menem mały|Zniszczone centrum Frankfurtu w 1945 r. mały|upright|Hauptwache
Polityka Władzę w mieście sprawuje Rada Miasta, pełniąca funkcję parlamentu, złożona z ok. 100 członków, która zbiera się raz w miesiącu. Rada Miasta jest wybierana co pięć lat.
Władzę wykonawczą sprawują burmistrz miasta wraz z magistratem.
26 marca 2023 nowym burmistrzem miasta został urodzony w Syrii (SPD), który niewielką przewagą głosów wygrał z kandydatem CDU, . Zaprzysiężenie polityka, który uzyskał 51,7% głosów odbyło się 11 maja 2023.
Gospodarka Miasto stanowi jeden z najważniejszych ośrodków gospodarczych Niemiec. Jest siedzibą wielu przedsiębiorstw rangi międzynarodowej, niektórych urzędów centralnych i wielu instytucji finansowych. Rozwinięty jest przemysł chemiczny, elektrotechniczny i elektroniczny, maszynowy, precyzyjny, poligraficzny, spożywczy, odzieżowy, rafinacja ropy naftowej.
Przedsiębiorstwa Frankfurt nad Menem jest przede wszystkim znanym na świecie centrum finansowym. W centrum miasta () znajdują się centrale największych niemieckich banków prywatnych – Deutsche Bank czy mieszczący się w charakterystycznym prawie trzystumetrowym wieżowcu Commerzbank. We Frankfurcie mają również swoje siedziby banki komercyjne: , SEB AG, jak również wiele znaczących prywatnych domów bankierskich oraz innych instytucji finansowych.
Z innych instytucji finansowych w mieście należy wymienić DZ Bank (i jego spółki-córki: , DVB Bank i ), (), , Landesbank Hessen-Thüringen () oraz . Ponadto we Frankfurcie ma swoją siedzibę około 330 innych banków, przeważnie zagranicznych. W sektorze finansowym i powiązanych usługach pracuje ok. 100 000 osób – co siódmy mieszkaniec miasta.
Frankfurt jest również drugim na świecie miejscem obrotu papierami wartościowymi, obsługując zdecydowaną większość rynku niemieckiego. Mieści się tu prowadzona przez Deutsche Börse AG giełda papierów wartościowych oraz elektroniczna platforma obsługi rynku kasowego XETRA.
Poza licznymi instytucjami finansowymi w mieście mają swoją siedzibę również najważniejsze niemieckie przedsiębiorstwa z branży chemicznej (, i ), przedsiębiorstwa z branży oprogramowania komputerowego i call center.
Przemysł spożywczy
W mieście znajduje się centrala koncernu piwowarskiego , który kontroluje m.in. powstały w 1870 r. browar oraz przejętego w 2001 r. konkurenta . Produkcja tradycyjnego we Frankfurcie piwa marki Binding miała zostać zamknięta w dzielnicy Sachsenhausen-Süd w 2023. Miało to zakończyć to epokę wielkoskalowej produkcji piwa w mieście.
Targi
Ważniejsze imprezy targowe: – targi książki, – międzynarodowa wystawa samochodowa, – targi artykułów konsumpcyjnych, / – targi muzyczne.
thumb|Skyline
Instytucje publiczne i organizacje Frankfurt nad Menem jest metropolią bankową, również w odniesieniu do publicznych instytucji finansowych. Swoje siedziby mają tu: Europejski Bank Centralny, Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA), Niemiecki Bank Federalny (), (BaFin), (FMSA), KfW, IFC Deutschland, będący częścią Banku Światowego.
Poza tym Frankfurt jest siedzibą Niemieckiej Biblioteki Narodowej (), , , i .
Transport thumb|S-Bahn na stacji kolejowej Frankfurt (Main) West thumb|Wiadukt z jezdnią i torami metra w pobliżu stacji „Niddapark”, z widokiem na Ginnheim; Wieża „Europaturm” widoczna w tle po lewej stronie. thumb|Tramwaj na Mainzer Landstraße, ważnej arterii na zachodzie Frankfurtu Można powiedzieć, że Frankfurt jest centralnym punktem Europy, co stanowi o jego znaczeniu jako węzła komunikacyjnego: skrzyżowanie ważnych w skali krajowej i międzynarodowej arterii komunikacyjnych, a mianowicie autostrady A5 ( – Weil am Rhein) z autostradą A3 (Arnhem – Pasawa); jeden z największych portów lotniczych świata, Ren-Men (), obsługiwany przez operatora Fraport AG; lotnisko było jednym z głównych punktów zaopatrzeniowych (Operacja Vittles) podczas blokady Berlina. jeden z największych i najważniejszych węzłów kolejowych Niemiec – skrzyżowanie połączeń kolejowych dużych prędkości Intercity-Express (ICE). Między Frankfurtem i Kolonią pociągi ICE jeżdżą po nowo wybudowanej linii kolei dużych prędkości przystosowanej do prędkości 300 km/h; system publicznego transportu zbiorowego (organizowany przez ) (), na który składają się wzajemnie skomunikowane: kolej, S-Bahn, tramwaje, autobusy oraz metro, dostępne m.in. na wielopoziomowym dworcu głównym () i stacjach węzłowych Frankfurt (Main) Hauptwache i Frankfurt (Main) Konstablerwache. Ponadto dla turystów kursuje tramwaj Ebbelwei-Expreß.
Frankfurt odgrywa również znaczącą rolę w Internecie. Znajdują się tu: największy w Niemczech internetowy punkt wymiany ruchu oraz , a także siedziba organizacji zarządzającej niemiecką domeną internetową .de.
Do głównych ulic handlowych miasta należą: Zeil i Freßgass.
Architektura i zabytki mały|upright|Kościół Świętego Pawła ()
Kościoły ewangelickie Katharinenkirche (kościół św. Katarzyny) (kościół św. Mikołaja) (kościół św. Piotra) (Trzech Króli)
Kościoły katolickie
(Katedra Cesarska) (kościół Niepokalanego Serca Maryi – polska parafia) (kościół św. Marka) (kościół św. Justyna)
Synagogi Synagoga Westend Synagoga Główna Synagoga Börneplatz
Inne zabytki architektury mały|Ratusz Rynek Paulskirche (dawny kościół, miejsce pierwszego niemieckiego parlamentu) Dzielnica Sachsenhausen Dworzec Główny () Budynek giełdy (Börse Frankfurt)
Oświata i nauka Johann Wolfgang Goethe-Universität Frankfurt am Main (Uniwersytet Johanna Wolfganga Goethego), założony w 1914 jako pierwszy uniwersytet niemiecki założony nie przez władzę, lecz przez obywateli miasta (tzw. ), głównie żydowskich mecenasów, około 36 000 studentów, (Państwowa Wyższa Szkoła Plastyczna), założona w 1817 r., (Wyższa Szkoła Muzyczna i Teatralna), założona w 1878 r., (Wyższa Szkoła Zawodowa), założona w 1971 r., (Wyższa Szkoła Filozoficzno-Teologiczna św. Jerzego) założona w 1926 r., , , trzy instytuty Maxa Plancka
Kultura mały|Alte Oper we Frankfurcie nad Menem
Muzea i galerie