Dyftong, dwugłoska ( diphthongos „dwubrzmiący”) – pojedyncza samogłoska (na ogół długa) o zmiennym przebiegu artykulacji, co sprawia, że ucho ludzkie słyszy dwa dźwięki, mimo że są one zespolone niejako w jeden i mają właściwości pojedynczej samogłoski.
Najczęściej występują dyftongi [], [], [], [], [], []. W języku polskim przykładami występowania dyftongów są wyrazy: maj, automat, Europa i wiele innych, pochodzących z greki i łaciny. Dyftong /aɪ/ występuje np. w niemieckim wyrazie , gdzie jest oznaczony dwiema literami ei; dyftong [] słychać w angielskim itd.
Dwugłoski, stanowiąc połączenie dwóch dźwięków samogłoskowych, są z natury rzeczy niestabilne i mają tendencje do przekształcania się w pojedyncze samogłoski (monoftongi). Proces taki nazywa się monoftongizacją. Dwugłoski mogą jednak również powstawać z monoftongów w wyniku dyftongizacji.
Wyróżnia się dyftongi wstępujące, w których pierwsza samogłoska jest niezgłoskotwórcza (typu []) i dyftongi zstępujące (typu []). Oprócz dyftongów mogą istnieć tryftongi, czyli grupy trzech samogłosek wymawianych jak jedna.
Angielski thumb|Uproszczony schemat „ślizgu” między samogłoskami w angielskich dyftongach + Podział angielskich dyftongów (wymowa brytyjska) centrujące zstępujące kończące się na [] (szwę) kończące się na [] kończące się na [] [] [] [] [] [] [] [] [] W języku angielskim (w standardzie wymowy ) wyróżnia się 8 dyftongów, które dzieli się na dwie grupy (patrz tabelka). Dyftong to dźwięk składający się z ruchu, „ślizgu” od jednej samogłoski do innej. Pierwsza samogłoska jest: dłuższa (trwa ok. 3/4 całego dyftongu), mocniejsza i głośniejsza. Nazwy grup związane są z samogłoską, która kończy dyftong: centrujące (, „środek”) – ruch w tych dyftongach jest skierowany do (szwa), która jest w centrum diagramu głosek, zstępujące (; , „koniec”) – dyftongi te kończą się na lub .
W rzeczywistości, produkując dyftong, podczas „ślizgu” – startując z pierwszej samogłoski – nie powinno się dotrzeć do dźwięku drugiej samogłoski. W przeciwnym razie dyftong ten brzmi nienaturalnie i staje się dwiema, oddzielnymi samogłoskami.
Istnieje tendencja do zmiany dyftongów z grupy na długie samogłoski – np. [] → [] (: [] → []. Dwugłoski te nie istnieją w wymowie amerykańskiej, gdzie omawiany wyraz brzmi []).
Czeski W języku czeskim istnieją trzy dyftongi: [] jak w (niemal wyłącznie w słowach obcego pochodzenia), [] jak w (tylko w słowach obcego pochodzenia), [] jak w .
Grupy samogłosek ia, ie, ii, io oraz iu w obcych słowach nie są uznawane za dyftongi, wymawiane są jak [], czyli z [] pomiędzy samogłoskami.
Fiński W języku fińskim występują następujące dyftongi:
Hiszpański W języku hiszpańskim występują dyftongi wstępujące () i zstępujące ():
Koreański Dyftongi języka koreańskiego to: czytane jak polskie „ja” w wyrazie „jajko” , czytane jak polskie „je” w wyrazie „jest” czytane jak polskie „jo” w wyrazie „majowy” czytane jak polskie „ła” w wyrazie „ławka” , , czytane jak polskie „łe” w wyrazie „łezka” czytane jak polskie „jo”, lecz z ustami złożonymi w „dzióbek” czytane jak polskie „ło” w wyrazie „łowca” czytane jak polskie „łi” lub angielskie „we” czytane jak polskie „ju” w wyrazie „już” czytane jak polskie „yi”, lecz z krótkim y i naciskiem na i
Niderlandzki Dyftongi języka holenderskiego to: [] jak w , [] jak w [] jak w
Niemiecki Dyftongi języka niemieckiego to: [] czytane jak polskie „aj” z j nieco osłabionym w wyrazie „maj” . Przykład w języku niemieckim: ; [] czytane jak polskie „au” w wyrazie „pauza”. Przykład w języku niemieckim: ; [] czytane jak polskie „oj” z j nieco osłabionym w wyrazie „pojnik”. Przykład w języku niemieckim: ; [] czytane jak polskie „uj” np. [pfʊɪ̯].
Samogłoski długie [], [] mają czasem wymowę dyftongiczną: [], [].
Kategoria:Samogłoski Kategoria:Fonem