Ozorków – miasto nad rzeką Bzurą, w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim. Miasto znajduje się 20 km na północ od Łodzi. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do tzw. „małego” województwa łódzkiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2023 r. miasto miało 18 064 mieszkańców.
Położenie mały|lewo|Położenie miasta na mapie powiatu Ozorków leży w historycznej ziemi łęczyckiejEdward Grabowski, Skupienia miejskie w Królestwie Polskiem, Księgarnia E. Wende i Spółka, Warszawa 1914, s. 118.Kazimierz Pacuski, Możnowładztwo i rycerstwo ziemi gostynińskiej w XIV i XV wieku. Studium z dziejów osadnictwa i elity władzy na Mazowszu średniowiecznym, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2009, s. 204, ..
Według danych z roku 2007 Ozorków zajmuje obszar 1546 ha, czyli 15,46 km². Struktura użytkowania ziemi w Ozorkowie: użytki rolne: 53% tereny mieszkaniowe: 17% lasy i tereny zieleni: 8% tereny produkcyjne: 7% tereny usług: 5% tereny komunikacji: 5% nieużytki: 3% wody: 2%
Miasto stanowi 1,81% powierzchni powiatu.
Historia XV wiek Historia miasta sięga początku XV wieku. W 1415 pojawiła się pierwsza wzmianka o małej wiosce położonej wśród trudno dostępnych lasów i bagien, należącej do rodu Szczawińskich, herbu Prawdzic.
XIX wiek W 1807, późniejszy właściciel Ozorkowa, Ignacy Starzyński, pragnąc ożywić gospodarczo swoją posiadłość, sprowadza do niej 19 sukienników i farbiarzy z Saksonii. W 1815 liczba ich wzrosła już do 117, podczas gdy Łódź miała ich wówczas 331.
W rok później, w 1816 Ozorków uzyskał prawa miasta prywatnego. W 1821 osiedliła się w Ozorkowie rodzina Schlösserow, przybyłych z Akwizgranu, którzy założyli najpierw nowoczesną przędzalnię wełny, a potem bawełny. Miejscowość zamieszkiwała duża populacja żydowska i niemiecka, w mieście wybudowano synagogę i kościół ewangelickiInformacja z witryny Ozorków.info (dostęp: 6 sierpnia 2014 r.). W latach trzydziestych Friedrich Mathias Schlösser zbudował tu drugą co do skali produkcji przędzalnię bawełny w Królestwie Polskim. Po upadku powstania listopadowego miasto przeszło stagnację spowodowaną utratą zamówień dla armii Królestwa Kongresowego, represyjnymi barierami celnymi, rosnącą rolą Zgierza i Łodzi, jak też wypieraniem z rynku tkanin wełnianych przez bawełniane. W 1866, za kolejnego właściciela Feliksa hrabiego Lubieńskiego, Ozorków uzyskał status miasta rządowego, bardziej atrakcyjny dla inwestycji.
XX wiek 30 października 1905 roku doszło do strajku powszechnego. Strajkowali wszyscy robotnicy fabryki Schlössera. Zatrzymali wszystkie fabryki i warsztaty tkackie, które istniały wówczas w Ozorkowie. Aby zapobiec ewentualnym rozruchom, przysłano z Łęczycy 2 rotę 24 symbirskiego pułku piechoty.
W 1906 roku na terenie miasta zawiązała się niewielka społeczność mariawicka, która zakupiła budynek przy ul. Maszkowskiej, gdzie urządzono kaplicę oraz ochronkę prowadzoną przez zakonnice ze Zgromadzenia Sióstr Mariawitek. W 1909 roku w Ozorkowie było 30 mariawitów, którzy podlegali pod parafię pw. Trójcy Przenajświętszej w Piątku. Organizatorem i duszpasterzem tej placówki był duchowny Czesław Maria Polikarp Kahl. W nieodległych Małachowicach mariawici pobudowali własny kościół i utworzyli własny cmentarz wyznaniowy.
I wojna światowa wywołała kolejny regres gospodarczy miasta. Dopiero okres niepodległego bytu państwowego stworzył nowe podstawy rozwojowe. Już na początku lat dwudziestych, Ozorków otrzymał połączenie kolejowe z Łodzią i Kutnem, a wraz z elektryfikacją miasta przeprowadzoną w 1928 roku, komunikację tramwajową ze Zgierzem i Łodzią (w latach 1922–1928 linia obsługiwana była przez tramwaj parowy). W okresie międzywojennym przybyło miastu kilka obiektów, takich jak budynek Kasy Chorych, dwie szkoły podstawowe, zakład kąpielowy i dom kolonijny dla dzieci w miejskim lasku. W latach 30. miała miejsce fala protestów robotniczych, w latach 1931–1932 strajki okupacyjne, w 1933 wielki strajk protestacyjny rozbity przez policjęWojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 , s. 216..
Do kolejnego strajku doszło w 1937 roku. Konflikt miał miejsce między właścicielami a pracownikami największej fabryki (Schlössera) włókienniczej w Ozorkowie. Robotnicy, doprowadzeni do ostateczności, w ramach strajku okupowali fabrykę z powodu krzywdzących warunków pracy. Właściciele fabryki, przy pomocy kordonu policyjnego, odcięli strajkujących od dostaw żywności, aby tym sposobem przerwać strajk pracowników. Staraniem i pod przewodnictwem proboszcza Leona Stypułkowskiego, społeczność w Ozorkowie zorganizowała i dostarczyła żywność głodującym strajkującym. Nim tak się stało, brama była zamknięta, lecz proboszcz mową przełamał opór kordonu policyjnego. Dostawy trwały kilka dni. Po tych wydarzeniach doszło do rokowań i ugody między zwaśnionymi stronami, a strajk zakończono.
mały|Tablica przy kościele św. Józefa upamiętniająca ofiary II wojny światowej Czas okupacji hitlerowskiej był tragicznym okresem w dziejach miasta. Miasto zostało włączone bezpośrednio do III Rzeszy; w latach 1943–1945 nosiło nazwę Brunnstadt. Eksterminacyjna polityka okupanta (wymordowanie ok. 4,5–6-tysięcznej ludności żydowskiej oraz terror stosowany wobec ludności polskiej) sprawiła, że populacja miasta zmniejszyła się do niespełna 10 000 mieszkańców. Niemcy zniszczyli m.in. synagogę znajdującą się przy obecnej ul. Wyszyńskiegosztetl.org.pl.. Miasto zostało zajęte 18 stycznia 1945 roku przez żołnierzy 1 Armii Pancernej Gwardii I Frontu BiałoruskiegoRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, , s. 452..
Po II wojnie światowej Po 1945 roku nastąpiła rozbudowa i modernizacja zakładów przemysłu bawełnianego (OZPB „Morfeo”) i wełnianego, przybyło instytucji socjalnych, oświatowych i usługowych. Nastąpił gwałtowny rozwój budownictwa mieszkaniowego oraz infrastruktury miejskiej.
W kolejnych latach powstał państwowy zakład przemysłu odzieżowego (ZPK „Latona”), budowano osiedla bloków mieszkalnych oraz powiększono zasięg terytorialny miasta włączając do Ozorkowa sąsiednie wsie. Oddano do użytku nowe szkoły, przedszkola i obiekty sportowe. Przybyło wiele placówek handlowych i prywatnych zakładów produkcyjno – handlowo – usługowych. Zainstalowano sygnalizację świetlną i zmodernizowano ciągi komunikacyjne (nowe ulice, skrzyżowania, place i ronda). Przystąpiono do budowy nowego kościoła na Adamówku oraz nowego cmentarza. Na przełomie lat XX i XXI wieku utworzono w południowej części Ozorkowa podstrefę Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Tym samym pojawiły się w mieście nowe zakłady produkcyjne.
Na skutek przemian gospodarczo-ustrojowych w Polsce kluczowy dla miasta przemysł lekki (włókienniczy i odzieżowy) załamał się. Dwa największe zakłady („Morfeo” i „Latona”) ogłosiły upadłość i przestały istnieć. Na powstałych w ten sposób terenach poprzemysłowych działalność gospodarczą wznowiły różnorodne firmy prywatne.
Współcześnie w mieście szybko wzrasta rola usług. Ozorków traci powoli industrialny charakter i staje się miastem przemysłowo-usługowym.
Zabytki mały|Kościół św. Józefa Oblubieńca NMP mały|Pałac Schlosserów Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty: kościół parafialny pw. św. Józefa, ul. Jana Pawła II 1/3, 1668, 1885, 1935, nr rej.: A/499 z 4.08.1967 kościół ewangelicki, ul. Zgierska 2, 1842, nr rej.: A/535 z 11.08.1967 dzwonnica, nr rej.: A/536 z 11.08.1967 plebania, ul. Zgierska 9, 1842, nr rej.: A/537 z 11.08.1967 domy pl. Jana Pawła II 1, połowa XIX w., nr rej.: A/504 z 4.08.1967 dom, pl. Jana Pawła II 3, I połowa XIX w., nr rej.: A/505 z 4.08.1967 dom, pl. Jana Pawła II 7, koniec XIX w., nr rej.: A/506 z 4.08.1967 dom, pl. Jana Pawła II 16, koniec XIX w., nr rej.: A/507 z 4.08.1967 dom, pl. Jana Pawła II 17, koniec XIX w., nr rej.: A/79 z 4.08.1967 dom, pl. Jana Pawła II 18, połowa XIX w., nr rej.: A/508 z 4.08.1967 dom, pl. Jana Pawła II 19, połowa XIX w., nr rej.: A/509 z 4.08.1967 dom, pl. Jana Pawła II 20, I połowa XIX w., nr rej.: A/510 z 4.08.1967 dom, ul. Kościuszki 29, koniec XIX w., nr rej.: A/519 z 8.08.1967 dawna motarnia bawełny, ul. Listopadowa 6, koniec XIX w., nr rej.: A/501 z 4.08.1968 pałac Schlosserów, ul. Listopadowa 6 b, koniec XIX w., nr rej.: A/500 z 4.08.1967 dom, ul. Listopadowa 6 d, koniec XIX w., nr rej.: A/520 z 8.08.1967 dom, ul. Listopadowa 6 e, koniec XIX w., nr rej.: A/521 z 8.08.1967 dom, ul. Listopadowa 20, połowa XIX w., nr rej.: A/523 z 8.08.1967 dom, ul. Listopadowa 25 a, połowa XIX w., nr rej.: A/524 z 8.08.196 pałac Schlosserów, ul. Łęczycka 7, połowa XIX w., nr rej.: A/306 z 6.12.1984 dwór Schleiblerów, ul. Wigury 14, II połowa XIX w., nr rej.: A/503 z 4.08.1967 dom, ul. Wyszyńskiego 2, 1825, nr rej.: A/511 z 4.08.1967 dom, ul. Wyszyńskiego 4, połowa XIX w., nr rej.: A/1126 z 19.06.1972 dom, ul. Wyszyńskiego 6, połowa XIX w., nr rej.: A/1127 z 19.06.1972 dom, ul. Wyszyńskiego 8, połowa XIX w., nr rej.: A/512 z 4.08.1967 dom, ul. Wyszyńskiego 16, połowa XIX w., nr rej.: A/1128 z 19.06.1972 dom, ul. Wyszyńskiego 20, drewniany, II połowa XIX w., nr rej.: A/513 z 4.08.1967 dom, ul. Wyszyńskiego 26, II połowa XIX w., nr rej.: A/78 z 4.08.1967 dom, ul. Wyszyńskiego 33, drewniany, połowa XIX w., nr rej.: A/515 z 4.08.1967 dom, ul. Wyszyńskiego 35, połowa XIX w., nr rej.: A/516 z 8.08.1967 przestrzenny układ komunikacyjny kolejki wąskotorowej – Krośniewicka Kolej Dojazdowa Według dodatkowo wpisane są obiekty:
zespół budowlany dawnego dworu Scheiblerów, ul. Stanisława Wigury 14, nr rej. A/445 z 9.10.2025 (dawny dwór, oficyna, budynek dawnej stajni i wozowni, budynek dawnej oranżerii, dwa odcinki ogrodzenia frontowego z bramą, inne nieruchomości gruntowe wymienione w decyzji)
Demografia Dane z 31 grudnia 2007 r.: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni Jednostka osób % osób % osób % Populacja 20 445 100 10 968 53,65 9477 46,35 Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 1322,45 709,44 613,00
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Ozorkowa w 2014 roku
Transport Transport drogowy Miasto od wschodu i północy okala droga krajowa nr 91 (Gdańsk-Częstochowa), a w niedalekiej odległości w kierunku południowym znajduje się Autostrada A2.
Kolej
W mieście znajdują się dwa czynne przystanki kolejowe: Ozorków – wybudowany w 1925 r., Ozorków Nowe Miasto – otwarty w 2013 r. w ramach projektu budowy Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej. Przez powyższe przystanki przebiega linia kolejowa nr 16: Łódź Widzew – Zgierz – Ozorków – Łęczyca – Kutno.
Publiczny transport zbiorowy Na terenie miasta znajdują się liczne przystanki PKS. Dodatkowo funkcjonowała tu komunikacja tramwajowa, która w związku ze złym stanem sieci i infrastruktury torowej została zawieszona 4 lutego 2018. Składała się ona z najdłuższej polskiej linii tramwajowej, obsługiwanej przez MPK Łódź. Linia ta została zastąpiona przez autobusową komunikacją zastępczą, obsługiwaną przez MPK Łódź oraz ZPK Markab linią Z46, która po odbudowaniu tramwaju do Zgierza została zastąpiona linią nr 10.
Instytucje oświatowe i kulturalne w Ozorkowie thumb|Miejska Biblioteka Publiczna im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Szkoła Podstawowa nr 4 z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki Szkoła Podstawowa nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi im. Marii Curie–Skłodowskiej Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi im. Jana Pawła II I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego Zespół Szkół Specjalnych Zespół Szkół Zawodowych Miejska Biblioteka Publiczna im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Miejski Ośrodek Kultury Młodzieżowy Dom Kultury Hufiec ZHP Ozorków grupa rekonstrukcji historycznej Swawolna Kompanii Ziemi Łęczyckiej Izba Historii Miasta Ozorkowa
Wspólnoty wyznaniowe mały|Kościół ewangelicki mały|Kościół rektoralny przy Domu Zakonnym Sióstr Urszulanek (2019) mały|Kościół pw. NMP Królowej Polski