thumb|Pieniądz zastępczy w Oflagu VII A Murnau thumb|Korespondencja od jeńca obozu thumb|Przedmioty codziennego użytku z obozu w Murnau thumb|Tablica upamiętniająca profesorów i absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Budowy Maszyn i Elektrotechniki w Poznaniu (PWSBMiE) – jeńców obozu Oflag VII A Murnau – niemiecki obóz jeniecki (Oflag) dla oficerów polskich podczas II wojny światowej, ulokowany w Bawarii w mieście Murnau am Staffelsee.
Historia obozu Na obóz przeznaczono zbudowane w 1939 r. koszary batalionu pancernego (na około 600 żołnierzy), niewykończone jeszcze w chwili przybycia pierwszej partii jeńców, położone 2 km od Murnau. Ich dostosowywanie do celów obozowych trwało właściwie przez cały czas niewoli. W miarę powiększania się stanów liczebnych w obozie zostały użyte na pomieszczenia jeńców kolejno: strychy i piwnice w budynkach mieszkalnych oraz garaże, przy stopniowym ich przystosowywaniu do zamieszkania. Ciasnota doskwierała wszystkim jeńcom, np. generałowie byli zakwaterowani po 5–6 w izbie. Oflag VII A Murnau został przez Niemców określony jako obóz wzorcowy (Musterlager).
Według różnych źródeł powierzchnia obozu wynosiła ok. 77 hektarów lub ok. 7,7 hektara. Przeciętnie jeniec dysponował miejscem ok. 2 m² w przestrzeni mieszkalnej. Początkowy stan liczebny obozu wynosił około 700–800 jeńców wojennych, w tym 5 generałów (Emil Krukowicz-Przedrzymirski, Jan Kruszewski, Bernard Mond, Tadeusz Piskor i Antoni Szylling). W ciągu kilku miesięcy zwiększył się do 2000, we wrześniu 1942 wynosił ponad 4000, a 29 kwietnia 1945 – 5457 (w tym 5114 Polaków z dużą grupą powstańców warszawskich)Dieter Bingen, Andrzej Kaluza, Basil Kerski, Peter Oliver Loew – Polnische Spuren in Deutschland. Deutsches Polen Institut, Bonn 2018, s. 274, język niemiecki, .. Kilkuset podchorążych było w obozie tylko w pierwszych miesiącach, po czym ich wywieziono. 22 marca 1945 przybyło jeszcze 381 jeńców ewakuowanych z Oflagu II C Woldenberg.
Pod koniec kwietnia 1945, w obliczu zbliżających się wojsk alianckich, niemiecki komendant oflagu Petri przekazał władzę nad obozem gen. Rómmlowi, po czym oddalił się z obozu. 29 kwietnia 1945 obóz został oswobodzony przez jeden z oddziałów amerykańskiej 12 Dywizji Pancernej gen. mjr. Rodericka R. Allena, podporządkowanej czasowo 3 Armii gen. George’a Pattona. Komendant obozu kpt. Oswald Pohl, który wyszedł przed bramę z białą flagą, chcąc poddać obóz Amerykanom, został ciężko raniony przez dwóch oficerów SS, którzy wówczas przyjechali samochodem pod bramę obozu i zaczęli strzelać. Ich samochód został ostrzelany przez żołnierzy amerykańskich nadjeżdżających w czołgach. Obaj oficerowie SS zostali zabici. W wyniku strzelaniny został ranny i zmarł polski jeniec obozu – por. Alfons Mazurek.
Po oswobodzeniu jeńcy nie mogli od razu opuścić obozu. Pierwsi jeńcy z Murnau wrócili do Polski w sierpniu 1945. W Murnau powstał Polski Ośrodek Wojskowy jako baza rekrutacyjna dla 2 Korpusu Polskiego we Włoszech. Po wizycie w obozie dowódcy 2 Korpusu generała Władysława Andersa, część oficerów dołączyła do niego. Niektórzy z nich zostali potem na emigracji, a część po rozformowaniu w Wielkiej Brytanii w 1947 r. wróciła do Polski.
Jeńcy Jako pierwsi 6 października 1939 przybyli do obozu oficerowie z grupy gen. Tadeusza Piskora. Pod koniec października przywieziono oficerów z grupy gen. Kleeberga z ostatniej fazy kampanii wrześniowej i kapitulacji w bitwie pod Kockiem. Grupa inwalidów zamieszkiwała w bloku „A”, m.in. por. Kazimierz Pfaffenhoffen-Chłędowski. Jeńcom obozu dokuczał głód. Otrzymywali oni od Niemców żołd, wypłacany w stworzonej walucie obozowej (tzw. lagermarki).
Do opieki lekarskiej nad jeńcami został oddelegowany miejscowy lekarz hydropata, lecz faktyczną opiekę medyczną pełnili Polacy spośród osadzonych: Wysocki, Lenart, Dąbrowski.
Osadzeni otrzymywali paczki z zewnątrz, które wysyłali bliscy, ponadto organizował je gen. Aleksander Osiński, Związek Polek w Ameryce (wysyłała je Sekretarka Generalna tej organizacji Maria Porwit, wdowa po zmarłym w Stanach Zjednoczonych w 1911 Janie Porwicie, bracie płk. Mariana Porwita), Polski Czerwony Krzyż oraz obce osobyW zbiorach Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi (tel. 42/657 93 34, 42/ 655 36 66) znajduje się około 30 listów ppor. Jana Muchy z 4 pułku saperów z Przemyśla, które dobrze ilustrują akcję wysyłania paczek przez obce osoby uwięzionym (sygn. A – [w oprac.]). Pierwszy kontakt z ppor. J. Muchą został nawiązany przez Longinę i Feliksa Harów z Łodzi w nieustalonych okolicznościach już 1 XII 1939 i trwał początków sierpnia 1944 r., kiedy to było możliwe..
Przebywający w obozie żołnierze utrzymywali korespondencję z bliskimi osobami, w tym zawarto na odległość siedem rozwodów oraz 57 małżeństw per procura.
Jeńcy korzystali z jeziora Riegsee, na obszarze obozu urządzili boiska do uprawiania sportów.
Z Międzynarodowym Czerwonym Krzyżem współpracował mąż zaufania obozu płk Franciszek Kubicki.
Na terenie obozu został stworzony teatr (działali przy nim Aleksander Jakowlew budujący sceny, Józef Krüger od świateł, Stanisław Dubiel od rekwizytorni, Leszek Rezler jako dyrygent orkiestry, Czesław Szpakowicz jako autor rewii, Juliusz Starzyński jako reżyser, Bohdan Urbanowicz), chór dyrygowany przez L. Rezlera, który koncertował.
Zostały zorganizowane kursy szkoleniowe i wykłady. Malarz Bohdan Urbanowicz i astronom Włodzimierz Zonn założyli namiastkę liceum ogólnokształcącego w którym wydano 14 świadectw dojrzałości.
Powstało Koło Socjologów Wsi, w którym wygłaszano referaty, a także koła i kursy z innych dziedzin.
Biblioteka obozowa prowadzona przez Józefa Kowalika u kresu wojny posiadała ok. 25 tys. książek.
Powstały obozowe: fundusz pożyczkowy, kasa kredytowa, fundusz wdów i sierot, fundusz pośmiertny. W obozie powstał Fundusz Pomocy Internowanym, wspierający osadzonych w niemieckich obozach koncentracyjnych i więzieniach, którego protektorem był płk dypl. Władysław Powierza.
W obozie działał też „Fundusz Pomocy Wdowom po Poległych Oficerach” założony przez jeńców już na początku 1940 roku. Wypłaty z tego funduszu zostały wstrzymane około połowy 1943 (do ustalenia pozostaje czy na zawsze)Informacja z listu ppor. Jana Muchy z dn. 14 I 1943; w zbiorach Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. A-...w oprac...
Ponadto organizowały się stronnictwa polityczne, np. koła SL, PPS, Wolnych Demokratów.
Oficerom pochodzenia niemieckiego oferowano podpisanie Volkslisty (odmówili tego m.in. mjr Józef Trenkwald, por. Kazimierz Pfaffenhoffen-Chłędowski).
Zgodnie z odgórnym rozkazem niemiecka komenda obozu utworzyła w oflagu getto, w którym umieszczono odizolowanych od reszty ok. stu jeńców pochodzenia żydowskiego; mimo tego takowi jeńcy byli traktowani solidarnie przez pozostałych osadzonych Polaków.
Przy gen. Rómmlu został zawiązany sztab oraz konspiracyjnym Ruch Oporu, którego szefem był gen. Zygmunt Podhorski, jego zastępcą był mjr Adam Lubiński, zaś wydziałem szyfrów i łączności z krajem prowadził gen. Edmund Knoll-Kownacki. Konspiratorzy skonstruowali radioodbiornik zapewniający odbiór informacji z zewnątrz. W połowie marca 1945 wskutek wykrycia działań konspiracyjnych zostali aresztowani żołnierze, m.in. mjr Lubiński i kpt. Bornstaedt, których osadzono w więzieniu w Monachium (powrócili stamtąd do Murnau w obliczu zbliżających się wojsk alianckich).
W obozie przebywali m.in. generałowie dywizji: Władysław Bortnowski Tadeusz Kutrzeba (dowódca Polskiego Ośrodka Wojskowego) Tadeusz Piskor (najstarszy w obozie) Zdzisław Przyjałkowski Juliusz Rómmel
Generałowie brygady: Roman Abraham Franciszek Alter Władysław Bończa-Uzdowski Leopold Cehak Jan Chmurowicz Walerian Czuma Franciszek Dindorf-Ankowicz Juliusz Drapella Janusz Gąsiorowski Edmund Knoll-Kownacki Wincenty Kowalski Emil Krukowicz-Przedrzymirski Jan Kazimierz Kruszewski Józef Kwaciszewski Stanisław Oktawiusz Małachowski Czesław Młot-Fijałkowski Bernard Mond Zygmunt Piasecki Wacław Piekarski Zygmunt Podhorski Zdzisław Przyjałkowski Jan Jagmin-Sadowski Antoni Szylling Stanisław Taczak Wiktor Thommée Juliusz Zulauf oraz kontradmirał Józef Unrug
Pułkownicy: Bronisław Batsch Stanisław Habowski Julian Janowski Franciszek Kubicki – mąż zaufania obozu Stanisław Lityński Stanisław Machowicz Franciszek Pacek – komendant jeńców obozu Władysław Powierza Kazimierz Pruszkowski Tomasz Rybotycki Stanisław Siuda Stefan Szlaszewski Ignacy Szpunar Stefan Langner Józef Łukomski
Starsi Obozu gen. dyw. Tadeusz Piskor: 6 X – 11 XI 1939 gen. bryg. Antoni Szylling: 12 XI 1939 – 5 VII 1940 płk Józef Korycki1 maja 1942, po przybyciu generałów z Oflagu VIII E Johannisbrunn, Starszym Obozu został gen. dyw. Juliusz Rómmel, który po paru miesiącach zrezygnował z tej funkcji i mianował na swoje miejsce płk. Koryckiego. Zob. Tadeusz Kazimierz Gruszka, W Murnau, Hove 1994, s. 21.: 6 VII 1940 – 29 IV 1945
Zastępcy Starszych Obozu gen. bryg. Antoni Szylling: 6 X – 11 XI 1939 płk dypl. Marian Porwit: 6 VII – 13 IV 1942 płk Ludwik Buczek: 7 V 1942 – 29 IV 1945
Inni ppłk dypl. Leon Bianchi ppłk dypl. Wacław Grudniewicz (zastępca szefa sztabu Polskiego Ośrodka Wojskowego) ppłk dypl. Franciszek Stachowicz kpt. Zygmunt Kokociński (adiutant starszego obozu)
Jeńcami obozu byli także pisarze Jędrzej Giertych, Stefan Liszko, por. Janusz Makarczyk, historyk Henryk Paszkiewicz, późniejszy politolog i badacz Janusz Zawodny, lekarz ortopeda dr Janusz Daab oraz kpt. Antoni Hertmanowski i Witold Pilecki. W 1944 r. po powstaniu warszawskim do obozu przybyli Leon Schiller, Jerzy Stefan Stawiński, Adam Pawlikowski, Andrzej Markowski, Rafał Praga, Janusz Brochwicz-Lewiński.
Po wywiezieniu z Murnau generałów, do obozu przywieziono oficerów z Laufen i Königstein, później z Norymbergi.
Polegli i zmarli W Oflagu VIIa zastrzelono 7 jeńców, 73 zmarło z powodu chorób; są pochowani na miejscowym cmentarzu. Zdarzały się przypadki samobójstw (przez rzucenie się na druty okalające obóz, skok z wysokości na bruk bądź powieszenie). Zmarli: strz. Władysław Wilczyński (jako pierwszy w listopadzie 1939), kpt. Jan Górski, ppor. Aleksander Kowalski, ppor. Stefan Kapuścik, kpt. Edward Mamunow (18 maja 1941), por. Antoni Wyszyński (zastrzelony 18 lipca 1941), ppor. Bolesław Kordziński (zastrzelony przez patrol na placu apelowym, gdy przebywał tam w nieodpowiedniej porze), chor. Jan Lewicki, ppłk dypl. Franciszek Stachowicz, mjr Decowski, ppor. Ksawery Węgliński, ppor. Antoni Wyszyński, kan. Stanisław Staszkiewicz, ppor. Bohdan Tomaszewski, ppor. Zygmunt Wiśniewski, ppor. Zygmunt Łubkowski, mjr Józef Cieszkowski, w 1942 ppor. Janusz Różański, kpt. Karol Łopuszański, w 1943 ppor. Marceli Sulimierski, mjr Zygmunt Boglewski, mjr Marian Suda, ppor. Zygmunt Dziewanowski, gen. bryg. Juliusz Zulauf, kpt. Andrzej Senderowicz, por. Zdzisław Nałęcz-Piegłowski, ppor. Jan Nowakowski, kpt. Tadeusz Smołucha, ppor. Wiesław Pałaszewicz, chor. Andrzej Paciora, ppłk Ludwik Smolarz, w 1944 gen. Czesław Młot-Fijałkowski, kpt. Bolesław Jus, ppor. Alfred Rossowski, ppłk Borys Kondracki, ppłk Stefan Mrozek, ppor. Roman Gębski, ppor. Czesław Dąbrowski, ppor. Walerian Łabucki, kpt. Juliusz Pawełek, por. Kazimierz Studziński, por. Bolesław Spława-NeymanOficerowie pochowani na cmentarzu w Murnau., ppor. Stanisław Góra, w 1945 gen. Franciszek Alter, ppor. Karol Steinbis, ppłk. Kazimierz Busler, 1 marca 1945 por. Marian Wrzyszczyński (odznaczony najwyższym niemieckim odznaczeniem za udział w I wojnie światowej; zastrzelony przez wartownika w czasie uruchomionego alarmu lotniczego poprzez okno w budynku), 21 marca ppłk dypl. Kazimierz Maks (analogicznie postrzelony podczas alarmu), 29 kwietnia por. Alfons Mazurek (postrzelony rykoszetem odbitym od muru w trakcie nadejścia wojsk amerykańskich).