thumb|Vladeck z żoną i synami thumb|Pogrzeb Barucha Charneya Vladecka w 1938 roku Baruch Charney Vladeck, Baruch Czarny (, ur. 13 stycznia 1886 w Dukorze, zm. 30 października 1938 w Nowym Jorku) – amerykańsko-żydowski dziennikarz, pisarz, poeta, działacz socjalistyczny i związkowy.
Życiorys Pochodził z rodziny chasydów Chabad-Lubawicz. Urodził się jako Baruch Nachman Czarny, syn Zeewa Wolfa i Brochy. Jego braćmi byli pisarz Szmuel Niger i poeta Daniel Charney. W młodości uczęszczał do chederu, wraz z bratem Szmuelem także jesziwy w Mińsku, następnie jako ekstern uzyskał również edukację świecką w rosyjskim gimnazjum lub w szkole prywatnej.
Po w 1903 roku zaangażował się w działalność partii Poalej Syjon, w związku z czym został aresztowany i na 8 miesięcy osadzony w więzieniu w Mińsku. We wrześniu 1904 roku wyszedł na wolność, następnie związał się z Bundem, prawdopodobnie nastąpiło to pod wpływem , którego poznał w więzieniu. Brał udział w rewolucji 1905 roku w Mińsku, przewodząc przemarszowi robotników został zaatakowany przez Kozaków i poważnie zraniony w twarz. Następnie udał się do Wilna, pracował jako propagandysta Bundu w mniejszych miejscowościach, nazywany był wówczas „drugim Lassallem” lub „młodym Lassallem”. W 1905 roku został ponownie aresztowany i osadzony w więzieniu na Łukiszkach, został zwolniony na mocy manifestu październikowego. Po opuszczeniu więzienia został wysłany do Królestwa Polskiego, gdzie był działaczem Bundu w Warszawie, Lublinie i Łodzi. W 1907 roku w Łodzi został ponownie aresztowany, miał zostać wypuszczony na skutek zabiegów , przyszłej żony Włodzimierza Medema. W 1906 roku uczestniczył w kongresie Bundu we Lwowie, popierał współpracę Bundu z bolszewikami. W 1907 roku jako przedstawiciel Bundu brał udział w kongresie Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji w Londynie, miał wówczas spotkać się z Włodzimierzem Leninem. W 1907 lub 1908 roku udał się na emigrację do Stanów Zjednoczonych.
W 1906 roku debiutował jako pisarz i publicysta w prasie bundowskiej (m.in. „Der Weker”), używał pseudonimu literackiego „Vladek”. Publikował m.in. wiersze, opowiadania, recenzje teatralne, eseje oraz sztukę teatralną Mosze Rabejnu. W 1917 roku wydał antologię From the Depths of the Heart—A Book of Suffering and Struggle. Współpracował z gazetą „Di Cukunft” i innymi czasopismami, m.in. „Herald Tribune”, „Nation”, „Freje Arbeter Sztyme”. W 1911 roku został korespondentem gazety „Forverts”, następnie zamieszkał z żoną w Filadelfii i podjął studia na Uniwersytecie Pensylwanii. W 1915 roku uzyskał amerykańskie obywatelstwo, rok później przeniósł się do Nowego Jorku, mieszkał na Williamsburgu. W 1918 roku został mianowany dyrektorem czasopisma „Forverts”.
Był bliskim współpracownikiem oraz kierownikiem jego kampanii wyborczych w 1910, 1912 i 1914 roku. Był działaczem i Socjalistycznej Partii Ameryki, związał się z prawicowym skrzydłem partii. W 1932 roku poparł nominację Normana Thomasa na przewodniczącego partii. W 1934 roku był przewodniczącym kongresu partii w Detroit, po podziale partii dołączył do .
W 1917 roku jako kandydat Socjalistycznej Partii Ameryki został wybrany radnym Rady Miejskiej Nowego Jorku z dzielnicy Williamsburg, w radzie zasiadał do 1921 roku. W latach 20. XX wieku angażował się w walkę z żydowskimi komunistami, sprzeciwiał się również syjonizmowi. Był działaczem spółdzielni mieszkaniowych w dzielnicach Bronx i Manhattan. Od 1934 roku był członkiem . W 1936 roku był jednym z założycieli , z ramienia której zasiadał w 1938 roku w Radzie Miejskiej Nowego Jorku, pełniąc funkcję lidera większości, a następnie lidera mniejszości.
Angażował się w działalność Hebrew Immigrant Aid Society, był również członkiem zarządu YIVO oraz działaczem American Jewish Joint Distribution Committee. W 1924 roku odwiedził Polskę, a w 1936 roku przebywał we Francji, Związku Radzieckim i Palestynie. W latach 1932–1938 był przewodniczącym amerykańskiego oddziału organizacji ORT. W 1934 roku był założycielem, oraz do 1938 roku przewodniczącym . W 1934 roku uczestniczył w kongresie Amerykańskiej Federacji Pracy, uzyskując poparcie organizacji dla Jewish Labor Comittee. Był również członkiem władz American Civil Liberties Union oraz należał do . Po dojściu nazistów do władzy w Niemczech był jednym z organizatorów bojkotu niemieckich towarów w Stanach Zjednoczonych.
W 1911 roku ożenił się z pielęgniarką Clarą Richman. Miał trójkę dzieci – Williama, Stephena i Maisie, jego synową była prawniczka i działaczka na rzecz praw kobiet . Jego wnukami są muzyk i prawnik . Jego prawnukiem jest prawnik .
Dwa lata przed śmiercią stracił oko. 28 października 1938 roku w siedzibie gazety „Forverts” doznał ataku serca, zmarł dwa dni później. Został pochowany na Mount Carmel Cemetery w Glendale w Queens. Jego pogrzeb odbył się 2 listopada 1938 roku, uczestniczyło w nim ponad pół miliona osób.
Upamiętnienie Rok po śmierci został patronem parku na Manhattanie, jest także patronem osiedla socjalnego w tej samej dzielnicy.
W 1944 roku jego imieniem nazwano statek typu Liberty „SS B. Charney Vladeck”.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Politycy Bundu Kategoria:Politycy Poalej Syjon Kategoria:Białoruscy Żydzi Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Żydowscy dziennikarze Kategoria:Żydowscy poeci Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Amerykańscy dziennikarze prasowi Kategoria:Amerykańscy pisarze XX wieku Kategoria:Żydowscy działacze społeczni Kategoria:Amerykańscy działacze społeczni Kategoria:Amerykańscy działacze spółdzielczy Kategoria:Amerykańscy socjaliści Kategoria:Amerykańscy samorządowcy Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Imperium Rosyjskim (1905–1907) Kategoria:Więźniowie więzienia na Łukiszkach Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Pensylwanii Kategoria:Amerykańscy związkowcy Kategoria:Antysyjoniści Kategoria:Ludzie związani z Mińskiem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Ludzie związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Ludzie związani z Wilnem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Lublinem (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Łodzią (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1938