JózefinaMEHLBERGOWA, Józefina Janina z d. Spinner, encyklopedia.slw.uw.edu.pl, [dostęp 2026-03-26]. (Józefa) Spinner Mehlberg (właśc. Pepi Spinner, ur. 1 maja 1905 w Żurawnie, Galicja Wschodnia, Austro-Węgry, zm. 26 maja 1969 w ChicagoFałszywa Hrabina. Niezwykła historia Janiny Spinner Mehlberg, majdanek.eu, [dostęp 2026-03-26].; również występowała pod nazwiskami jako Józefina Janina Mehlberg oraz Janina Suchodolska) – polsko-amerykańska filozofka i matematyczka żydowskiego pochodzenia; w czasie II wojny światowej używająca fikcyjnej tożsamości „baronowej Janiny Suchodolskiej”, członek Armii Krajowej i Rady Głównej Opiekuńczej, zaangażowana w pomoc i ratowanie więźniów z obozu koncentracyjnego w MajdankuElizabeth B. White, Joanna Śliwa, Fałszywa hrabina. Opowieść o Żydówce, która podczas Zagłady uratowała tysiące Polaków, Wyd. Rebis, ss. 352, ISBN 9788383381855.Kim była Józefa Mehlberg, która uratowała z Majdanka 10 tys. Polaków?, wszystkoconajwazniejsze.pl, [dostęp 2026-03-26]..
Życiorys Urodziła się w rodzinie żydowskiej w Żurawnie (obecnie Ukraina) jako Pepi Józefa Zofia SpinnerMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka – działaczka społeczna – matematyczka [w:] Res Historica No 59 (2025), Instytut Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 1511.. Jej ojciec był zamożnym właścicielem ziemskim utrzymującym kontakty z polską szlachtą, a w czasie I wojny światowej został uprowadzony przez wojska rosyjskie i zmarł w 1918 roku.
Studiowała matematykę, otrzymując tytuł magistra nauk ścisłych, a w 1928 roku otrzymała tytuł doktora filozofii na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie pod kierunkiem profesora Kazimierza TwardowskiegoMEHLBERGOWA, Józefina Janina z d. Spinner, encyklopedia.slw.uw.edu.pl, [dostęp 2026-03-26].. W 1933 roku poślubiła polsko-żydowskiego filozofa Henryka Mehlberga oraz zaczęła występować pod nazwiskiem Janina Spinner Mehlberg, pracując jako nauczycielka w jednej z lwowskich szkół dla dziewcząt, a także nadal prowadziła karierę naukową wygłaszając referaty oraz pisząc artykuły naukowe i recenzjeMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka –..., s. 1520–1521.. Należała też do Polskiego Towarzystwa FilozoficznegoMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka –..., s. 1518..
W 1941 roku Mehlbergowie wyjechali ze Lwowa do Lublina. Tam też oboje otrzymali fałszywe dokumenty tożsamości od hrabiego Andrzeja Skrzyńskiego, który był przyjacielem jej rodziny. Przyjęła pseudonim „baronowej Janiny Suchodolskiej” – „polskiej arystokratki”The Counterfeit Countess – Janina Mehlberg, polandww2.com, [dostęp 2026-03-27]. oraz rozpoczęła współpracę z Radą Główną Opiekuńczą (RGO) zajmując się dostarczaniem zaopatrzenia do obozu koncentracyjnego na Majdanku i zbieraniem informacji dla polskiego ruchu oporuJanina Suchodolska – zapomniana..., s. 53..
Ze względu na biegłość w językach obcych (była poliglotkąJanina Suchodolska – zapomniana..., s. 53.) Mehlberg prowadziła wytrwałe i stanowcze negocjacje z władzami obozu koncentracyjnego w Majdanku, przekonując zarząd aby przyjął żywność, lekarstwa i odzież dla osadzonych, jednocześnie zakładając, że umożliwi to większej liczbie internowanych „efektywniejszą” pracę dla III Rzeszy i tym samym uratowanie większej liczby więźniów przed śmiercią w obozie. Negocjowała także zwolnienie więźniów niezdolnych do pracy, których przekazano pod opiekę Rady Głównej OpiekuńczejJanina Suchodolska – zapomniana..., s. 54.. W grudniu 1944 roku została wiceprezesem (wiceprzewodniczącą) Centralnego Komitetu Opieki Społecznej (CKOS), gdzie oprócz współzarządzania Komitetem w kraju, brała udział w zjazdach międzynarodowych organizacji zajmujących się prawami dziecka. Stanowisko wiceprzewodniczącej CKOS piastowała do początku marca 1949 roku, kiedy Komitet został rozwiązanyMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka –..., s. 1534–1540..
Biografki „fałszywej baronowej” – Elizabeth B. White i Joanna Śliwa podają, że Mehlberg wynegocjowała uwolnienie 9707 polskich więźniów, z czego 4431 pochodziło z MajdankaJanina Suchodolska – zapomniana..., s. 53.. Latem 1943 roku prowadziła negocjacje w władzami KL Majdanek doprowadzając do zwolnienia 3600 więźniów, a po dalszych pertraktacjach zwolniono z obozu kolejne 2100 osób – głównie kobiet, dzieci i starcówJanina Suchodolska – zapomniana..., s. 54.. Mehlberg nie była w stanie pomóc więźniom żydowskim ze względu na ograniczoną działalność RGO, a w samej Radzie przez cały czas wojny utrzymywała w tajemnicy swoje żydowskie pochodzenie.
W 1950 roku wyjechała do Kanady, gdzie przebywał już jej mąż, następnie małżeństwo Mehlbergów przeniosło się do Stanów Zjednoczonych, osiadając się w Chicago. Tam też jako Josephine Janina Mehlberg pracowała wpierw na University of Chicago jako senior mathematician i study coordinator (pracownik dydaktyczny), a następnie została wykładowczynią matematyki na Illinois Institute of Technology w stopniu profesoraMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka –..., s. 1544; 1546–1547. i wypromowała dwóch doktorów tej uczelniJosephine Mehlberg, mathgenealogy.org, [dostęp 2026-03-26].. Wraz mężem brała również udział w wydarzeniach organizowanych przez społeczność żydowską w Chicago. Do końca życia nie ujawniła też swojej prawdziwej tożsamości, jak również nie przyznała się publicznie do swojej działalności na polu ratowania Polaków z obozu w MajdankuJanina Suchodolska – zapomniana..., s. 54..
W 1961 roku otrzymała amerykańskie obywatelstwo jako Josefhine Janina Spinner Mehlberg. W drugiej połowie lat 60. XX wieku należała do kilku amerykańskich i kanadyjskich stowarzyszeń naukowych oraz publikowała artykuły w czasopismach fachowychMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka –..., s. 1550..
Pod koniec życia napisała pamiętnik będący wspomnieniami z okresu II wojny światowej. Publikacja jednak nie została wydana przed jej śmiercią w 1969 roku. Jej mąż przetłumaczył rękopis z języka polskiego na język angielski i bezskutecznie zabiegał o jego publikację. Ostatecznie rękopis został przekazany profesorowi historii Arthurowi FunkowiA Polish ‘countess’ saved thousands from the Nazis. No one knew she was a Jew, timesofisrael.com, [dostęp 2026-03-27]., a następnie historyczce Elizabeth B. White, która posłużyła się nim jako podstawowe źródło swojej beletryzowanej książki biograficznej dotyczącej postaci Józefiny Janiny Mehlberg, i której współautorką jest polska historyk Joanna ŚliwaOpowieść o Żydówce, która podczas zagłady uratowała tysiące Polaków, rkk.pl, [dostęp 2026-03-27].. Biografia ukazała się w 2024 roku pod tytułem The Counterfeit Countess: The Jewish Woman Who Rescued Thousands of Poles During the Holocaust (w przekładzie Magdaleny Hermanowskiej na język polski książka ukazała się pod tytułem Fałszywa hrabina. Opowieść o Żydówce, która podczas zagłady uratowała tysiące Polaków)Fałszywa hrabina. Opowieść o Żydówce, która podczas zagłady uratowała tysiące Polaków, katalogi.bn.org.pl, [dostęp 2026-03-27]..
Została pochowana na cmentarzu Oak Woods w ChicagoMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka –..., s. 1555..
Kontrowersje Pojawiające się od 2025 roku w polskich mediach informacje o działalności Józefy Mehlberg (Janiny Suchodolskiej) podczas II wojny światowej są oparte wyłącznie na książce autorstwa Joanny Śliwy i Elizabeth B. White.
Tymczasem polscy naukowcy, Mariusz Pandura i Jan Zygmunt, w artykule napisanym w 2023 roku pt. Józefa Mehlbergowa. Filozofka – działaczka społeczna – matematyczka (opublikowanym w 2025) przedstawili wyniki badań dotyczące życia Józefy Mehlbergowej (Pepi Spinner). Opisując działalność „Janiny Suchodolskiej” w konspiracji i w Radzie Głównej Opiekuńczej w okresie niemieckiej okupacji, jej zaangażowanie w poprawę losu więźniów obozu na Majdanku, o ich uwolnieniu wspominają tylko razMariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka –..., s. 1530.:
Pandura i Zygmunt nie podają żadnych liczb, ani innych dodatkowych informacji o osobach uratowanych przez J. Mehlberg.
Zobacz też Henryk Mehlberg
Przypisy
Bibliografia Elizabeth B. White, Joanna Śliwa, Fałszywa hrabina. Opowieść o Żydówce, która podczas Zagłady uratowała tysiące Polaków, Wydawnictwo Rebis, ss. 352, ISBN 9788383381855. Mariusz Pandura, Jan Zygmunt, Józefa Mehlbergowa. Filozofka – działaczka społeczna – matematyczka [w:] Res Historica 59 (2025), Instytut Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 1509–1564.
Kategoria:Polscy Żydzi – żołnierze i działacze polskich organizacji podziemnych II wojny światowej Kategoria:Członkowie Rady Głównej Opiekuńczej 1939–1945 Kategoria:Kobiety – żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy matematycy XX wieku Kategoria:Amerykańscy matematycy XX wieku Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Filozoficznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Ludzie urodzeni w Żurawnie Kategoria:Ludzie związani z Chicago Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:KL Lublin Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1969 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady