thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb|3 DP Leg. 1938 3 Dywizja Piechoty Legionów (3 DP Leg.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
W czasie kampanii wrześniowej dywizja walczyła w składzie Armii „Prusy”. Częścią skoncentrowanych na Kielecczyźnie sił uczestniczyła w boju pod Iłżą. Jej 9 pp Leg., wraz z większością artylerii, wszedł w skład 39 DP i walczył pod Cześnikami. Resztki wycofane spod Iłży uzupełniły 1 DP Leg. i walczyły pod Tarnawatką i Krasnobrodem.
Formowanie Na podstawie rozkazu Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego Oddz. I L. 7147/I z 12 kwietnia 1919 roku Grupa Operacyjna brygadiera Henryka Minkiewicza została przemianowana na 3 Dywizję LegionówRozkaz nr 6 Dowództwa 3 DP Leg. z 23 kwietnia 1919 roku..
9 kwietnia Naczelny Wódz powołał początkowo jako trzypułkową 3 Dywizję Legionów w składzie 7, 8 i 9 pułk piechoty. W lipcu, po uzupełnieniu przez 23 pułk piechoty, 3 Dywizja Legionów występowała w składzie: dowództwo 3 Dywizji Legionów V Brygada Piechoty Legionów VI Brygada Piechoty Legionów 3 Brygada Artylerii Legionów Większość batalionów, które miały wejść w skład dywizji, walczyła na różnych odcinkach frontu galicyjskiego. Ich stan bojowy daleko odbiegał od przewidzianego etatem. W pierwszej dekadzie maja bataliony ściągały do miejsca koncentracji w rejonie Nowego Miasta. 7 maja 1919 dywizja liczyła tylko 3180 ludzi i 58 ckm, ale w dniu 16 maja, kiedy ruszała ofensywa polska w Galicji, dywizja jeszcze bez 23 pułku piechoty, wzmocniona I/25 pułku piechoty, dwoma pociągami pancernymi, dwoma szwadronami 12 pułku ułanów i 1 szwadronem dragonów (kawaleria dywizyjna) miała na stanie wyżywienia 12739 żołnierzy, a w stanie bojowym 8480 „bagnetów”, 802 „szable”, 108 karabinów maszynowych i 34 działa. Brygadę artylerii skompletowano z baterii 1, 2 i 3 pułku artylerii polowej oraz 1 pułku artylerii ciężkiej.
Dywizja w walce o granice
w operacji wyzwalania Łotwy – w składzie grupy operacyjnej pod dowództwem gen. Edwarda Śmigłego-Rydza w 3 Armii Polskiej bitwa pod Dyneburgiem w ofensywie kijowskiej zajęcie Żytomierza (25 kwietnia 1920 r.) Zajęcie Kijowa (7 – 8 maja) ciężkie walki odwrotowe z 1. Armią Konną pod dowództwem Siemiona Budionnego brawurowe oderwanie się od przeciwnika i przejście na pozycje wyjściowe w rejon Wieprza w Bitwie Warszawskiej w składzie nowo utworzonej 2 Armii Polskiej (od 18 sierpnia) osłona lewego skrzydła grupy uderzeniowej pod dowództwem Józefa Piłsudskiego pościg za cofającymi się wojskami bolszewickimi w operacji niemeńskiej oskrzydlenie części Armii Czerwonej w rejonie Grodna Dywizja wraz z resztą 2 Armii Polskiej osłaniała granicę z Litwą na wypadek akcji zbrojnej wojska litewskiego.
Dywizja w okresie pokoju Dowództwo dywizja stacjonowało w Zamościu. W jej skład w 1923 wchodziły: 7., 8. i 9. pułki piechoty Legionów.
W 1932 w Zamościu została sformowana kompania telegraficzna 3 DP Leg., która w 1937 została przeformowana w kompanię łączności 3 Dywizji Piechoty Legionów.
Dywizja w wojnie obronnej 1939 thumb
Organizacja wojenna dywizji w kampanii wrześniowej
Kwatera Główna 3 DP 7 pułk piechoty Legionów 8 pułk piechoty Legionów 9 pułk piechoty Legionów 3 pułk artylerii lekkiej Legionów 3 dywizjon artylerii ciężkiej 3 batalion saperów – kpt. Władysław Tyszkiewicz 3 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej – kpt. Stanisław Małecki kompania telefoniczna 3 DP Leg. pluton łączności Kwatery Głównej 3 DP Leg. pluton radio 3 DP Leg. drużyna parkowa łączności 3 DP Leg. szwadron kawalerii dywizyjnej nr 3 – mjr Jan Stanisław Podziemski samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 21 (7 pp Leg.) kompania kolarzy nr 21 (8 pp Leg.) – por. Stanisław Bonarowski kompania asystencyjna nr 121 (9 pp Leg.) pluton pieszy żandarmerii nr 3 (pluton żandarmerii Zamość) park intendentury nr 201 kolumna taborowa parokonna nr 201 (7 pp Leg.) kolumna taborowa parokonna nr 202 (8 pp Leg.) kolumna taborowa parokonna nr 203 (9 pp Leg.) pluton taborowy nr 3 sąd polowy nr 3
Działania zbrojne we wrześniu 1939 roku Zgodnie z polskim planem mobilizacyjnym 3 DP Leg. pod dowództwem płk. Mariana Turkowskiego miała stanowić część głównych sił południowego zgrupowania Armii „Prusy”. Pierwszy rzut 3 Dywizji Piechoty wyładował się 3 września w rejonie Radom – Jedlnia. Składał się on z I batalionu 7 pp Leg., I batalionu 8 pp Leg., oraz I batalionu 9 pp Leg. Dowództwa dywizji i pułków nie zdołały przybyć na czas, dlatego podporządkowano jednostkę dowódcy 12 DP gen. Paszkiewiczowi.
Dywizja została skierowana do obrony rejonu Krasna – Luta – Samsonów i zajęła pozycje obronne nad rzeką Krasną. I batalion 7 pp Leg. obsadził 6 września w godzinach rannych odcinek wzdłuż rzeki na południe od miejscowości Krasna. 1 kompania wzmocniona plutonem moździerzy zamknęła drogę na Serbinów pozostawiając odwód w Krasnej. 2 kompania zajęła stanowiska obronne na lewym skrzydle ugrupowania. 3 kompania rozlokowała się za rzeką stanowiąc ubezpieczenie przeprawy na drodze do Huciska. Wszystkim kompaniom przydzielono pluton ckm. 5 września w pośpiechu skierowano z miejscowości Jedlnia 2 baterię 3 pułku artylerii lekkiej, aby wesprzeć oddziały 7 pp Leg. Bateria zajęła stanowiska pod miejscowością Mokra, a jedno działo skierowano do Krasnej, miało ono służyć do zwalczania czołgów wroga, ponieważ nie przybył na czas pluton działek przeciwpancernych.
I batalion 8 pp Leg. rozlokowano w pobliżu gajówki Samsonów na skraju lasu. 1 kompania zajęła pozycje na lewym skrzydle, 3 kompania na skrzydle prawym. 2 kompania znalazła się na stanowisku w pobliżu szosy do Odrowąża. Batalion jako jedyny w dywizji posiadał pluton działek przeciwpancernych.
I batalion 9 pp Leg. zajął pozycję na skraju lasu nieopodal wsi Luta wzdłuż rzeki Krasnej, czołem na Serbinów. Kompanie zajęły stanowiska: 2. na lewym skrzydle, 3. na prawym, 1. jako odwodowa. Batalion nie posiadał wsparcia artyleryjskiego ani też działek przeciwpancernych. Do obrony przed czołgami posiadał tylko karabiny przeciwpancerne.
Do dywizji nie dołączyły przed bitwą: dowództwo II batalion 7 pułku piechoty Legionów III batalion 7 pułku piechoty Legionów II batalion 8 pułku piechoty Legionów III batalion 8 pułku piechoty Legionów II batalion 9 pułku piechoty Legionów III batalion 9 pułku piechoty Legionów 3 pułk artylerii lekkiej (oprócz dowództwa I dywizjonu i 2 baterii) 3 dywizjon artylerii ciężkiej pododdziały pułkowe łącznie z kompaniami przeciwpancernymi pp (oprócz plutonu ppanc w I baonie 9 pp)
Wczesnym rankiem 6 września ruszyło natarcie 3 DLek. na pozycje polskie. Jedna kolumna zmotoryzowana przemieszczała się drogą z Mniowa na Samsonów, druga z Mniowa na Serbinów – Krasną. Na odcinek broniony przez I batalion 8 pułku piechoty uderzył najpierw patrol złożony z pojazdów pancernych i motocyklistów, który odparty został ogniem działek przeciwpancernych. Około południa Niemcy ponowili atak poprzedzając go ogniem artylerii. Polacy odparli atak zadając Niemcom straty w postaci kilku zniszczonych pojazdów pancernych. Na skutek ognia artyleryjskiego i moździerzy wroga powstały straty w szeregach polskich. Mimo to kolejne ataki z powodzeniem odpierane były przez żołnierzy batalionu. Około godziny 14. zarządzono jednak odwrót w kierunku na Bliżyn, ponieważ, jak się okazało I batalion 9 pułku piechoty zszedł ze swych stanowisk pod Lutą, naciskany przez Niemców i zagroziło to oskrzydleniem oddziałów 8 pułku piechoty.
Na odcinku bronionym przez I batalion 7 pp Leg. od rana 6 września trwały walki z nadciągającymi od strony Serbinowa czołgami niemieckimi i piechotą, które skutecznie zwalczane były przez oddziały polskie wsparte artylerią. Po kilku nieudanych atakach ostrzał artylerii niemieckiej przybrał na sile, a następnie ruszyła piechota na pozycje 7 i 9 pp Leg. Na skutek tego ataku oddziały polskie zostały wyparte z Krasnej, którą następnie odbiła stojąca w odwodzie III kompania 7 pułku piechoty. Po południu rozpoczął się odwrót jednostek dywizji leśnymi drogami przez Hucisko i Odrowąż w kierunku na Radom. Niemcy nie przeszli do pościgu za wycofującymi się oddziałami polskimi, ograniczając się jedynie do ostrzału dróg odwrotu. W wyniku boju trwającego do godziny 14. Niemcy stracili 103 zabitych, ok. 10 samochodów pancernych i kilka czołgów, straty po stronie polskiej wyniosły 33 zabitych.
Zadaniem, jakie postawił przed częścią swojego zgrupowania generał Skwarczyński, czyli 3 i 12 DP było wycofanie się tych jednostek za Wisłę. Na skutek wiadomości, jakie napłynęły o nadchodzących jednostkach niemieckich postanowiono nie czekać na 36 DP, która znajdowała się jeszcze daleko na zachód od reszty zgrupowania. Przejście za Wisłę miało przeprowadzone być w kilku etapach. Ostatni z nich, czyli przeprawienie się przez most w Solcu, miało odbyć się po 10 września.
W nocy 6 na 7 września przestały napływać posiłki zza Wisły dla jednostek południowego zgrupowania Armii „Prusy”. Jednak do tego czasu zdołało dotrzeć kilka batalionów 3 DP Leg. Pomimo to do 3 DP Leg. nigdy nie dotarły:
III batalion 8 pp Leg. II batalion 9 pp Leg. III batalion 9 pp Leg. II dywizjon 3 pal Leg. III dywizjon 3 pal Leg. 3 dywizjon artylerii ciężkiej
W nocy z 7 na 8 września 3 DP Leg. wraz z częścią oddziałów 12 DP przemaszerowała po osi Skarżysko Książęce – Mirzec – Ostrożanka. Żołnierze 8 pp Leg. zajęli pozycje obronne na zachodnim skraju lasu na południe od Seredzic. Obronę Iłży powierzono oddziałom 7 pp Leg. wspieranymi przez I dywizjon 3 pal. Pozycje na przedmieściach Iłży w Piłatce oraz Seredzicach zajęły pozostałe oddziały 3 DP dowodzone przez płk. Mariana Turkowskiego. Żołnierze 12 DP zajęli pozycje w lasach starachowickich.
Kiedy oddziały polskie obsadzały swoje pozycje jednostki niemieckie dążyły do okrążenia ich i zniszczenia po zachodniej stronie Wisły.
Od północy 8 września drogami Końskie – Radom – Kozienice, przemieszczały się kolumny 1 Dywizji Lekkiej, a następnego dnia opanowały one przeprawę w Maciejowicach. 9 września 13 Dywizja Piechoty Zmotoryzowanej znajdowała się w przemarszu w okolicach miejscowości Przytyk koło Radomia. Na południe od polskiego zgrupowania jednostki niemieckie również zaciskały pierścień okrążenia. 4 i 46 DP nie dysponujące dużą szybkością, dopiero zbliżały się do rejonu przyszłej bitwy i ostatecznie nie zdążyły wziąć w niej udziału. 6 września 29 Dywizja Zmotoryzowana wkroczyła do Ostrowca Świętokrzyskiego. Natomiast 2 DLek., po walkach z grupą płk. Glabisza, ruszyła na północ i 8 września zajęła Skarżysko. Następnie większość jej oddziałów ruszyła drogą ze Skarżyska na Szydłowiec, próbując w ten sposób podzielić polskie zgrupowanie na dwie części. Działania 2 DLek. ograniczały się do stosowania podjazdów na pozycje obronne 36 i 3 DP.
Jeden z takich podjazdów w postaci oddziału pancernego 2 DLek. pojawił się około godziny 12.00 8 września w okolicy miejscowości Jasieniec Górny i został on odparty przez polskie oddziały. Następny atak czołgów i piechoty z 2 DLek. miał miejsce w okolicy Trębowca Dużego około godziny 15.00. Udało się go odeprzeć żołnierzom 8 pp Leg. i kawalerii dywizyjnej 3 DP Leg. Oddziały niemieckie próbowały przebić się przez pozycje polskie i dotrzeć do miejscowości Osiny. Udało się to tylko kilku czołgom, które doszły do lasu na południe od Seredzic, gdzie stacjonował sztab 3 DP Leg. w i zaatakowały go. Kompania sztabowa i łączności zdołały odeprzeć atak. W tym samym czasie w rejonie Osin szwadron kawalerii dywizyjnej mjr. Podziemskiego odparł atak piechoty zmotoryzowanej wspartej kilkoma czołgami. W tych starciach Niemcy stracili 7 czołgów.