Artur Twardyjewicz (ur. 9 marca 1879 w Krechowicach, zm. 25 grudnia 1937 w Poznaniu) – polski reżyser filmowy i scenarzysta, związany z kinem niemym. Wyreżyserował filmy Cyganka Aza (1926) i Z ramion w ramiona (1929); pracował również przy filmie Niewolnicy życia. Za grzechy ojców.Marcin Wądołowski, „Siemianowicka wytwórnia filmów «Espe-film» – kto za tym stał?”, „Siemianowicki Rocznik Muzealny”, nr 22 (2023), s. 111–112, wersja cyfrowa.
Rodzina Był synem Jana Twardyjewicza, urzędnika kolei państwowych,„Miesięcznik galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierząt”, nr 2 (luty 1888), s. 32, wykaz członków oddziału w Buczaczu: „Twardyjewicz Jan, urz. kolei państw.”, egzemplarz cyfrowy Biblioteki Jagiellońskiej w Polonie. i Wandy ze Spaczyńskich. Nowsze opracowanie określa zawód ojca jako magazynier kolejowy. Żoną Twardyjewicza była Józefa z domu Kowalska; mieli córkę Irenę.Kartoteka ewidencji ludności miasta Poznania (1870–1931), Archiwum Państwowe w Poznaniu, zespół Akta miasta Poznania, sygn. 53/474/0/10.2.3/15195, karta 813; opis jednostki „Tusek – Twudowski” w serwisie Szukaj w Archiwach.
Działalność zawodowa Kształcił się w Galicji. Karierę sceniczną rozpoczął w 1901 we Lwowie; początkowo zamierzał zostać śpiewakiem operowym, lecz choroba gardła uniemożliwiła mu pracę w tym zawodzie. Doświadczenie w reżyserii filmowej zdobywał w Moskwie. W 1922 przybył do Krakowa i pracował w wytwórni Elka-Film.
W 1925 przeniósł się do Poznania i został głównym reżyserem wytwórni Diana-Film. Zrealizował tam Cygankę Azę (1926), adaptację powieści Chata za wsią Józefa Ignacego Kraszewskiego. Był także autorem scenariusza filmu.Cyganka Aza – twórcy, Filmweb.
Następnie pracował w siemianowickiej wytwórni Espe-film jako główny reżyser i wykładowca prowadzonej przez nią szkoły filmowej. Ogłoszenie w pierwszym numerze czasopisma „Polski Film” z 15 stycznia 1928 wymienia Twardyjewicza i Aleksandra Łowicza jako prowadzących stały kurs techniki gry filmowej dla produkcji własnej wytwórni.„Espefilm” – ogłoszenie wytwórni, „Polski Film”, nr 1 z 15 stycznia 1928, nienumerowana strona reklamowa (s. 2 pliku PDF). Rozpoczął reżyserię dramatu Niewolnicy życia. Za grzechy ojców (produkcja 1928), lecz przed ukończeniem zdjęć odszedł z wytwórni; realizację dokończył Aleksander Łowicz. Baza FilmPolski przypisuje reżyserię Twardyjewiczowi, podczas gdy opracowanie historyczne opisuje również udział Łowicza. Film miał premierę w Katowicach w grudniu 1929.„Śląskie Hollywood” – wytwórnia filmowa Espe-film (1925–1929), IBR, rozdz. „Reżyserzy”.Niewolnicy życia. Za grzechy ojców, FilmPolski.pl, Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna w Łodzi.
W tym samym numerze „Polskiego Filmu” opublikował podpisany własnym nazwiskiem artykuł O kontyngent filmowy w Polsce. Zabrał w nim głos w dyskusji o ograniczeniu importu filmów zagranicznych i jego wpływie na krajową produkcję filmową.Artur Twardyjewicz, „O kontyngent filmowy w Polsce”, „Polski Film”, nr 1 z 15 stycznia 1928, s. 4.
W czerwcu 1928 został zatrudniony w wytwórni Pegaz-Film w Chorzowie. Zrealizował dla niej Z ramion w ramiona, znany również pod tytułem Szałas miłości (1929). Był to jego ostatni film fabularny.
Widowiska plenerowe Wiosną 1929 powrócił do Poznania, gdzie reżyserował widowiska plenerowe podczas Powszechnej Wystawy Krajowej.
Za króla Jana – wielkie widowisko przygotowywane na arenie Powszechnej Wystawy Krajowej. Na początku czerwca 1929 trwały próby przed planowaną na połowę miesiąca premierą; według ówczesnej prasy pracą zespołu aktorów, baletu i statystów kierował Twardyjewicz.„Za Króla Jana”, „Kurjer Poznański”, r. 24, nr 249 z 1 czerwca 1929, s. 7, rubryka „Kronika miejscowa” (tekst rozpoczyna się u dołu pierwszej szpalty i kończy u góry drugiej).
Gdy białe orły dzierżą straż – widowisko plenerowe wystawione 27 lipca 1929 na arenie Powszechnej Wystawy Krajowej. Artur Twardyjewicz opracował jego scenariusz wspólnie z A. Makarewiczem; tekst widowiska napisał Janusz Stępowski. Przedstawienie w alegorycznej formie nawiązywało do przyłączenia Górnego Śląska do Polski.„Gdy białe orły dzierżą straż…”, „Nowy Przyjaciel Ludu”, r. 16, nr 89 z 1 sierpnia 1929, s. 3; w notatce: „Scenarjusz opracowali A. Twardyjewicz, A. Makarewicz”.
Podczas I Krajowego Kongresu Eucharystycznego w Poznaniu w czerwcu 1930 Twardyjewicz reżyserował plenerowe widowisko pasyjne Męka Chrystusa.I Krajowy Kongres Eucharystyczny w Polsce – program, Poznań 1930, s. 15.
Dalsza działalność W latach 1930–1931 kierował firmą „Gwiazda. Instytucja Filmowa” w Kołomyi. Od grudnia 1933 był dyrektorem kina „Oświatowego” Towarzystwa Czytelni Ludowych w Poznaniu. Zmarł w Poznaniu 25 grudnia 1937.
Filmografia 1926 – Cyganka Aza – reżyseria i scenariusz 1928 – Niewolnicy życia. Za grzechy ojców – reżyseria rozpoczęta przez Twardyjewicza, ukończona przez Aleksandra Łowicza 1929 – Z ramion w ramiona (Szałas miłości) – reżyseria i scenariuszArtur Twardyjewicz – filmografia, Filmweb.
Przypisy
Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy scenarzyści filmowi Kategoria:Urodzeni w 1879 Kategoria:Zmarli w 1937 Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem