Niels Henrik David Bohr, IPA: [ˈnels ˈboɐ̯ˀ] (ur. 7 października 1885 w Kopenhadze, zm. 18 listopada 1962 tamże) – duński fizyk.

W roku 1922 otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za „badania struktury atomów oraz emitowanego przez nie promieniowania”The Nobel Prize in Physics 1922. Niels Bohr (ang.).Pais, op. cit. s. 213..

Jego prace naukowe przyczyniły się do zrozumienia budowy atomu oraz rozwoju mechaniki kwantowej. W co najmniej jednym z rankingów fizyków znalazł się w pierwszej dziesiątce wszech czasów.

Życiorys Życie prywatne Urodził się w Kopenhadze jako syn Christiana Bohra, profesora fizjologii Uniwersytetu Kopenhaskiego, i Ellen Adler, pochodzącej z bogatej żydowskiej rodziny aktywnej w duńskich kołach finansowych i politycznych. Jego młodszy brat Harald był znanym matematykiem oraz piłkarzem (reprezentował Danię na igrzyskach w Londynie w 1908). Początkowo bracia grali nawet razem w drużynie akademickiej Akademisk BoldklubBohr Restrictor (ang.)..

W 1910 roku Niels poznał , z którą wziął ślub w 1912. Małżeństwo miało sześciu synów, z których jeden, fizyk jądrowy Aage Niels (1922–2009), także otrzymał nagrodę Nobla (1975). Najstarszy syn Bohrów, Christian (ur. 1916), utonął w 1934 w wypadku żeglarskim, a najmłodszy, Harald urodzony w 1928, zmarł w wieku 10 lat po przebyciu we wczesnym dzieciństwie ciężkiego zapalenia opon mózgowych s. 223..

Dokonania naukowe Uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie w Kopenhadze w 1911 roku. W Manchesterze podjął pod nadzorem Ernesta Rutherforda pracę nad teorią budowy atomu, opierając się na teoriach Rutherforda. W 1913 roku opublikował pracę, w której opisał swój model budowy atomu wodoru, oparty na pewnych postulatach: moment pędu elektronu jest równy (h kreślone – stała Plancka h podzielona przez 2π). Tylko na orbicie zgodnej z tym postulatem elektron nie promieniuje. różnica energii elektronu na dwóch sąsiednich orbitach jest równa iloczynowi stałej Plancka oraz częstotliwości fali promieniowania. Postulat ten tłumaczy tzw. widmo atomowe. Dalsze orbity zawierają więcej elektronów niż bliższe, co tłumaczy chemiczne własności pierwiastków. Elektron może przemieszczać się pomiędzy poszczególnymi orbitami dzięki emisji lub pochłanianiu fotonów. Postulaty Bohra stały się podstawą mechaniki kwantowej.

W roku 1916 Bohr został profesorem na Uniwersytecie w Kopenhadze, a w 1920 – kierownikiem nowo stworzonego Instytutu Fizyki Teoretycznej.

Bohr był orędownikiem najbardziej egzotycznych idei mechaniki kwantowej, czyli zjawiska dualizmu korpuskularno-falowego oraz zasady nieoznaczoności. Razem z Maxem Planckiem prowadzili na ten temat ożywione dyskusje z Albertem Einsteinem, który był zwolennikiem teorii w duchu mechaniki klasycznej.

Zmarł w Kopenhadze 18 listopada 1962 roku.

Dla uczczenia wkładu Bohra w fizykę pierwiastek o liczbie atomowej 107 otrzymał nazwę bohr.

Spotkanie Bohra z Heisenbergiem Jeden ze studentów Bohra, Werner Heisenberg, podczas wojny kierował niemieckim projektem budowy bomby atomowej. W 1941 roku, kiedy Dania była okupowana przez Niemcy, Heisenberg odwiedził Bohra w Kopenhadze, dzięki czemu ten posiadł pewną wiedzę na temat niemieckich planów. W roku 1943 Bohr uciekł do Szwecji, aby uniknąć aresztowania przez Gestapo. Potem przedostał się do Londynu, a stamtąd udał się do Stanów Zjednoczonych. Brał udział w pracach nad projektem Manhattan, jednak nie wniósł większego wkładu do pracy, bo miał moralne wątpliwości, czy należy budować broń masowego rażenia (tzw. bomba atomowa). Kiedy wrócił po wojnie do Kopenhagi, był orędownikiem pokojowego wykorzystania energii atomowej.

Informacje dotyczące prywatnej rozmowy Bohra z Heisenbergiem są sprzecznePais, op. cit, s. 455–459.. Wiadomo, że Heisenberg przebywał w Kopenhadze przez tydzień na konferencji astrofizycznej, na której Bohr, pomimo zaproszenia, nie pojawił się. W trakcie wizyty w posiadłości państwa Bohrów miała miejsce jedna bezpośrednia rozmowa między uczonymi. Nie wiadomo nawet dokładnie, czy rozmowa toczyła się podczas spaceru w pobliżu posiadłości Bohra (jak twierdził Heisenberg) czy też w gabinecie Bohra (jak twierdził potem m.in. sam Bohr). W jednym z wywiadów Heisenberg stwierdził, że chciał z Bohrem zawrzeć pakt o zaprzestaniu przez naukowców prac nad bombą atomową po obu stronach konfliktu. Powiedział też, iż niemieccy naukowcy robili wszystko, by skierować prace tylko w kierunku produkcji energii atomowej i nie wytwarzać broni. Bohr zaprzeczył tym twierdzeniom. Potwierdził przekazanie przez Heisenberga informacji o niemieckiej pracy nad energią atomową, ale stwierdził też, że Heisenberg uważał Niemców za przyszłych zwycięzców wojny. Bohr zaprzeczył istnieniu jakiegokolwiek paktu.

Zainspirowany tą historią pisarz Michael Frayn napisał sztukę Kopenhaga, która w fabularyzowany sposób przedstawiała prawdopodobny przebieg spotkania obu naukowców. Sztuka ta została wiele razy wystawiona w amerykańskich teatrach. W 2002 roku na jej podstawie powstał film o tym samym tytule.

Odznaczenia i wyróżnienia thumb|upright|Herb Nielsa Bohra otoczony wstęgą i łańcuchem Orderu Słonia Order SłoniaLouis Bobé: De Kongelige Danske Ridderordener og Medailler. T. I. Kopenhaga: Arthur Jensens Forlag, 1950, s. 110. Komandor 1 Klasy Orderu Danebroga Odznaka Honorowa Orderu Danebroga Złoty Medal Zasługi Kawaler 1 Klasy Orderu Świętego Olafa Order Świętego Skarbu 2 Klasy Oficer Orderu Legii Honorowej Medal Copleya Pour le Mérite za Naukę i Sztukę (1954)Niels Henrik David Bohr na liście odznaczonych W 1923 został członkiem zagranicznym Królewskiej Holenderskiej Akademii Sztuk i Nauk Doktor honoris causa Uniwersytetu w Zagrzebiu (1958) W 1959 r. został członkiem zagranicznym PAN

Zobacz też Model atomu Bohra Kopenhaska interpretacja mechaniki kwantowej

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne [dostęp 2021-10-25]. Bohr, Niels (1885–1962) , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08].

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kopenhaskiego Kategoria:Członkowie Królewskiej Holenderskiej Akademii Sztuk i Nauk Kategoria:Członkowie zagraniczni PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu w Zagrzebiu Kategoria:Duńscy fizycy XX wieku Kategoria:Duńscy nobliści – fizyka Kategoria:Duńscy piłkarze Kategoria:Duńscy Żydzi Kategoria:Fizycy jądrowi Kategoria:Laureaci Medalu Copleya Kategoria:Laureaci Medalu Hughesa Kategoria:Laureaci Medalu Maxa Plancka Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami pierwiastków chemicznych Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami stałych fizycznych Kategoria:Ludzie urodzeni w Kopenhadze Kategoria:Odznaczeni Medalem Zasługi (Dania) Kategoria:Odznaczeni Orderem Danebroga Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Skarbu Kategoria:Odznaczeni Orderem Słonia Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Olafa Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Piłkarze Akademisk BK Kategoria:Pionierzy mechaniki kwantowej Kategoria:Uczestnicy projektu Manhattan Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Kopenhaskiego Kategoria:Zmarli w 1962 Kategoria:Fizycy atomowo-molekularni