Msza sucha () – rzymskokatolickie nabożeństwo przypominające mszę świętą liturgii rzymskiej, różniące się od niej brakiem niektórych modlitw, przeistoczenia i komunii. Nierzadko uznawana za nadużycie liturgiczne.

Obrzędy Występowała jedynie w formie recytowanej. Istniały dwie formy jej sprawowania. Dłuższa, która polegała na odmówieniu poszczególnych części mszy bez ofiarowania, sekrety i kanonu (tj. całej mszy katechumenów i fragmentów mszy wiernych) oraz krótsza, polegająca na odczytaniu czytań, odmówieniu Ojcze nasz i udzieleniu błogosławieństw.

W dłuższej formie kapłan ubierał się tak jak do mszy świętej, w krótszej zakładał jedynie komżę i stułę.

Okoliczności odprawiania Sucha msza była odmawiana, gdy odprawianie mszy świętej nie było możliwe. Wykonywano ją m.in. na ślubach i pogrzebach sprawowanych po południu lub gdy kapłan w danym dniu odprawił już mszę (prawo kanoniczne zabraniało odprawiania mszy po południu oraz, z wyjątkami, binacji), a także w sytuacji, gdy kapłan nie mógł zachować trwającego od północy postu eucharystycznego, np. na pielgrzymkach. Traktowano ją także jako nabożeństwo przy adoracji Najświętszego Sakramentu, co było popularne we Francji i na Węgrzech. Niektóre klasztory nakazywały swoim kapłanom odmawianie mszy suchej po mszy właściwej.

W zależności od okoliczności dla suchej mszy używano także określeń: , (msza morska lub msza okrętowa) – odprawiana na morzu, w sytuacji gdy kołysanie okrętu powodowało ryzyko rozlania konsekrowanego wina lub rozsypania komunikantów, , (msza myśliwska) – odprawiana przed polowaniem, ze względu na pośpiech.

Historia Msza sucha popularna była w średniowieczu, szczególnie w krajach romańskich, w tym w Rzymie. Jednak najszerzej odprawiana była na Węgrzech. Nie budziła ona wówczas sprzeciwu teologicznego. Wzmianka o mszy suchej pojawia się w IX-wiecznym pontyfikale biskupa Troyes św. Prudencjusza. Jej przebieg podał XIII-wieczny biskup mendyjski Guillaume Durand I w traktacie liturgicznym Rationale divinorum officiorum, w którym wymienił dwa formy jej sprawowania (dłuższą i krótszą) oraz ceremoniarz papieski (XV/XVI w.) w Ordinarium Missae.

W późniejszych okresach coraz częściej była uważana za nadużycie liturgiczne. Jako budząca kontrowersje była przedmiotem obrad soboru trydenckiego. Propozycja całkowitego zakazania tej praktyki wywołała sprzeciw. Część ojców soborowych postulowała zakaz odprawiania mszy suchych w kościołach, przy jednoczesnym zezwoleniu na jej odmawianie na okrętach, inni godzili się tylko na zakaz jej odprawiania w stroju liturgicznym. Obradujący podkreślali także sprzyjanie przez mszę suchą krzewieniu pobożności. Większość uczestników soboru opowiadała się za ograniczeniem lub zniesieniem tego zwyczaju, jednak z powodu rozbieżności zdań ojców soborowych, sobór nie zdecydował się na jej potępienie. Pojawiła się jednak w II wydaniu soborowego zbioru nadużyć liturgicznych Ad colligendos abusus.

Po reformie liturgicznej Piusa V z 1570 zwyczaj ten zaczął zanikać. W kolejnych wiekach poszczególni biskupi i synody zakazywały mszy suchej, niekiedy zastępując ją nabożeństwami eucharystycznymi. W XVII w. kard. Giovanni Bona OCist potępił mszę suchą i dążył do jej zniesienia.

Nabożeństwo nie zostało jednak całkowicie zaniechane. Jeszcze w XIX w. pisano utwory muzyczne dla mszy suchych (np. Messa da Requiem Giuseppe Verdiego), a w XX w. w niektórych klasztorach praktykowano ten zwyczaj jako mszę ku czci Matki Bożej.

Msza sucha zachowała się w obrzędach poświęcenia palm w Niedzielę Palmową, aż do reformy liturgii Wielkiego Tygodnia Piusa XII z 1955. Pius XII zezwolił także na sprawowanie mszy świętych popołudniami oraz skrócił czas postu eucharystycznego, znosząc tym samym przepisy, które w przeszłości powodowały popularność mszy suchych.

Przypisy

Kategoria:Liturgia katolicka