Arthurdendyus triangulatus (ang. New Zealand flatworm) – gatunek lądowego płazińca z rzędu wirków trójjelitowych, pochodzący z Nowej Zelandii. Poza rodzimym zasięgiem został zawleczony do części Europy, gdzie jest uznawany za inwazyjny gatunek obcy; żeruje głównie na dżdżownicach i może wpływać na funkcjonowanie ekosystemów glebowych. Od 2019 roku figuruje na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej.
Systematyka Gatunek należy do rodzaju w rodzinie ; nie opisano jego podgatunków. W bazach taksonomicznych jako synonimy podawane są między innymi Artioposthia triangulata i Geoplana triangulata.
Cechy morfologiczne i biologia Ciało jest spłaszczone, zwężone na obu końcach, niesegmentowane i pokryte śluzem. Ubarwienie jest zwykle szare lub brązowe, z jaśniejszym obrzeżeniem i jaśniejszą stroną brzuszną z plamkowaniem; długość ciała wynosi zwykle od 5 do 20 cm. W spoczynku osobnik często zwija się w kłębek.
Gatunek jest obojnaczy i rozmnaża się przez składanie jaj po zapłodnieniu wzajemnym. Jaja są ciemne – w kolorze od wiśniowoczerwonych tuż po złożeniu, do czarnych po kilku dniach – błyszczące i przenoszą się wraz z glebą lub materiałem roślinnym. Płaziniec przebywa zwykle w wilgotnej, przypowierzchniowej warstwie gleby, pod kamieniami, kłodami, donicami i innymi przedmiotami leżącymi na ziemi.
Rozprzestrzenienie Rodzimy zasięg gatunku obejmuje Nową Zelandię. W Europie stwierdzono go przede wszystkim w Wielkiej Brytanii, Irlandii i na Wyspach Owczych, a także w Islandii i Szwajcarii. W Irlandii Północnej gatunek jest znany od wczesnych lat 60. XX wieku.
Za główną drogę zawleczenia uznaje się handel ogrodniczy, zwłaszcza przemieszczanie roślin doniczkowych i gleby zanieczyszczonej jajami lub osobnikami.
Znaczenie Arthurdendyus triangulatus jest drapieżnikiem dżdżownic. W źródłach wskazywano, że w Irlandii i Irlandii Północnej gatunek ten istotnie zmniejszał liczebność dżdżownic na gruntach rolnych i w ogrodach. Ponieważ dżdżownice uczestniczą w napowietrzaniu gleby, rozkładzie materii organicznej i kształtowaniu warunków drenażu, spadek ich liczebności może pośrednio wpływać na właściwości gleby i jej żyzność.
Ze względu na potencjalny wpływ na środowisko gatunek został w 2019 roku włączony do unijnego wykazu inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej.
Zwalczanie i ograniczanie rozprzestrzeniania W dostępnych materiałach zaleca się przede wszystkim działania zapobiegawcze: kontrolowanie dostaw roślin, podłoża i innych produktów ogrodniczych, utrzymywanie higieny na stanowiskach oraz sprawdzanie miejsc, w których płaziniec może się ukrywać, zwłaszcza pod donicami, kamieniami, drewnem i innymi przedmiotami leżącymi na ziemi.
Ograniczanie gatunku po zawleczeniu jest utrudnione, ponieważ jego jaja łatwo przenoszą się wraz z glebą i materiałem roślinnym, a sam płaziniec może przeżyć bez pokarmu nawet około roku.
Naturalni wrogowie Najlepiej udokumentowane drapieżnictwo na tym gatunku dotyczy chrząszczy drapieżnych. W badaniach prowadzonych w Wielkiej Brytanii wykazano, że larwy i postacie dorosłe niektórych biegaczowatych oraz kusakowatych zjadają Arthurdendyus triangulatus; autorzy uznali je za potencjalnych naturalnych wrogów gatunku, ale zarazem podkreślili wstępny charakter wyników. W późniejszych materiałach doradczych zalecano sprzyjanie dużym drapieżnym chrząszczom, między innymi przez ograniczanie stosowania insektycydów, z zastrzeżeniem, że taki efekt jest co najwyżej częściowy i nie stanowi skutecznej metody szerokiej kontroli populacji płazińców.
Zobacz też
Obama nungara
Przypisy
Kategoria:Wirki trójjelitowe