Gavaevodata

Gavaevodata (gav-aēvō.dātā; w polskiej transliteracji: Gawajwodata) – awestyjskie określenie, które można przetłumaczyć jako "pierwostworzone bydło" lub „pierwostorzona krowa”. Dotyczy istoty z zoroastryjskiej kosmogonii i kosmologii, piątego z sześciu pierwotnych materialnych stworzeń Ahura Mazdy. Według wierzeń było ono protoplastą wszystkich dobrychIstniejące zwierzęta i rośliny dzielono na "dobre" i "złe". Jak zauważa Mary Boyce, zazwyczaj podstawą do takiej klasyfikacji było to czy dana roślina/ zwierzę jest przydatna dla człowieka i/lub czy wzbudza w nim pozytywne odczucia.Boyce, s. 298 zwierząt. Z pierwostworzonym bydłem wiąże się byt zwany Duszą Krowy (Geusz Urwan), ale relacja między nimi nie jest do końca jasna jeśli chodzi o Awestę (w przeciwieństwie do późniejszej tradycji zoroastryjskiej).

Pochodzenie Motyw pierwostworzonego bydła lub motyw do niego podobny miał swoje korzenie jeszcze w czasach przedzoroastryjskich. W wierzeniach koczowniczych Indoirańczyków bydło zajmowało ważne miejsce, ponieważ jego hodowla stanowiła podstawę utrzymania tych społecznościBoyce, s. 13. Nie dziwi więc, że przekonania te zostały przeniesione na tereny, na których osiedlili się potomkowie nomadycznych grup indoirańskich. Według Mary Boyce pierwotnie chodziło o ofiarę z bydła składaną bogomBoyce, s. 139. Jego śmierć była postrzegana jako coś dobrego — akt przynoszący łaskę sił wyższych, objawiającą się urodzajem i pomnożeniem stad. Mit ten mógł być również inspiracją dla późniejszego irańskiego zwyczaju corocznego składania ofiary z byka z okazji świąt poświęconych Mitrze. Jej celem miało być zapewnienie boskiej przychylności dla odnowienia życia po zimie na pastwiskach i w stadach.

W Aweście Awestyjskie gav- („krowa”) w jest rodzaju żeńskiego, ale używano go również jako określenia na bydło w ogóleMalandra William W., Iranica: Gāw ī ēwdād. Część tłumaczeń zachowuje tę płciową niejednoznaczność, ale niektóre mówią o „pierwotnym byku”, co sugeruje płeć męską. Awestyjskie aēvō.dātā znaczy „pierwostworzony” lub „jedyny stworzony”.

W zachowanych do naszych czasów tekstach Awesty określenie Gavaevodata występuje bezpośrednio tylko w dwóch hymnach - Nijajesz 3.2 oraz Sih-rozag 2.12"

W innych przypadkach znajdujemy jedynie pośrednie odniesienia. I tak na przykład w Jaszcie 13.85 wymienia się „pierwostworzone zwierzę” wśród sześciu materialnych stworzeń. W jeszcze innych miejscach — na przykład w Jasnie Siedmiu Rozdziałów, należącej do Gathnajstarsza część Awesty, autorstwo tradycyjnie przypisuje się samemu Zoroastrowi. pojawia się wspominana już Geusz Urwan. W kontekście awestyjskim nie jest jednak pewne, czy Dusza Krowy jest tożsama z duchem pierwostworzonego bydła.

Tradycja zoroastryjska W zachowanej Aweście koncept Pierwostworzonego Bydła jest jedynie zarysowany. W literaturze średnioperskiej z okresu między IX a XI wiekiem zostaje on jednak w pełni rozwinięty. Występuje tam jako gāw ī ēwdād, ēwazdād lub ēwagdād, co oznacza dokładnie to samo co awestyjski oryginał.

Najwięcej informacji przekazuje nam BundahisznKompilacja dotycząca kosmologicznych wierzeń zoroastryjskich pochodząca z okolic IX wieku.. Pierwostworzone Bydło jest tu identyfikowane jako hermafrodyta (ma zarówno mleko, jak i nasienie). Opisywane jest jako „białe, jasne jak księżyc i mierzące trzy odmierzane pale wysokości”. Miało ono mieszkać nad rzeką Veh Daiti, na przeciwległym brzegu niż Gayomart (pierwostworzony człowiek). Do jego stworzenia miało dojść w ciągu pierwszych trzech tysięcy latW wielu nurtach tradycji zoroastryjskiej dzieje świata ujmowano w postaci trzech następujących po sobie trzytysiącletnich okresów, odpowiadających kolejnym fazom historii kosmicznej..

Na początku drugiego cyklu trzech tysięcy lat Aryman zaatakował stworzenie Ahura Mazda. Ten odpowiedział, umieszczając pierwostworzoną roślinę w sferze gwiazd, pierwostworzone bydło w sferze Księżyca, a pierwostworzonego człowieka w sferze Słońca. Mimo to Aryman dopiął swego i ostatecznie doprowadził do osłabienia pierwostworzonego bydła. Ahura Mazda podał zwierzęciu leczniczy mangnieznana współcześnie substancja lecznicza, pojawiająca się w starożytnych irańskich tekstach, lecz nie uchroniło go to przed śmiercią.

Część cithry została uniesiona do Księżyca i tam oczyszczona, po czym spadła z powrotem na Ziemię, dając początek dobrym zwierzętom poprzez utworzenie pary każdego gatunku. Ta część cithry, która pozostała na Ziemi, wraz z organami i szpikiem dała początek niektórym roślinom — między innymi 55 rodzajom zbóż, 12 rodzajom ziół leczniczych, soczewicy, sezamowi, porom, winogronom, gorczycy i kilku innym.

To podanie częściowo nakłada się na mit o czwartym stworzeniu, od którego miały wywodzić się dobre rośliny. Zdaniem Mary Boyce jest to typowa niezgodność wynikająca z próby połączenia pierwotnie niezależnych mitów. Widać tu również przekształcenie dawnego mitu o ofierze z byka — jego śmierć była czymś dobrym i przynosiła dobroczynne następstwa. W zoroastryjskiej wersji śmierć Pierwostworzonego Bydła nie była jednak czymś dobrym, ponieważ nastąpiła wskutek działań Arymana. Mimo to jej skutki okazują się ostatecznie korzystne.

W Bundahishn Geusz Urwan (nazywana tutaj Goszorun) opisywana jest jako duch pierwostworzonego bydła, który opuszcza ciało i udaje się do sfer gwiazd, Księżyca i Słońca, gdzie opłakuje swoje cierpienie oraz zniszczenie idealnego porządku świata. Ahura Mazda objawia Duszy Krowy frawaszi nienarodzonego jeszcze Zoroastra, obiecując, że ten w przyszłości otoczy ją opiekąMalandra, William W., Iranica: Gəuš Uruuan. Początkowo Geusz Urwan podważa zdolności Zoroastra, lecz ostatecznie zgadza się powrócić do świata jako duch całego bydła. Opowieść tę interpretuje się niekiedy jako metaforę cierpień, które dotykały wspólnotę zoroastryjską za jej wierzenia i praktyki.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Mary Boyce: A History of Zoroastrianism: the Early Period, vol. I. Brill, 1996. ISBN 9789004104747. Maneckji Nusservanji Dhalla: The Nyaishes Or Zoroastrian Litanies. The Columbia University Press, 1908. James Darmesteter (tłumacz), Max Müller (edytor): Zend-Avesta II: The Sirozahs, Yasts and Nyayis, Sacred Books of the East. Vol. 23, Dehli: Motilal Banarsidass Publishers, 1883. Malandra, William W.: GĀW Ī ĒWDĀD w "Encyclopedia Iranica" Malandra, William W.: GƎUŠ URUUAN w "Encyclopedia Iranica"

Kategoria:Zaratusztrianizm Kategoria:Mitologia perska