Leopardus tilcayo – gatunek drapieżnego ssaka z rodzaju ocelot (Leopardus) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae), występujący w Boliwii. Tilcayo, zidentyfikowany w ramach badań genetycznych nad kompleksem gatunkowym kotów tygrysich opublikowanych we wrześniu 2026 roku, jest pierwszym istniejącym obecnie gatunkiem kota formalnie opisanym od 1923 roku. Tilcayo był już znany lokalnym społecznościom pod tą nazwą. Jego wygląd jest podobny do innych gatunków kotów tygrysich, takich jak ocelot tygrysi, a jego status jako genetycznie odrębnej populacji został udokumentowany przez zoologów dopiero w badaniu z 2026 roku.
Odkrycie Tilcayo jest pierwszym współcześnie żyjącym gatunkiem z rodziny kotowatych, który został formalnie zidentyfikowany od czasu rozpoznania ocelota pampasowego (L. fasciatus) w 1923 roku. Tilcayo był już znany lokalnym społecznościom, ale nie został naukowo zidentyfikowany jako genetycznie odrębny od innych gatunków kotów tygrysich.
Biolog i badaczka z National Geographic Society, Paola Nogales-Ascarrunz, po raz pierwszy zetknęła się z tym gatunkiem w 2017 roku, kiedy to rezerwat przyrody La Senda Verde w Boliwii skontaktował się z nią w sprawie przywiezionego tam ocelota. Przez około rok wcześniej ocelot ten mieszkał u mężczyzny w La Paz, który znalazł go jako kocię i początkowo uważał go za kota domowego, zanim zdał sobie sprawę, że zwierzę wymaga opieki rezerwatu dzikiej przyrody. W tym czasie próbował karmić go „kluskami, ryżem i jajkami”. Nogales-Ascarrunz była zaintrygowana tym kotem i sfotografowała go, sądząc wówczas, że jest to wyjątkowo wyglądający przedstawiciel pokrewnego gatunku ocelota tygrysiego (Leopardus tigrinus).
W 2019 roku, podczas przygotowywania broszury poświęconej gatunkom kotów występującym w Boliwii, Nogales-Ascarrunz zauważył, że osobnik z rezerwatu przyrody różnił się od ocelota tygrysiego. W 2026 roku, na podstawie analizy genomowej, tilcayo zostało uznane za odrębny gatunek.
Etymologia Nazwa „tilcayo” była już używana w odniesieniu do tego gatunku przez lokalne społeczności w regionie. Publikacje dotyczące fauny Boliwii sprzed 2026 roku łączą termin „tilcayo” z gatunkiem ocelota tygrysiego. Pierwotnie podawano, że dokładna etymologia tego terminu nie jest znana, ponieważ nie wydawał się on pochodzić z języka hiszpańskiego, keczuańskiego ani ajmarańskiego. Termin ten był przekazywany w lokalnych społecznościach z pokolenia na pokolenie, a jego znaczenie podobno zaginęło w trakcie przekazywania. Jednak w wywiadzie udzielonym po ogłoszeniu identyfikacji gatunku Nogales-Ascarrunz stwierdziła, że osoby posługujące się językiem ajmara skontaktowały się z nim za pośrednictwem mediów społecznościowych, sugerując, że termin ten prawdopodobnie pochodzi od wyrażenia t’ili kayu (mała łapa).
Rozmieszczenie geograficzne Tilcayo znaleziono w pobliżu miejscowości w prowincji , w boliwijskim departamencie La Paz, na wysokości 1570 metrów. Miejsce to znajduje się w górzystym regionie leśnym , będącym lasem mglistym, na wschodnim zboczu pasma górskiego Andów. Kot żyjący w lesie mglistym w Boliwii jest obecnie wymieniony przez IUCN jako jeden z dwóch gatunków „narażonych”.
Taksonomia Analiza genetyczna 38 kotów z Ameryki Południowej i Środkowej, w tym 26 osobników należących do kompleksu ocelota tygrysiego, wykazała, że kompleks tigrinus składa się z pięciu odrębnych gatunków, w tym L. tilcayo, który, jak się uważa, oddzielił się od innych gatunków z rodzaju ocelotów ponad 1,4 miliona lat temu. W badaniu uwzględniono materiał genetyczny pochodzący od dotychczas niebadanych kotów tygrysich z regionu Gujany, w pobliżu miejsca, gdzie gatunek L. tigrinus został po raz pierwszy opisany w 1775 roku. Jonas Lescroart, ekolog ewolucyjny z Uniwersytetu Antwerpskiego i współautor głównego artykułu, nazwał to badanie „najbardziej kompletnym badaniem genetycznym” kotów tygrysich.
Budowa Sierść tilcayo jest jasnobrązowa z cętkami o nieregularnych kształtach. Cętki są duże, w kolorze od ciemnobrązowego do czarnego, i mają postać otwartą lub częściowo zamkniętą – nie łączą się ze sobą. Zwierzę ma również krótkie, okrągłe uszy, długie wąsy i zmarszczony pysk. Podobnie jak wiele gatunków z rodzaju ocelotów, jest mniejsze od kota domowego. Długość głowy i tułowia wynosi 42,5–50 cm, a długość ogona 25–26,5 cm. Waży 1,5–2,0 kg. Tilcayo jest tak bardzo podobny do innych gatunków kotów tygrysich, że uznaje się go za gatunek bliźniaczy, trudny do odróżnienia od innych wyłącznie na podstawie cech morfologicznych.
Ekologia i tryb życia Na stan września 2026 r. niewiele wiadomo na temat zachowania tilcayo. Szczątki małych gryzoni znalezione w próbkach odchodów wskazują, że stanowią one część diety tego gatunku, a nagrania z kamer sugerują, że gatunek ten może być bardziej aktywny w nocy.
Ochrona Na dzień września 2026 r. gatunek L. tilcayo nie został formalnie oceniony w ramach Czerwonej Księgi IUCN. Obecnie uznaje się w niej dwa gatunki kotów tygrysich: ocelota tygrysiego i , które zostały sklasyfikowane jako narażone. Według współautora badania Jonasa Lescroarta, zespół badawczy podzielił się swoimi wynikami z IUCN przed planowaną ponowną oceną kotów tygrysich. Współautor badania Tadeu de Oliveira, ekolog z w Brazylii, stwierdził, że gatunki kotów tygrysich zidentyfikowane w badaniu występują w siedliskach, które „szybko zanikają”.
Jako zagrożenia dla tego gatunku wskazano utratę siedlisk, wylesianie i działalność górniczą. Naukowcy z UMSA zidentyfikowali polowania wynikające z konfliktów z lokalną ludnością, do których dochodzi, gdy koty te polują na drób, a także trzymanie tych zwierząt jako zwierząt domowych jako potencjalne zagrożenia dla tilcayo.
Gatunek ten nie został jeszcze formalnie oceniony przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN). Naukowcy wskazują, że przed ustaleniem jego statusu ochronnego konieczne są dalsze badania dotyczące jego zasięgu występowania, liczebności populacji, rozmnażania oraz wymagań siedliskowych.
Przypisy
Kategoria:Fauna endemiczna Boliwii Kategoria:Kotowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Fauna Boliwii