Cygnini – monotypowe plemię ptaków pływających z podrodziny gęsi (Anserinae) w obrębie rodziny kaczkowatych (Anatidae).
Rozmieszczenie geograficzne Plemię obejmuje gatunki występujące w Eurazji, obu Amerykach i Australii.
Morfologia Długość ciała 102–180 cm, rozpiętość skrzydeł 160–260 cm; masa ciała 3500–15500 g. Długa szyja o 23 lub 24 kręgach. Dziób równo-szeroki, przy końcu płaski i zaokrąglony. Nogi krótkie z długimi palcami. Barwa łabędzi jest biała lub czarna, w młodości szaro-popielata. Pióra łabędzi są gęste i sztywne, podbite gęstym puchem, bardzo sprężystym. Ze skóry garbowanej wraz z piórami robiono kiedyś drogie futro łabędzie. Skrzydła szerokie, ogon krótki. Chód niezgrabny, lot szybki i wytrzymały.
Tryb życia Żywią się trawą i roślinami, a także wodnymi mięczakami i innymi drobnymi zwierzętami. Pływają bardzo szybko, ustawiając pióra skrzydeł pod wiatr. Łabędzie są monogamiczne, łączą się w trwałe pary. Gniazda naziemne. W czasie wysiadywania jaj samiec ciągle strzeże samicy, bierze udział w opiece nad pisklętami. Brak dymorfizmu płciowego. Głos donośny, krzykliwy, dzięki zakrzywionej w pętlę tchawicy. Łabędź niemy wydaje dźwięki syczące i chrapliwe. Trzymają się na powierzchni wód stojących, słodkich. W czasie wędrówek nocują na brzegach morskich.
Systematyka Rodzaj Cygnus wprowadził w 1764 roku francuski przyrodnik w 5. tomie atlasu zawierającego ilustracje roślin i zwierząt stosowanych w medycynie. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) Cigne privé – łabędź niemy (C. olor). Niektórzy autorzy argumentują jednak, że Garsault używał jednowyrazowych nazw łacińskich do nazywania gatunków a nie rodzajów, i za autora rodzaju Cygnus uznają niemieckiego botanika, zoologa i leśnika Johanna Matthäusa Bechsteina, który użył tej nazwy rodzajowej w 1803 roku w publikacji własnego autorstwa poświęconej ornitologii Niemiec; gatunkiem typowym taksonu Bechsteina także jest (oznaczenie monotypowe) łabędź niemy (C. olor).
Etymologia Cygnus (Cycnus, Cignus): lub cycnus ‘łabędź’, do kuknos ‘łabędź’. Chenopis (Chenopsis): gr. χην khēn, χηνος khēnos ‘gęś’; οψις opsis ‘wygląd’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas atrata Latham, 1790. Olor (Holor): łac. olor, oloris ‘łabędź’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Cygnus musicus Bechstein, 1809 (= Anas cygnus Linnaeus, 1758). Sthenelus: w mitologii greckiej Stenelos (gr. Σένελος, łac. Sthenelus) był władcą Ligurii i ojcem Kyknosa (gr. Κύκνος, łac. Cycnus). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas melancorypha G.I. Molina, 1782. Sthenelides: rodzaj Sthenelus Stejneger, 1882; gr. -οιδης -oidēs ‘przypominający’. Clangocycnus: gr. κλαγγη klangē ‘hałas, brzęczenie’; κυκνος kuknos ‘łabędź’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cygnus buccinator J. Richardson, 1831. Euolor: gr. ευ eu ‘ładny’; rodzaj Olor Wagler, 1832. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas olor J.F. Gmelin, 1789
Podział systematyczny Do plemienia należy jeden rodzaj, który obejmuje następujące, występujące współcześnie gatunki: Cygnus melancoryphus (G.I. Molina, 1782) – łabędź czarnoszyi Cygnus atratus (Latham, 1790) – łabędź czarny Cygnus olor (J.F. Gmelin, 1789) – łabędź niemy Cygnus columbianus (Ord, 1815) – łabędź czarnodzioby Cygnus buccinator J. Richardson, 1831 – łabędź trąbiący Cygnus cygnus (Linnaeus, 1758) – łabędź krzykliwy
oraz wymarłe: Cygnus falconeri , 1865 – wymarły, plejstoceński gatunek olbrzymiego łabędzia z Malty i Sycylii Cygnus sumnerensis (Forbes, 1890) – wymarły gatunek z Nowej Zelandii, dawniej uważany za podgatunek łabędzia czarnego
Fragment kladogramu z uwzględnieniem żyjących współcześnie członków rodzaju Cygnus:
Zobacz też Brzydkie kaczątko – baśń H.Ch. Andersena Łabędź – herb szlachty polskiej
Uwagi
Przypisy
Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia