thumb|Definicja liczb zespolonych, w której zbiory liczb zespolonych () i rzeczywistych () oznaczono pismem tablicowym.Pismo tablicowe () – sposób zapisu na tablicy pogrubionych liter, powszechnie stosowany podczas wykładów matematycznych, polegający na podwojeniu wybranych kresek tworzących znak, a także powstały na tej podstawie krój pisma używany w drukowanych tekstach matematycznych. Pisma tablicowego używa się przede wszystkim do przedstawiania zbiorów liczb, np. – liczby naturalne, – liczby całkowite, – liczby wymierne, – liczby rzeczywiste i – liczby zespolone.
Aby uzyskać efekt pogrubionego kroju pisma na maszynie do pisania, można było dwukrotnie wybić ten sam znak w tym samym miejscu (tzw. podwójne uderzenie, ang. ). Znaki otrzymane w ten sposób nazywa się podwójnie wybitymi (). Określenie to jest również niekiedy stosowane w odniesieniu do znaków pisma tablicowego, między innymi w nazwach symboli w standardzie Unicode.
W typografii kroje pisma o niewypełnionych znakach określa się między innymi angielskimi terminami inline i open face.
Historia
Geneza Tradycyjnie w druku matematycznym pojęcia takie jak zbiory liczb oznaczano pogrubionymi literami. W rękopisach oraz podczas wykładów przy tablicy pogrubienie czcionki było jednak trudne do jednoznacznego odtworzenia – stosowano więc podkreślenia falistą linią lub otaczanie liter kółkiem. Podobny problem występował na maszynach do pisania, które nie posiadały dedykowanych czcionek pogrubionych. Próby wielokrotnego uderzania w ten sam znak (czasem z lekkim przesunięciem) nie zawsze dawały czytelny efekt.
Styl pisma tablicowego powstał jako praktyczne rozwiązanie tego problemu – polegał na dodawaniu podwójnych kresek do liter, co pozwalało jednoznacznie odróżnić symbol od standardowej litery. Praktyka ta narodziła się na przełomie lat 50. i 60. XX wieku (m.in. na Uniwersytecie Princeton) i szybko rozpowszechniła się w środowisku akademickim.
W druku W latach 60. XX wieku styl tablicowy zaczął trafiać do drukowanych podręczników akademickich (m.in. w pracach Roberta Gunninga oraz Hugo Rossiego).
Początkowo wydawcy odnosili się do nowej konwencji niechętnie. Ręczne składanie takich znaków było drogie i skomplikowane technicznie. Wskazywano również, że symbole w wersji konturowej są słabiej widoczne i mniej czytelne w druku. Jeszcze na początku lat 80. wydawnictwo John Wiley & Sons zalecało unikanie pisma tablicowego w publikacjach.
Cyfryzacja i standaryzacja Donald Knuth, tworząc w 1978 roku system składu tekstu TeX, również preferował tradycyjne pogrubienie () i nie włączył kroju tablicowego do podstawowego zestawu czcionek. Zmuszało to autorów do stosowania makr. Sytuacja zmieniła się w 1985 roku, gdy Amerykańskie Towarzystwo Matematyczne (AMS) stworzyło dedykowaną czcionkę dla pakietu AMS-TeX, dostępną m.in. za pomocą polecenia \Bbb (później \mathb w LaTeX-u). W 1991 roku najpopularniejsze symbole pisma tablicowego (oznaczające zbiory liczbowe ℕ, ℤ, ℝ, ℚ, ℙ, ℂ) weszły w skład standardu Unicode (w bloku Letterlike Symbols, a w późniejszych wersjach rozszerzono je na cały alfabet w bloku Mathematical Alphanumeric Symbols).
Obecnie stosowanie pisma tablicowego w druku jest powszechne. Międzynarodowa norma ISO 80000-2 uznaje styl tablicowy za dopuszczalny wariant zapisu zbiorów liczbowych obok tradycyjnego pogrubienia.
Przypisy
Kategoria:Rodzaje pisma