Tursunoy Saidazimova (ros. Турсуной Саидазимова; ur. 1911 w Taszkencie, zm. 19 maja 1928 w Bucharze) – jedna z pierwszych uzbeckich aktorek i śpiewaczek, i jedna z pierwszych, które występowały na scenie bez parandży i zasłoniętej twarzy. Ofiara zabójstwa honorowego.
Życiorys Tursunoj Saidazimova urodziła się w 1911 r. w Taszkiencie, w obwodzie syrdaryskim Imperium Rosyjskiego. W 1926 r. poznała dramatopisarza i poetę Hamzę Hakimzodę, który namówił ją do rozpoczęcia kariery aktorskiej. W latach 1924–1927 studiowała w trzyletnim uzbeckim studiu teatralnym otwartym w Uzbeckim Domu Edukacji w Moskwie, gdzie była uczennicą Hakimzody. Od 1927 r. aż do śmierci występowała w Uzbeckim Teatrze Dramatycznym.
W latach 1927–1928 młoda aktorka grała główne role, takie jak: Maria Antonowna w komedii Rewizor Nikołaja Gogola, Turandot w sztuce Księżniczka Turandot Carlo Gozziego, Klarice w commedia dell’arte Sługa dwóch panów Carla Goldoniego. Szczególne znaczenie, dla uzbeckiej sztuki scenicznej, miała stworzona przez nią tytułowa postać w muzycznym dramacie Ghulama Zafariego Halima. W spektaklu po raz pierwszy w gatunku dramatu muzycznego udało się jej połączyć elementy dramatyczne i wokalne w taki sposób, by ukazać psychologię postaci i jej wewnętrzny świat.
Młoda aktorka swoimi kreacjami zdobywała uznanie w czasie kampanii hudżum, prowadzonej przez Komunistyczną Partię Związku Radzieckiego, a także dżadidyzmu, którego celem była modernizacja kultury islamskiej. Jednym z jej celów hudżum, było wyzwolenie muzułmańskich tadżyckich i uzbeckich kobiet poprzez zniesienie obowiązku noszenia parandży i czaczwanów zasłaniających twarz i wprowadzenie ich na rynek pracy. Fanatycy religijni i osoby broniące tradycyjnego porządku nie popierali zmian. Wiele kobiet, które zdjęły parandżę, zostało zabitych lub padło ofiarą przemocy ze strony własnych rodzin lub lokalnej ludności. Jedną z ofiar była Saidazimova. W wyniku nacisków rodziny, która uważała, że Tursunoy zhańbiła ją występując na scenie z odsłoniętą twarzą, 19 maja 1928 r. w Bucharze mąż dokonał zabójstwa honorowego, zadając jej kilka ran kłutych nożem.
Jej śmierć spotkała się z powszechną żałobą w uzbeckiej społeczności teatralnej. Hamza Hakimzoda wygłosił mowę na jej pogrzebie, poświęcił jej też wiersz Tursunoj marsijasi, w którym nazwał ją męczennicą sztuki. Został zamordowany niespełna rok po niej – ukamieniowany za szerzenie idei hudżum. Pamięć o Saidazimovej jest pielęgnowana wśród mieszkańców Uzbekistanu związanych z teatrem. W muzeum Uzbeckiego Narodowego Teatru Akademickiego w Taszkiencie znajduje się strój, w którym występowała na scenie. Była pierwszą zawodową uzbecką aktorką, a jej dzieło kontynuowały m.in.: Halima Nosirova, Sora Eshontoʻrayeva, Gavhar Rahimova oraz dziesiątki innych twórczyń.
Przypisy
Kategoria:Uzbeccy aktorzy teatralni Kategoria:Uzbeccy artyści Kategoria:Ofiary przestępstw Kategoria:Ludzie urodzeni w Taszkencie Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1928 Kategoria:Ofiary zabójstw w Związku Radzieckim