mały|Strona tytułowa dzieła J. Bohomolca "Diabeł W Swoiey Postaci" Jan Bohomolec SJ (ur. 27 stycznia 1724 na Witebszczyźnie, zm. 17 lutego 1795 w WarszawieRacki 2025, s. 59) – polski zakonnik rzymskokatolicki jezuita, nauczyciel, matematyk, astronom, filozof i filantrop.
Pochodził z okolic Witebska. Syn starosty dworzyckiego Pawła Józefa Bohomolca i Franciszki z Cedrowskich. Miał 6 braci, w tym Piotra Tadeusza (posła na sejmy) i Franciszka (jezuitę)Piotr Tadeusz Bohomolec [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom 2, 1936, s. 226Jan Bohomolec [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom 2, 1936, s. 225.
W roku 1739 wstąpił do zakonu jezuitów. W 1742 rozpoczął w Wilnie naukę filozofii na Akademii Wileńskiej, kończąc ją w 1745Biogram J. Bohomolca na stronie Pol. Tow. Historycznego otrzymaniem stopnia magistraRacki 2025, s. 59. W 1748 podjął w Warszawie studia teologiczne, zgłębiając tę dziedzinę do 1752. Od 1754 do 1756 mieszkał w Pradze, gdzie uczęszczał na zajęcia z astronomii i matematyki na tamtejszym uniwersytecie. Później wrócił do Warszawy i wykładał w tamtejszym jezuickim Collegium Nobilium matematykę, filozofię, etykę, wymowęBiogram J. Bohomolca na stronie Pol. Tow. Historycznego , a także teologię. Po zakończeniu pracy akademickiej został mianowany proboszczem parafii w Skaryszewie i parafii na PradzeRacki 2025, s. 59. Przystąpił w roku 1792 do konfederacji targowickiej, w wyniku czego stanął przed sądem. Nie został skazany, gdyż sąd uznał go za niepoczytalnego i umieścił go u bonifratrów, gdzie zmarłFijałkowski 2016: Żydowskie obyczaje, anioły i życie pozagrobowe w pismach księdza Jana Bohomolca. Kwartalnik Historii Żydów nr 1 (257), s. 99. Pochowany na PowązkachRacki 2025, s. 59.
Publikował prace teologiczne i astronomiczne. W tych ostatnich krytykował astrologię i wiarę w to, że pojawienie się komet zapowiada lub powoduje katastrofy i inne nieszczęścia, omawiał też katastrofy naturalne i ich przyczynyRacki 2025, s. 59, z kolei w dwutomowej rozprawie "Diabeł W Swoiey Postaci..." opisywał jako fałszywą wiarę w praktyki magiczne, przy czym obszernie omawiał nie tylko europejskie wierzenia magiczne i przesądy, ale i, na podstawie literatury, analogiczne praktyki z innych kontynentów i kulturKowalewska D., 2013: „Diabeł w swojej postaci” Jana Bohomolca. Obrazy kultur pozaeuropejskich i współczesna paralela. Prace Polonistyczne, seria LXVIII, s. 46-55Fijałkowski 2016, s. 86, 87, 89. "Diabeł W Swoiey Postaci..." był na tyle popularny, że pojawiły się również jego wydania pirackieKowalewska 2013, s. 46. W innych publikacjach bronił doktryn i praktyk katolickichRacki 2025, s. 59Fijałkowski 2016, s. 85.
W latach 80. i 90. XVIII w. podarował znaczne sumy (3500 dukatów i 10 tys. złotych) na rzecz tworzonych przez siebie funduszy, które miały wspomagać młodzież i osoby zawierające ślub z terenu jego parafii, a także nauczycieli religii i duchownych w ubóstwieFijałkowski 2016, s. 94, 95, inicjował też tworzenie bibliotek wiejskichRacki 2025, s. 59.
Wydał następujące prace: "Odpowiedz Na Zarzuty Względem Przeznaczenia Boskiego" (wyd. 1766, wyd. w 1861), Warszawa Katalog Biblioteki Narodowej "Prognostyk Zły czy Dobry Komety Roku 1769 y 1770 albo Natura y Koniec Komet " (Warszawa 1770)Katalog Biblioteki Narodowej "Diabeł W Swoiey Postaci..." (cz. 1, 1772, cz. 2, 1777), WarszawaKatalog Biblioteki Narodowej, część druga wydana także w 1789 w Supraślu jako "Puł-Diable Wenecki Albo Czarownica Poleska"Katalog Biblioteki Narodowej.
Przypisy
Bibliografia Racki G., 2025: Bohomolec Jan. W: Parafiniuk J. (red.): Słownik biograficzny geologów polskich. Polska Akademia Umiejętności, Kraków, s. 59, 60. ISBN 978-83-7676-381-1.
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego Franciszek Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy prezbiterzy jezuiccy Kategoria:Polscy pisarze oświeceniowi Kategoria:Nauczyciele akademiccy Collegium Nobilium jezuitów w Warszawie Kategoria:Duchowni katoliccy w konfederacji targowickiej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1724 Kategoria:Zmarli w 1795