Krzysztof Stanisław Bilica (ur. 5 czerwca 1946 we WrocławiuAkt urodzenia 762/46) – polski muzykolog (chopinolog, teoretyk i filozof muzyki) i pisarz (aforysta, eseista, prozaik).
Życiorys Urodził się 5 czerwca 1946 we Wrocławiu w rodzinie Józefa Bilicy (1902–1975), urzędnika sądowego, i Marii Bukaczewskiej (1909–1993), nauczycielki. Rodzice przyjechali do Wrocławia z ziem zajętych przez ZSRR (Potok ZłotyRodzina Biliców, w: Andrzej Hanich Dziedzictwo Pamięci. Potok Złoty na Podolu (do 1945 roku) i Wabienice na Dolnym Śląsku (po 1945 roku), Wabienice 2026, , Buczacz). Przez pierwsze 20 lat życia mieszkał z rodzicami na wrocławskich Karłowicach. W rodzinnym mieście ukończył X Liceum Ogólnokształcące im. Stefanii Sempołowskiej i przez dwa lata studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego. Muzyki uczył się w Państwowej Szkole Muzycznej I stopnia im. Grażyny Bacewicz (w klasie fortepianu) i w Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia im. Ryszarda Bukowskiego (w sekcji teorii muzyki). W latach 1966–1972 studiował muzykologię na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego, tytuł magistra muzykologiiUniwersytet Warszawski. Dyplom nr 2607 uzyskał dzięki napisanej pod kierunkiem prof. dr hab. Zofii Lissy pracy „Ofiarom Hiroszimy – Tren” Krzysztofa Pendereckiego („Muzyka” 1974 nr 2). W latach 1972–1975 odbywał w Akademii Muzycznej w Krakowie studia podyplomowe na Wyższym Zawodowym Studium Edytorstwa MuzycznegoDyplom nr 1328/1705.. W roku 2008 obronił tamże rozprawę doktorską Kadencja polska w utworach Fryderyka Chopina jako wyraz oddziaływania systemu akcentuacyjnego XIX-wiecznej polszczyzny na muzykę narodową, przygotowaną pod kierunkiem prof. dra hab. Mieczysława Tomaszewskiego. Praca zawodowa W roku 1972 współpracował z kierowanym przez Józefa Patkowskiego Studiem Eksperymentalnym Polskiego Radia w Warszawie, po czym wyjechał do Krakowa, gdzie odbył dwuletni staż w Polskim Wydawnictwie Muzycznym. W latach 1974–2002 pracował w Wydawnictwie Naukowym PWN w Warszawie jako redaktor prowadzący dział muzyki w encyklopediach uniwersalnych. W latach 2008-2012 wchodził w skład redakcji dwutygodnika „Ruch Muzyczny”, w którym prowadził działy historii i teorii muzyki, recenzji książek muzycznych i pisał felietony Od redakcji. Działał też jako organista w stołecznych kościołach. Przynależność Od 1979 jest członkiem Związku Kompozytorów Polskich; pełnił tam funkcje: członka Sądu Koleżeńskiego (2005–2007), a w Zarządzie Sekcji Muzykologów: zastępcy członka Zarządu (1991–93), wiceprzewodniczącego (1995–97) i skarbnika (2001–03). Jest również członkiem Polskiego Towarzystwa Analizy Muzycznej (PTAM). W 1998 założył z poetami: polonistą Markiem Czuku, prawnikiem Tadeuszem Lirą-Śliwą i chemikiem Januszem Mrzigodem efemeryczną grupę Kwartet Literacki. W okresie pracy w Wydawnictwie Naukowym PWN był członkiem Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek oraz Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Był i jest bezpartyjny. Działalność naukowa Jest samodzielnym badaczemORCID: 0000-0002-8044-7886, niezwiązanym etatowo z żadną uczelnią lub instytutem, ale utrzymującym łączność z akademickimi muzykologami i teoretykami muzyki. Jest autorem licznych rozpraw, artykułów i recenzji opublikowanych m.in. w kwartalniku „Muzyka”, „Forum Muzykologicznym”, „Polskim Roczniku Muzykologicznym”, „Roczniku Chopinowskim”, wydawnictwach Instytutu Sztuki PAN, zeszytach naukowych akademii muzycznych i uniwersytetów: w Krakowie, Gdańsku, Olsztynie, Wrocławiu, Warszawie, Sankt Petersburgu. Dla encyklopedii uniwersalnych Wydawnictwa Naukowego PWN napisał bądź zredagował ponad 10 tysięcy haseł z dziedziny muzyki, m.in. do Wielkiej Encyklopedii PWN t. 1–31 wyd. 2001–2005; dla encyklopedii multimedialnych (na CDRom) tworzył scenariusze i pisał komentarze do prezentowanych tam utworów muzycznych. Publikuje eseje, korespondencje, felietony i recenzje muzyczne w czasopismach: „Arcana”, Dysonanse”, „Ethos”, „Magazyn Literacki”, „Nowe Państwo”, „Obrzeża”, „Opcje”, „Ruch Muzyczny”, „Sycyna”, „Topos”, „Twórczość”, „Tygiel Kultury” i in. W latach 1991–92 wygłaszał felietony w Programie II Polskiego Radia. Uczestniczył w kilkudziesięciu ogólnopolskich i międzynarodowych konferencjach muzykologicznych, a kilka z nich współorganizował (m.in. konferencje: „Muzyka polska w okresie zaborów”, Warszawa 1997, „Wokół kategorii narodowości, wielokulturowości i uniwersalizmu w muzyce polskiej”, Warszawa–Podkowa Leśna 2002). Wprowadził do języka muzykologii nowe lub zredefiniowane terminy, m.in.: figury migotliwe, klauzule sarmackie, kadencje neutralne i obojnacze, kadencja polska, dekompozycja, rekompozycja. Stworzył własną teorię muzyki opartą na dualizmie: muzyki rozbrzmiewającej (musica sonabilis) i muzyki zapisanej (musica scripta), na trychotomii: symbole–sygnały–symptomy i dwóch typach pamięci muzycznej: wewnętrznej (osobniczej) i zewnętrznej (partytury, taśmy/płyty). Publikacje Książki Wokół Chopina i Polski. Siedem szkiców, Wydawnictwo Polskie w Wołominie, Wołomin 2005, W Warszawie i Petersburgu: Ogiński, Glinka, Moniuszko, Seria „Polonica Petropolitana” XIII, wydanie dwujęzyczne, przekład na rosyjski Milany Kowalkowoj przy udziale Anatolija Niechaja, Instytut Polski w Sankt Petersburgu, Sankt Petersburg 2017, Etiudy Chopina w Jego „jednym sposobie” z perspektywy dźwięków węzłowych i figur migotliwych, Wydawnictwo Astraia, Kraków 2022, Elsner, Seria „Małe Monografie”, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2025, Artykuły naukowe i popularnonaukowe, m.in. O „mieczu” i „sławie” w muzyce, czyli próba psychoanalizy dzieła poetycko-muzycznego na przykładzie „Króla Rogera” i „Stabat Mater” Szymanowskiego z okazji jubileuszu 60-lecia Mieczysława Tomaszewskiego poczyniona i z imienia Szanownego Jubilata pochop biorąca, w: Księga Jubileuszowa Mieczysława Tomaszewskiego. Kompozycje i teksty wręczone Mieczysławowi Tomaszewskiemu w 60-lecie urodzin 9 grudnia 1981 roku. Red. T. Malecka, Kraków 1984. Obrazki z wyprawy do Wielkich Łuków, "Ruch Muzyczny" 1989 nr 18. Nad kołyską. O kołysance, kołysankach Niekrasowa i „Kołysance Jeriomuszki” Musorgskiego, w: Forma i ekspresja w liryce wokalnej 1808–1909. Interpretacje pod red. M. Tomaszewskiego, «Muzyka i liryka» 2, Kraków 1989. Muzyka w obozie – według Szymona Laksa i innych, w: Muzyka źle obecna, red. K. Tarnawska-Kaczorowska, Warszawa 1989. Melos polski u Chopina, "Muzyka" 1997 nr 4. Tractatus musico-logicus. Prolegomena, w: Dzieło muzyczne między inspiracją a refleksją. Księga pamiątkowa na 60-lecie urodzin Marka Podhajskiego. Red. J. Krassowski i inni, Gdańsk 1998. ACH,BACH? BA,CHopin! w: Muzyka w kontekście kultury. Studia dedykowane Profesorowi Mieczysławowi Tomaszewskiemu w osiemdziesięciolecie urodzin. Red. M. Janicka-Słysz, T. Malecka, K. Szwajgier, Kraków 2001. Figury migotliwe. Zarys teorii, w: Wokół kategorii narodowości, wielokulturowości i uniwersalizmu w muzyce polskiej. Materiały XXXI Ogólnopolskiej Konferencji Muzykologicznej... Red. A. Matracka-Kościelny, Warszawa-Podkowa Leśna 2002. Wieszczy ptak Gamajun. Obraz Wasniecowa, wiersz Błoka, pieśń Szostakowicza, "Twórczość" 2002 nr 9 [z płytą]. W labiryncie muzyki, w labiryncie życia... w: Krzysztof Penderecki — muzyka ery intertekstualnej. Studia i interpretacje. Pod red. M. Tomaszewskiego i E. Siemdaj, Kraków 2005. Ogolić muzykę brzytwą Ockhama! Sprawa tożsamości utworu muzycznego – da capo, "Forum Muzykologiczne" 2011. http://www.polmic.pl/images/stories/pliki/Forum11_08-BILICA.pdf Chopin – dodekafonista i serialista albo ogadywanie Finału Sonaty b-moll, "Muzyka" 2013 nr 1. Sarmackie echa w muzyce Chopina, w: Literatura, kultura religijna, polskość. Księga pamiątkowa prof. Krzysztofa Dybciaka, Warszawa 2015. Migotliwy Chopin, w: Sto lat muzykologii polskiej. Historia – Teraźniejszość – Perspektywy, red. D. Łopatowska-Romsvik, A. Patalas, Kraków 2016. Melos polski nad Dunajem. Klauzule sarmackie i kadencja polska w XIX‐wiecznej muzyce obszaru niemieckojęzycznego, "Polski Rocznik Muzykologiczny, t. XV, 2017. Elsnerowskie „prawo penultimy” i jego znaczenie dla muzyki polskiej i europejskiej, „Rocznik Chopinowski” 27, Warszawa 2019. In questa tomba oscura, „Teoria Muzyki” 2019 nr 15. http://www.teoriamuzyki-pismo.amuz.krakow.pl/wp-content/uploads/2020/07/BILICAnr15.pdf „Koguta pianie przed świtem” à la rondeau, „Rocznik Chopinowski” 29, Warszawa 2021. Przypomniany Seweryn Barbag, „Ruch Muzyczny” 2021 nr 2. https://ruchmuzyczny.pl/article/794 Selfie z ekspresją muzyczną w tle. Próba heurystyki, „Polski Rocznik Muzykologiczny” Warszawa 2023. https://www.polskirocznikmuzykologiczny.pl/pdfy/PRM_2023_Krzysztof_Bilica_1.pdf Na początku była kobieta. Prymarna rola kobiety w rozwoju języka i muzyki. Aksjomaty, tezy i dowody, w: Muzyka kobiet – kobiety w muzyce, pod red. I. Dulisz i J. Schiller-Rydzewskiej, Olsztyn 2024. Muzyka – absolutna czy niosąca znaczenia, „Polski Rocznik Muzykologiczny” Warszawa 2025. https://www.polskirocznikmuzykologiczny.pl/pdfy/PRM_2025_Krzysztof_Bilica.pdf. Działalność pisarska W 1968 zadebiutował w czasopiśmie „Politechnik” jako aforysta. Swoje aforyzmy zamieszczał systematycznie w czasopismach: „Tygodnik Solidarność” (w latach 1998–99 rubryka Trzy po trzy w dodatku „Tysol”), tygodnik „Wprost” (rubryka Powiem wprost i kulturalnie w dodatku „Wprost i Kultura”, tzw. WIK). W latach 2002–2012 prowadził w tygodniku „Przekrój” własne rubryki aforystyczne: Z głowy... Krzysztofa Bilicy i Myślnik. Jego aforyzmy znalazły się w antologiach: 1001 aforyzmów polskich II (1997), Aforyzmy polskie (2001), Kuchnia polityczna (2001), Księga aforystyki polskiej XXI wieku (2002), Prawdziwki aforystyczne (2004), Księga aforyzmów (2005), Wielka księga myśli polskiej. Aforyzmy, przysłowia, sentencje (2005), Сделанo в Польше. Век XX (2009), Izmedu Ohrida i Buga / Између Охрида и Буга (2011), Antologia del premio internazionale per l’aforisma „Torino in Sintesi” (2012), Пољски пут. Антологија пољског афоризма (2019); są przytaczane w Wikicytatach; w rozmaitych czasopismach publikowane były inne jego małe formy literackie: fraszki, limeryki, opowiadania. W 2025 wziął udział w I Międzynarodowej Konferencji Aforystycznej „Magnum in parvo” we Wrocławiu, przedstawiając ideę artczejnu – łańcucha sztuk.
Zbiory małych form literackich i aforyzmów Telefony z Eufonii. Felietony wygłaszane 1991-1992 w Programie II Polskiego Radia, Wydawnictwo Gutenberg-Print, Warszawa 1995, Słownik wyrazów własnych. 1001 aforyzmów, gnom, kalamburów, maksym, minibajek, neologizmów, paradoksów, sentencji i innych małych form literackich, Wydawnictwo Gutenberg-Print, Warszawa 1995, Myślnik. 303 aforyzmy z „Przekroju”, Wydawnictwo Polskie w Wołominie, Wołomin 2009, Myśli nad myślami, Wydawnictwo Astraia, Kraków 2022, Pisadełka i pisunki dla dzieckiem podszytych inteligentów, Kraków 2026,
Nagrody i wyróżnienia 1997 Honorowe wyróżnienie za opowiadanie i zestaw aforyzmów w Ogólnopolskim Konkursie Literackim w Zgorzelcu; 1998 I Nagroda za opowiadanie w Ogólnopolskim Konkursie Literackim w Zgorzelcu; 2011 Wyróżnienie w konkursie aforystycznym w Turynie; 2012 Nagroda im. Witolda Hulewicza „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie chopinologii i leksykografii muzycznej”; 2013 Wyróżnienie w wewnętrznym konkursie „Nowych Książek” za tytuł recenzji albumu o Witoldzie Lutosławskim Kompozytor na rufie, za pulpitem, przy zupie… 2016 Nagroda Fundacji MEAKULTURA „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie krytyki muzycznej”; 2016 Wyróżnienie rozprawy Etiudy Chopina – w Jego „jednym sposobie” w Konkursie Narodowego Centrum Kultury na najlepszą pracę w zakresie historii muzyki polskiej; 2023 Nagroda Komitetu Nauk o Sztuce PAN za książkę Etiudy Chopina w Jego „jednym sposobie” z perspektywy dźwięków węzłowych i figur migotliwych (Kraków, Wydawnictwo Astraia, 2022).
Przypisy
Bibliografia Małgorzata Chmielewska Leksykon polskich pisarzy muzycznych, Wydawnictwo Polskie w Wołominie, Wołomin 2008,