Transporter dopaminy, DAT (z ang. dopamine transporter) - białko transportowe, które odgrywa kluczową rolę w neurotransmisji dopaminergicznej poprzez usuwanie dopaminy z przestrzeni zewnątrzkomórkowej, jest istotnym białkiem uczestniczącym w regulacji homeostazy dopaminy. Należy do rodziny transporterów neuroprzekaźników zależnych od jonów Na+ i Cl− (rodzina SLC6), które transportują różne substancje do wnętrza neuronów wbrew gradientowi stężeń. Transportowana przez ten transporter dopamina odgrywa ważną rolę w wielu aspektach funkcji poznawczych, w tym w procesie nagrody, ułatwiając regulację tego aspektu. Transporter dopaminy jest białkiem zbudowanym z 620 reszt aminokwasowych.
Występowanie Występuje głównie w neuronach dopaminergicznych szczególnie występuje w obszarach mózgu związanych ze szlakami: mezostriatalnym, mezolimbicznym i mezokortykalnym.
Genetyka DAT jest kodowany przez gen SLC6A3 (DAT1).Gen ludzkiego transportera dopaminy znajduje się na chromosomie 5, locus 5p15.3 .Gen hDAT (DAT1) ma długość ponad 64 kb i składa się z 15 eksonów oddzielonych 14 intronami. Struktura intronowo-eksonowa genu hDAT jest najbardziej podobna do struktury genu ludzkiego transportera noradrenaliny (hNAT).
Znaczenie farmakologiczne Zaburzenia funkcjonowania DAT mają istotne znaczenie w patofizjologii licznych zaburzeń neuropsychiatrycznych, co czyni go atrakcyjnym celem terapeutycznym. Białko to jest celem działania stymulantów, takich jak amfetamina czy kokaina. Odgrywa kluczową rolę w regulacji sygnalizacji dopaminowej i pośredniczy w dużej części nagradzających i uzależniających efektów działania kokainy.
Znaczenie w chorobach Badania genu SLC6A3 wykazały związek niektórych polimorfizmów pojedynczego nukleotydu (SNP) z chorobą afektywną dwubiegunową, dostarczając informacji na temat znaczenia DAT w tej dolegliwości. Badania genetyczne wykazały związek wariantów genu SLC6A3 z podatnością na ADHD.
Substancje oddziaływujące na transporter dopaminy
Substraty DAT (transportowane substancje):
Dopamina (substrat endogenny) Noradrenalina (transportowana przez DAT z mniejszym powinowactwem niż dopamina) Mefedron Amfetamina Metamfetamina Substancje uwalniające dopaminę za pośrednictwem DAT:
Amfetamina Mefedron Metamfetamina
Inhibitory DAT (hamowanie wychwytu zwrotnego dopaminy):
Typowe inhibitory DAT Kokaina (inhibitor DAT, NET i SERT) Metylofenidat (również inhibitor NET) WIN35428 RTI-55
Atypowe inhibitory DAT JHW-007 (działanie odmienne od kokainy) Bupropion (słabo hamuje wychwyt zwrotny dopaminy, także hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i jest antagonistą receptorów nikotynowych) Benzatropina (oddziaływuje także na receptory muskarynowe i receptory histaminowe w sposób antagonistyczny)
Inne inhibitory DAT GBR12935 Nomifensyna (również inhibitor NET)
Niekompetycyjne inhibitory DAT: Ibogaina (działa także jako inhibitor SERT)
Przypisy
Kategoria:Białka błonowe Kategoria:Transportery neuroprzekaźników