Ratusz w Krobi – historyczna siedziba władz miejskich Krobi, zlokalizowana w południowo-zachodniej części rynku. Obecny budynek został wzniesiony około 1840 roku na miejscu wcześniejszego, drewnianego ratusza z XVIII wieku. Historia krobskich ratuszy pozostaje stosunkowo dobrze rozpoznana dzięki zachowanym księgom miejskim, pruskim opisom miasta z końca XVIII wieku oraz badaniom opublikowanym w 2025 roku przez Piotra Kmiecika i Justynę Kleszcz, opartym między innymi na odnalezionym kontrakcie budowlanym z 1723 rokuPiotr Kmiecik, Justyna Kleszcz, Edward Syty, The 18th-Century Wooden Town Hall in Krobia: Insights from Newly Discovered Documents, „International Journal of Conservation Science”, t. 16, nr 4, 2025, s. 1701–1723..
Historia Najstarszy ratusz Najstarsze wzmianki o ratuszu w Krobi pochodzą prawdopodobnie jeszcze z XV wiekuRobert Grupa, Andrzej Miałkowski, Krobia i okolice – zarys dziejów, Krobia 2007, s. 59.. Przez długi czas brakowało jednak źródeł pozwalających określić jego formę, lokalizację lub czas powstania. Andrzej Miałkowski sugerował nawet, że we wcześniejszym okresie miasto mogło początkowo nie posiadać wyodrębnionej siedziby władz miejskichAndrzej Miałkowski, Krobia. Z kart historii miasta do 1946 roku, Krobia 2015, s. 21..
Analiza ksiąg miejskich przeprowadzona przez Piotra Kmiecika i Justynę Kleszcz wykazała jednak, że przed budową ratusza z 1723 roku w Krobi istniał starszy, drewniany budynek ratuszowyKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1703–1705.. W zapisie z 1722 roku burmistrz i wójt Krobi zezwolili Walentemu Trąbczyńskiemu na rozbiórkę części zrujnowanego ratusza i wykorzystanie pozyskanego drewna do odbudowy spalonego domuKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1704.. W dokumencie podkreślono zły stan techniczny obiektu oraz postępujące rozkradanie jego konstrukcji.
Po rozbiórce starego ratusza część czynności administracyjnych i sądowych prowadzono tymczasowo w prywatnych domach burmistrzów, o czym świadczą formuły datacyjne zachowane w księgach miejskich z początku XVIII wiekuKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1704–1705..
Ratusz z 1723 roku 8 lipca 1723 roku zawarto kontrakt na budowę nowego ratuszaKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1705–1707.. Dokument podpisali przedstawiciele władz miejskich Krobi, reprezentanci cechów oraz mistrz ciesielski Kacper Szeląg z Kobylina, określony w źródle jako „magister”. Zachowany kontrakt należy do najważniejszych źródeł dotyczących drewnianej architektury ratuszowej XVIII-wiecznej Wielkopolski, ponieważ szczegółowo opisuje planowany budynek, jego funkcje oraz podstawowe rozwiązania konstrukcyjneKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1705–1708..
Nowy ratusz został wzniesiony w południowo-zachodniej części rynku, poza jego geometrycznym środkiemKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1708–1710.. Według kontraktu miał formę dwukondygnacyjnego budynku drewnianego o wymiarach około 15 × 10,8 m, z galeriami określonymi w źródle jako „ganki w balasiki” oraz niewielką wieżą zwieńczoną kurkiemKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1709.. Dach pokryto gontem.
Ratusz pełnił funkcje administracyjne, sądowe i handlowe. W budynku znajdowały się między innymi izba wielka, sala sądowa, pomieszczenia przeznaczone dla cechów i pospólstwa, a także jatki handloweKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1711–1714.. W źródłach pojawiają się również informacje o funkcjonującym w ratuszu więzieniu miejskimAndrzej Miałkowski, Krobia. Z kart historii miasta do 1946 roku, Krobia 2015, s. 77..
Na podstawie zapisów ksiąg miejskich przyjmuje się, że budynek został oddany do użytku pomiędzy lutym 1726 a majem 1727 rokuKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1707..
Upadek XVIII-wiecznego ratusza W drugiej połowie XVIII wieku stan techniczny ratusza zaczął się pogarszaćKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1714–1716.. W księgach miejskich pojawiają się informacje o przeznaczaniu części grzywien na naprawy budynku oraz wzmianki świadczące o problemach związanych z jego utrzymaniem. Mimo pogarszającego się stanu technicznego ratusz nadal pełnił funkcje administracyjne i sądowe, a także wykorzystywany był jako więzienie miejskieKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1715..
Opis miasta sporządzony przez administrację pruską w 1793 roku przedstawiał ratusz jako drewniany budynek „w reglówkę”, znajdujący się w bardzo złym stanie technicznymEdmund Klinkowski, „Krobia w roku 1793”, „Kronika Gostyńska”, 1935, nr 6, s. 82.. Według późniejszych informacji publikowanych przez Edmunda Klinkowskiego obiekt miał problemy z ogrzewaniem, a jego konstrukcja była już częściowo zagrożona zawaleniemEdmund Klinkowski, „Przyczynki do dziejów Krobi w czasach południowo-pruskich (1793–1806)”, „Kronika Gostyńska”, 1935, nr 9, s. 136–137..
Pomimo złego stanu budynku jeszcze w latach dziewięćdziesiątych XVIII wieku w ratuszu odbywały się licytacje oraz wykonywano kary więzieniaKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1715–1716.. Na początku XIX wieku zrezygnowano jednak z dalszego użytkowania obiektu, a funkcje administracyjne ponownie przeniesiono do prywatnych domów.Andrzej Miałkowski, Krobia. Z kart historii miasta do 1946 roku, Krobia 2015, s. 77.
Obecny ratusz Obecny murowany ratusz został wzniesiony około 1840 roku częściowo na miejscu wcześniejszego budynku drewnianegoAndrzej Miałkowski, Krobia. Z kart historii miasta do 1946 roku, Krobia 2015, s. 57.. Budynek zachował funkcję dominanty przestrzennej rynku i należy do najważniejszych obiektów historycznych miasta.
Architektura ratusz z 1723 roku XVIII-wieczny ratusz w Krobi był budynkiem drewnianym o konstrukcji dostosowanej do możliwości finansowych niewielkiego miastaKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1708–1711.. Obiekt wzniesiono na planie prostokąta o wymiarach około 15 × 10,8 m. Był to budynek dwukondygnacyjny, wyposażony w galerie określone w kontrakcie jako „ganki w balasiki” oraz niewielką wieżę zwieńczoną kurkiemKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1709..
Na podstawie analizy źródeł Piotr Kmiecik i Justyna Kleszcz uznali, że ratusz mógł posiadać charakterystyczną dla części Wielkopolski zdwojoną konstrukcję ścian, łączącą elementy konstrukcji zrębowej i szkieletowejKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1710.. Interpretację tę oparto między innymi na porównaniu zapisów kontraktu z opisami opublikowanymi przez Edmunda Klinkowskiego oraz analizie analogicznych obiektów drewnianych z terenu WielkopolskiKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1710–1711..
Układ funkcjonalny budynku łączył funkcje administracyjne, sądowe i handloweKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1711–1714.. Na parterze znajdowały się między innymi izba wielka, sień, komora oraz jatki handlowe, natomiast na piętrze umieszczono salę sądową i pomieszczenia przeznaczone dla cechów oraz pospólstwa. W budynku funkcjonowało również więzienie miejskieKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1712–1715..
Obecny ratusz Istniejący ratusz jest dwukondygnacyjnym, podpiwniczonym budynkiem murowanym na planie prostokąta, zwróconym frontem w kierunku zachodnim. Został nakryty czterospadowym dachem z usytuowaną pośrodku czworoboczną wieżą. Zarówno wieża jak i frontowy ryzalit zostały zwieńczone krenelażem. Dostęp do wnętrza budynku rozwiązano przez dwubiegowe schody w elewacji frontowej. Parter boniowany z oknami prostokątnymi w opaskach, powyżej elewacje są gładkie a okna zwieńczone łukiem pełnym, z prostymi naczółkami.
Badania historyczne i archeologiczne Przez długi czas historia wcześniejszych ratuszy w Krobi pozostawała słabo rozpoznana, a informacje dotyczące ich formy i lokalizacji miały charakter fragmentarycznyAndrzej Miałkowski, Krobia. Z kart historii miasta do 1946 roku, Krobia 2015, s. 21, 57, 77.. Istotne znaczenie dla badań nad dziejami obiektu miały publikacje Edmunda Klinkowskiego z 1935 roku, oparte na pruskich materiałach urzędowych z końca XVIII wiekuEdmund Klinkowski, „Krobia w roku 1793”, „Kronika Gostyńska”, 1935, nr 6, s. 81–86..
Przełomowe znaczenie dla rozpoznania historii XVIII-wiecznego ratusza miało odnalezienie przez Piotra Kmiecika i Justynę Kleszcz kontraktu budowlanego z 1723 roku, wpisanego do ksiąg miejskich KrobiKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1705–1707.. Dokument pozwolił na częściową rekonstrukcję formy, funkcji i lokalizacji budynku. Wyniki badań opublikowano w 2025 roku w czasopiśmie „International Journal of Conservation Science”Piotr Kmiecik, Justyna Kleszcz, Edward Syty, The 18th-Century Wooden Town Hall in Krobia: Insights from Newly Discovered Documents, „International Journal of Conservation Science”, t. 16, nr 4, 2025, s. 1701–1723..
W 2022 roku na rynku w Krobi przeprowadzono badania archeologiczne, podczas których odsłonięto relikty fundamentów interpretowane jako pozostałości XVIII-wiecznego ratuszaKmiecik, Kleszcz, Syty 2025, s. 1708.. Badania te umożliwiły częściowe powiązanie danych archiwalnych z materialnymi pozostałościami dawnej zabudowy rynku.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Ratusz w Krobi w serwisie Zabytek.pl
Krobia Ratusz Ratusz