Vojtěch Černý (ur. 20 kwietnia 1893 w , zm. 17 kwietnia 1938 w Pradze) – żołnierz Legionu Czechosłowackiego w czasie I wojny światowej, podoficer armii czechosłowackiej w okresie Pierwszej Republiki, a w latach 30. XX wieku dziennikarz i działacz na rzecz mniejszości seksualnych w Czechosłowacji.

Młodość i kariera wojskowa Urodził się 20 kwietnia 1893 roku we wsi Velké Zboží, włączonej dzisiaj do miasta Podiebrady. Ukończył szkołę powszechną, a następnie pracował jako stajenny u hrabiego Kinskiego w Chlumcu nad Cidlinou. Później zdobył zawód rzeźnika i w latach 1913–1914 znalazł zatrudnienie w Wiedniu.

Po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się do armii austro-węgierskiej. Jako szeregowiec dostał się w Okońsku, 7 lipca 1916 roku, do niewoli rosyjskiej. W Rosji, wcielony do Legionu Czechosłowackiego, służył jako szeregowy w 2. Pułku Strzelców. Następnie został przeniesiony, już jako sierżant, do 2 Pułku Kawalerii. W bitwie pod Zborowem (1–2 lipca 1917 roku) odniósł poważną ranę: został postrzelony w obie łydki, a odłamek granatu zranił go także w udo.

Vojtěch Černý powrócił do Czechosłowacji w roku 1920 i podjął służbę wojskową w 2 Pułku Ułanów w Ołomuńcu, gdzie pozostał przez większość swojej wojskowej kariery. W roku 1923 wziął ślub, ale małżonkowie rozstali się już po trzech miesiącach i nie utrzymywali ze sobą kontaktów, chociaż rozwód nigdy oficjalnie nie został przeprowadzony. W roku 1925 Vojtěch Černý przeszedł szkolenie techniczne i został wyznaczony na stanowisko zastępcy dowódcy plutonu łączności w Ołomuńcu.

Sąd i wyrok 15 kwietnia 1928 roku do sztabu dywizji w Ołomuńcu wpłynęło anonimowe zawiadomienie, w którym oskarżono Vojtěcha Černego o stosunki seksualne z osobą tej samej płci. Późniejsze dochodzenie wykazało, że o jego homoseksualizmie wiedziano już w roku 1926. Jako dowód w sprawie przedstawiono listy sierżanta Jaroslava Šípala oraz zeznania dotyczące jego potajemnych spotkań z Černym.

Postępowanie karne przeciwko Vojtěchowi Černemu toczyło się przed Sądem Okręgowym w Ołomuńcu. Oskarżony został skazany na karę dwóch miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata. Ponadto został zdegradowany i odebrano mu odznaczenia wojskowe. Na skutek apelacji prokuratora wojskowego Najwyższy Sąd Wojskowy w lutym 1929 roku zmienił wyrok na sześć tygodni bezwarunkowego pozbawienia wolności. Černý złożył wtedy wniosek o ułaskawienie i zatarcie skazania. W tym czasie przeprowadził się do Pragi, gdzie objął stanowisko w biurze czasopisma „Pražský ilustrovaný zpravodaj”.

W marcu 1930 roku Ministerstwo Obrony Narodowej odrzuciło wniosek o ułaskawienie i Černý ostatecznie odbył karę w więzieniu wojskowym na Hradczanach. W związku z wyrokiem utracił również prawo do wojskowej emerytury. Po zakończeniu kary nie został ponownie przyjęty do biura czasopisma, ponieważ skazanie na podstawie artykułu 129Chodzi o austriacki kodeks karny (Strafgesetzbuch) z 1852, który na mocy tzw. zasad recepcji prawa obowiązywał w Czechach, na Morawach i na Śląsku Czeskim w Pierwszej Republice Czechosłowackiej (oraz na terenach byłego zaboru austriackiegow II Rzeczypospolitej, na Bukowinie w Wielkiej Rumunii, w Słowenii w Królestwie Serbów, Chorwatów i Słoweńców oraz w Tyrolu Południowym włączonym do Włoch). Paragraf 129 tej austriackiej ustawy z 1852 dotyczył zbrodni nierządu przeciw naturze. , mówiącego o czynach homoseksualnych, oznaczało w praktyce utratę szansy na jakiekolwiek zatrudnienie w sektorze publicznym. Nie mogąc znaleźć stałej pracy, Černý był zależny finansowo od brata , u którego mieszkał.

Czasopismo thumb|Numer 14 z roku 1931 Vojtěch Černý, wraz z bratem Františkiem Černym, zaczął wydawać w roku 1931 czasopismo „”, która to działalność od samego początku napotykała trudności finansowe. Pod koniec października 1931 roku František Černý wycofał się zarówno z redagowania czasopisma, jak i z wszelkich działań na rzecz ruchu równouprawnienia mniejszości. Od numeru 13, wydanego 31 października 1931 roku, właścicielem pisma i redaktorem naczelnym był już tylko Vojtěch. Pod koniec tego roku redakcja otrzymała pożyczkę w wysokości 25 tysięcy koron czeskich na pokrycie kosztów wydawania czasopisma. Pożyczki udzielił Stanislav Sucharda pod warunkiem, że zostanie zatrudniony w redakcji. Černý jednak po dwóch miesiącach zwolnił Suchardę i nie zwrócił mu pożyczki. Sucharda zgłosił ten fakt policji dopiero w roku 1933.

Środki finansowe umożliwiające wydawanie czasopisma pozyskiwano na różnych zebraniach, ze zbiórek na przyjęciach świątecznych oraz dzięki pożyczkom, których Černý na ogół nie spłacał. W związku z rosnącym zadłużeniem Černý podjął decyzję o zamknięciu pisma. W numerze siódmym (siedem numerów wydanych w 1932 roku opublikowano pod zmienionym tytułem: „Hlas. List sexuální menšiny”), który ukazał się 7 kwietnia 1932 roku, redakcja poinformowała czytelników o zakończeniu działalności.

Wkrótce powołano do istnienia czasopismo „Nový hlas”, którego pierwszy numer ukazał się 1 maja 1932 roku. Redakcja „Novego hlasu” zakupiła od Vojtěcha Černego wyposażenie jego biura i listę abonentów, mimo to Černý odmawiał przekazania nowym właścicielom nawet części zebranej już prenumeraty za rok 1932.

Vojtěch Černý opowiadał się za oficjalnym uznaniem Czechosłowackiej Ligi na rzecz Reformy Seksualnej i brał udział w zakładaniu tego ruchu. Jednakże aż do 1938 roku nie udało się doprowadzić do usunięcia z Kodeksu karnego paragrafu umożliwiającego ściganie homoseksualizmu w Czechosłowacji. Mimo to sam ruch odegrał ważną rolę, ponieważ doprowadził do powstania nieformalnej sieci wsparcia i doradztwa, obejmującej całe terytorium Czechosłowacji.

Długi i walka o rehabilitację Zakończenie wydawania pisma oznaczało dla Vojtěcha Černego poważne problemy finansowe. Zaczął wtedy pożyczać pieniądze od osób prywatnych i instytucji, ale pożyczek nie spłacał. Na przykład w 1934 roku odwiedził przedsiębiorców w kilku miastach garnizonowych, zapowiadając wydanie książki Nasze miasto i nasz garnizon i zebrał od nich pieniądze na reklamę publikacji, która nigdy się nie ukazała. Wkrótce różni wierzyciele zwrócili się do policji o pomoc w wyegzekwowaniu zadłużenia, ale sytuację komplikował fakt, że Černý często zmieniał mieszkania w Pradze i trudno było ustalić jego miejsce pobytu.

3 marca 1935 roku Vojtěch Černý skierował list do Tomáša Masaryka, w którym zwrócił się z prośbą, aby jego sprawę (po wyrokach z 1928 i 1929 roku) włączono do amnestii zapowiedzianej na 85. urodziny prezydenta. Wniosek Černego został skierowany do rozpatrzenia przez Ministerstwo Obrony Narodowej, które podjęło decyzję o wymazaniu wyroku skazującego poprzez usunięcie wpisu w rejestrze karnym, jednak pozostałe sankcje (degradacja, utrata odznaczeń i emerytury wojskowej) pozostały w mocy.

W kolejnych wnioskach, złożonych po 3 marca 1935 roku, Vojtěch Černý domagał się przede wszystkim przywrócenia emerytury wojskowej, ale spotkał się z odmową. Nie otrzymał pozytywnej odpowiedzi na swoją prośbę o ułaskawienie i zwrot emerytury także wiosną 1938 roku.

Aresztowanie i śmierć thumb|Grób Vojtěcha Černego 16 kwietnia 1938 roku Vojtěch Černý został ponownie aresztowany i oskarżony z paragrafu 129 o stosunki homoseksualne. W komisariacie policji w Královskich Vinohradach, w Wielkanoc 17 kwietnia 1938 roku, wykorzystał nieobecność nadzorcy i powiesił się na sznurze zrobionym z własnej koszuli. 18 kwietnia 1938 roku na posterunek policji przybył jego brat František Černý z żoną i oświadczyli, że spodziewali się tego samobójstwa i że wraz z końcem życia Vojtěcha kończy się także jego haniebne zachowanie.

Pogrzeb Vojtěcha Černego odbył się w części wojskowej Cmentarza Olšanskiego. Uroczystość odbyła się z wojskowymi honorami, udział w niej wzięli przyjaciele i legioniści.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1938 Kategoria:Czechosłowaccy dziennikarze Kategoria:Czescy samobójcy Kategoria:Prekursorzy ruchu na rzecz LGBT Kategoria:Czechosłowaccy wojskowi