Organizacja wojenna polskiej brygady kawalerii w 1939
1 lutego 1939 zostało rozwiązane Dowództwo Dywizji Kawalerii, a podporządkowane mu dotychczas pułki (1 pszwol i 1 psk) weszły w skład Mazowieckiej Brygady KawaleriiTadeusz Wawrzyński, Akta dowództw dywizji i brygad kawalerii 1919—1939, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 5 z 1973..
W drugiej dekadzie marca 1939 kawaleria na stopie pokojowej zorganizowana była w 12 brygad, w tym: jedną dwupułkową, siedem trzypułkowych, trzy czteropułkowe i jedną pięciopułkową, przy czym najmniejsza z nich była brygadą pancerno-motorową. Plan mobilizacyjny nie przewidywał wystawienia dodatkowych jednostek kawalerii.
+ Organizacja pokojowa wielkich jednostek kawalerii w dniu 19 marca 1939OK NrNazwa wielkiej jednostkipułki kawaleriidakszw. łączszw pionDowódca brygadyIMazowiecka Brygada Kawalerii1 pszwol, 7 puł, 11 puł, 1 psk, 4 psk112płk dypl. Jan KarczIIWołyńska Brygada Kawalerii19 puł, 21 puł, 2 psk248gen. bryg. Adam KorytowskiIIIWileńska Brygada Kawalerii4 puł, 13 puł, 23 puł337gen. bryg. Rudolf DreszerIIISuwalska Brygada Kawalerii3 pszwol, 1 puł, 2 puł41111gen. bryg. Zygmunt PodhorskiIIIPodlaska Brygada Kawalerii5 puł, 10 puł, 9 psk14101gen. bryg. Ludwik Kmicic-SkrzyńskiVKrakowska Brygada Kawalerii3 puł, 8 puł, 5 psk555gen. bryg. Zygmunt PiaseckiVIKresowa Brygada Kawalerii12 puł, 20 puł, 22 puł, 6 psk1324gen. bryg. Marian PrzewłockiVIPodolska Brygada Kawalerii6 puł, 9 puł, 14 puł666gen. bryg. Juliusz KleebergVIIWielkopolska Brygada Kawalerii15 puł, 17 puł, 7 psk773gen. bryg. Roman AbrahamVIIIPomorska Brygada Kawalerii2 pszw, 16 puł, 18 puł, 8 psk11810gen. bryg. Stanisław Grzmot-SkotnickiIXNowogródzka Brygada Kawalerii25 puł, 26 puł, 27 puł, 3 psk999gen. bryg. Władysław AndersX10 Brygada Kawalerii24 puł, 10 pskb.n.Szwadron łączności 10 BK nie posiadał numeru.płk dypl. Stanisław Maczek
23 marca 1939 po południu szef Sztabu Głównego, generał brygady Wacław Stachiewicz zarządził mobilizację alarmową jednostek Nowogródzkiej Brygady Kawalerii stacjonujących na terenie Okręgu Korpusu Nr IX. Nie był mobilizowany 3 Pułk Strzelców Konnych w Wołkowysku na obszarze Okręgu Korpusu Nr III. Po zakończeniu mobilizacji brygada została przetransportowana w rejon Sierpca. W kwietniu dowódcy brygady został podporządkowany 4 Pułk Strzelców Konnych z Płocka. Nowogródzka BK była pierwszą wielką jednostką kawalerii, która przeszła na organizację wojennąEugeniusz Piwowarski, Przebieg i wyniki częściowej mobilizacji alarmowej z 23 marca 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 1-2 (151-152), Warszawa 1995, s. 99, 100, 115, 116..
Omawiając organizację kawalerii należy nadmienić, że wprawdzie etat brygady przewdywał batalion strzelców, jednakże poza nielicznymi wyjątkami zmobilizowane bataliony strzelców nie weszły w skład brygad kawalerii.
Brygada Kawalerii na stopie wojennej Kwatera główna brygady kawalerii dowództwo sztab szwadron sztabowy pluton łączności kwatery głównej (stacyjny) samodzielny pluton karabinów maszynowych pluton konny żandarmerii sąd polowy poczta polowa 1 pułk kawalerii 2 pułk kawalerii 3 pułk kawalerii 4 pułk kawalerii artyleria brygady dywizjon artylerii konnej (trzy lub czterobateryjny) bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej 40 mm typu B dywizjon pancerny batalion strzelców szwadron kolarzy szwadron pionierów pluton sanitarny typ I (w brygadzie czteropułkowej typ II) park intendentury typ II drużyna parkowa uzbrojenia tabory warsztat taborowy (parokonny lub jednokonny) 1 dowództwo grupy marszowej służb 2 dowództwo grupy marszowej służb 1 kolumna taborowa kawaleryjska 2 kolumna taborowa kawaleryjska 3 kolumna taborowa kawaleryjska 4 kolumna taborowa kawaleryjska 5 kolumna taborowa kawaleryjska 6 kolumna taborowa kawaleryjska
Organizacja dowództwa i sztabu brygady kawalerii Dowództwo dowódca brygady zastępca dowódcy (na stopie pokojowej w brygadach czteropułkowych) szef służby sprawiedliwości szef służby duszpasterskiej Sztab szef sztabu oficer operacyjny oficer informacyjny dowódca łączności kwatermistrz oficer transportu oficer służby uzbrojenia oficer intendentury naczelny lekarz naczelny lekarz weterynarii dowódca taborów komendant kwatery głównej
Organizacja wojenna pułku kawalerii poczet dowódcy pułku 1 szwadron liniowy 2 szwadron liniowy 3 szwadron liniowy 4 szwadron liniowy szwadron ckm a. 3 plutony a. 4 ckm pluton przeciwpancerny pluton kolarzy (w pułkach Wielkopolskiej i Pomorskiej BK - szwadrony kolarzy) pluton łączności drużyna pionierów kwatermistrzostwo szwadron gospodarczy
Poczet dowódcy pułku dowódca pułku zastępca dowódcy pułku adiutant oficer informacyjny 2 obserwatorów, trębacz, pisarz, 4 żandarmów, 2 kierowców, 4 luzaków samochód osobowy, motocykl
Szwadron liniowy: dowódca szwadronu - rotmistrz poczet dowódcy szwadronu trębacz, pisarz, znaczkowy, 4 obserwatorów, luzak dowódcy szwadronu sekcja rkm 5 żołnierzy, rkm, 5 koni wierzchowych, 1 koń juczny 1 pluton liniowy dowódca plutonu (oficer) zastępca dowódcy plutonu luzak 1 sekcja á 6 żołnierzy i 6 koni wierzchowych 2 sekcja á 6 żołnierzy i 6 koni wierzchowych 3 sekcja á 6 żołnierzy i 6 koni wierzchowych sekcja rkm á 5 żołnierzy i 5 koni wierzchowych, koń juczny Razem w plutonie: 1 oficer, 25 podoficerów i szeregowych, 27 koni w tym 1 juczny, 1 rkm, 1 karabin ppanc 2 pluton liniowy (jak wyżej) 3 pluton liniowy (jak wyżej) drużyna gospodarcza szef szwadronu podoficer sanitariusz med. podoficer weterynarii tabor bojowy podoficerowie: gospodarczy, broni, furażowy obsługa kuchni polowej - 2 kucharzy 2 wozy z furażem, wóz amunicyjny, wóz przykuchenny tabor bagażowy pisarz, podkuwacz, szewc, krawiec, ordynans wóz kancelaryjno bagażowy, wóz warsztatowy razem drużyna gosp szw: 21 żołnierzy, 3 koni wierzchowych, 14 koni taborowych, 6 wozów taborowych, kuchnia polowa, Razem szwadron: 4 oficerów, 109 podoficerów i szeregowych, 113 koni, 4 rkm, 3 karabiny ppanc Ur 35, Należy zaznaczyć, że do walki spieszało się tylko 68 żołnierzy szwadronu. Spieszony szwadron kawalerii odpowiadał więc wielkością plutonowi piechoty, a spieszony pułk kawalerii odpowiadał zaledwie wzmocnionej kompanii piechoty. thumb|Taczanka ckm Szwadron ckm 3 plutony á 4 ckm
Pluton armat ppanc 4 armaty ppanc 37 mm
Pluton cyklistów 4 sekcje
Pluton łączności 4 patrole telefoniczne 2 radiostacje patrol łączności z lotnikiem thumb|Wóz mięsny oddziału Drużyna pionierów 13 żołnierzy, 16 koni (10 wierzchowych, 5 taborowych, 1 juczny), wóz taborowy, taczanka pionierska
Kwatermistrzostwo kwatermistrz, lekarz, lekarz weterynarii, oficerowie: gospodarczy, broni, płatnik, żywnościowy, kapelan
Szwadron gospodarczy tabor bojowy tabor bagażowy tabor żywnościowy - 2 sekcje po 16 wozów
Organizacja wojenna brygadowego szwadronu łączności dowódca szwadronu łączności pluton łączności kwatery głównej (stacyjny) 1 patrol telegraficzny 2 patrole telefoniczne na taczankach 3 patrole łączności z lotnikiem (2 konne, 1 motocyklowy) patrol motorowy (2 łaziki, 2 motocykle) pluton radio pluton telefoniczny
Stan liczebny i uzbrojenie etatowe W nawiasach podano stany liczebne i uzbrojenie brygady czteropułkowej. oficerowie: 232 (373) szeregowi i podoficerowie: 5911 (6911) konie: 5194 (6291) samochody: 65 (66) ręczne karabiny maszynowe] wz. 1928: 89 (107) lekkie karabiny maszynowe wz. 1908/1915 i 1908/1918: 10 (12) ciężkie karabiny maszynowe wz. 1930: 52 (64) 7,92 mm karabiny przeciwpancerne wz. 1935: 51 (64) 46 mm granatniki wz. 1930 i wz. 1936: 9 (9) 81 mm moździerze wz. 1931: 2 (2) 75 mm armaty wz. 1902/1926: 12 (16) 40 mm armaty przeciwlotnicze wz. 1936: 2 (2) 37 mm armaty przeciwpancerne wz. 1936: 14 (18) samochody pancerne wz. 1934 (wz. 1929): 8 czołgi rozpoznawcze TKS lub TK-3: 13
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Andrzej Konstankiewicz, Jeszcze o ilości uzbrojenia w polskich DP, BK i BPM z 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny, Nr 2 (128), Warszawa 1989. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964. Waldemar Rezmer, Operacyjna służba sztabów Wojska Polskiego w 1939. Organizacja. Zasady funkcjonowania. Przygotowanie do wojny, Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., Warszawa 2010, wyd. II, . Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja, Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, Warszawa 2010, . Juliusz S. Tym, Przygotowania wojenne i mobilizacja 15 Pułku Ułanów Poznańskich, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 3 (203), Wojskowe Biuro Badań Historycznych, Warszawa 2004, . Juliusz S. Tym, Przygotowania wojenne i mobilizacja Wielkopolskiej Brygady Kawalerii, Wojskowe Biuro Badań Historycznych, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 3 (228), Warszawa 2009, .
Kategoria:Kawaleria II Rzeczypospolitej Kategoria:Ordre de Bataille Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej