One Laptop per Child

One Laptop per Child (OLPC) – międzynarodowa organizacja non-profit oraz inicjatywa edukacyjna, której założeniem było tworzenie tanich komputerów przenośnych i środowiska edukacyjnego dla dzieci z krajów rozwijających się.

Historia Koncepcja programu powstała w środowisku MIT i była rozwijana m.in. przez (związanego z MIT Media Lab). W literaturze przedmiotu wskazywano, że projekt odwoływał się do założeń konstrukcjonizmu, zgodnie z którymi dzieci uczą się skutecznie poprzez tworzenie i eksperymentowanie z narzędziami (w tym cyfrowymi).

Inicjatywę publicznie przedstawiono w 2005 roku (m.in. podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos), a następnie rozwijano ją w formule organizacji non-profit, nastawionej na wdrożenia w systemach edukacyjnych państw rozwijających się. W pierwszej fazie projekt opierał się na finansowaniu, sponsoringu i partnerstwach z podmiotami z sektora technologicznego.

Projekt zakładał współpracę z rządami państw oraz wdrożenia realizowane na poziomie programów publicznych (m.in. w Ameryce Łacińskiej, Afryce i Azji). W kolejnych latach podkreślano potrzebę uzupełniania dystrybucji sprzętu o komponenty programowe (np. szkolenia i wsparcie dla nauczycieli), a organizacja akcentowała szerszy charakter działań edukacyjnych (a nie wyłącznie projektowanie własnego sprzętu).alt=Koncepcja laptopa OLPC|mały|Koncepcja laptopa OLPC Cele Głównym celem inicjatywy OLPC było zmniejszenie cyfrowego wykluczenia dzieci w krajach słabo i średnio rozwiniętych poprzez zapewnienie im dostępu do technologii informacyjno-komunikacyjnych w formule „jeden uczeń – jedno urządzenie”. Zakładano, że indywidualny komputer i oprogramowanie edukacyjne mogą wspierać samodzielne uczenie się oraz rozwój kompetencji cyfrowych.

Program nawiązywał do założeń konstrukcjonizmu, akcentując uczenie się przez tworzenie (w tym cyfrowe wytwory, takie jak teksty, rysunki czy proste programy). W dokumentach programowych i komentarzach podkreślano również aspirację do długofalowych zmian społecznych wynikających z powszechniejszego dostępu do technologii i zasobów wiedzy.

Sprzęt XO-1 alt=Laptop XO-1 finalna wersja|mały|Laptop XO-1 finalna wersja (zdjęcie promocyjne) Pierwszym i najbardziej znanym urządzeniem opracowanym w ramach projektu był laptop XO-1, określany jako „laptop za 100 dolarów”. Był to niewielki, energooszczędny komputer przenośny o wzmocnionej konstrukcji, projektowany m.in. do pracy w warunkach terenowych; opisywano go jako urządzenie z ekranem czytelnym także w silnym świetle słonecznym oraz rozwiązaniami związanymi z łącznością bezprzewodową (w tym podejściem do sieci typu mesh). alt=Laptop XO-1 w trybie tabletu|mały|Laptop XO-1 w trybie tabletu Docelowa cena jednostkowa miała wynosić około 100 dolarów amerykańskich, jednak w początkowym okresie produkcji wskazywano na koszty istotnie wyższe (rzędu ok. 188 dolarów za urządzenie). alt=Opis złączy i przycisków laptopa XO-1|mały|Opis złączy i przycisków laptopa XO-1

Kolejne modele XO-1.5 W toku rozwoju inicjatywy powstawały kolejne wydania sprzętowe laptopów XO. Jednym z następnych wariantów był model XO-1.5, opisywany w dokumentacji projektu jako rozwinięcie platformy sprzętowej przy zachowaniu podstawowych założeń (m.in. niskiego poboru mocy i przystosowania do warunków szkolnych).

XO-1.75 Kolejną wersją był XO-1.75, przedstawiany jako dalsze rozwinięcie linii urządzeń XO; w materiałach projektu wskazywano m.in. na wdrożenie produkcji w 2012 roku. Model ten był również wymieniany w dokumentacji wydań OLPC OS jako jedna z platform docelowych.

XO-3 alt=Tablet XO-3|mały|Tablet XO-3 Równolegle rozwijano koncepcję urządzenia w formacie tabletu pod nazwą XO-3. W 2012 roku informowano o anulowaniu projektu XO-3 oraz o ograniczaniu nacisku na projektowanie nowego sprzętu.

XO-4 i XO-4 Touch W późniejszym okresie wprowadzono model XO-4 oraz wariant XO-4 Touch, w którym przewidziano obsługę dotyku na ekranie (w tym wielodotyku). W materiałach projektu podawano, że XO-4 Touch wszedł do produkcji w 2013 roku.

Oprogramowanie Laptopy OLPC wykorzystywały system operacyjny o nazwie OLPC OS (oparty na Linux) wspierający wszystkie warianty sprzętowe modeli XO. Użyte w nim środowisko graficzne Sugar zostało zaprojektowane z myślą o dzieciach i edukacji opartej na „aktywnościach” (zamiast klasycznego modelu pulpitu). W ekosystemie rozwijano zestaw narzędzi i aktywności edukacyjnych, m.in. do tworzenia rysunków oraz nauki programowania (np. środowiska oparte na wizualnych blokach).

Środowisko Sugar umożliwiało pracę kooperacyjną (w tym współdzielenie aktywności) oraz zakładał łatwe udostępnianie zasobów w środowisku szkolnym. Zastosowano również mechanizmy mające ograniczać kradzieże i nielegalny obrót sprzętem, w tym wykorzystanie procedur aktywacji urządzeń po dostarczeniu do miejsca wdrożenia.

Modele dystrybucji Laptopy w ramach OLPC były kierowane przede wszystkim do wdrożeń realizowanych przez podmioty publiczne (np. systemy edukacji) i dystrybuowane do szkół oraz uczniów w ramach programów 1:1. Założenie „jeden laptop na dziecko” wiązano z koncepcją „własności dziecka” jako jedną z zasad wdrożeniowych (sprzęt miał pozostawać do dyspozycji ucznia także poza szkołą).

W krajach rozwiniętych uruchamiano również akcje fundraisingowe, w ramach których darczyńca finansował zakup dwóch laptopów (jeden dla siebie, drugi dla dziecka w kraju rozwijającym się).

Wdrażanie i zasięg Od połowy pierwszej dekady XXI wieku rozpoczęto pilotażowe i większe wdrożenia OLPC w wielu krajach, w tym w Ameryce Łacińskiej (m.in. w Peru i Urugwaju) oraz w państwach innych regionów, takich jak Rwanda, Haiti czy Mongolia. W Urugwaju uruchomiono program o nazwie , opisywany jako „program inspirowany OLPC, dostosowany do warunków krajowych”, w ramach którego zainwestowano dodatkowo w infrastrukturę internetową, szkolenia i zasoby edukacyjne.

Odbiór i ewaluacja Inicjatywa One Laptop per Child była szeroko komentowana jako przykład projektu wykorzystującego technologie informacyjne w celu wyrównywania szans edukacyjnych, a równolegle wskazywano na wyzwania organizacyjne, logistyczne i polityczne związane z masowym wdrażaniem programu. Podkreślano też, że same dostawy sprzętu mogą nie przekładać się na mierzalne efekty edukacyjne bez wsparcia instytucjonalnego (w tym przygotowania nauczycieli i rozwiązań programowych).

W badaniach ewaluacyjnych wskazywano m.in. na wzrost dostępu do komputerów i intensywniejsze korzystanie z nich, przy jednoczesnym braku istotnych efektów w wynikach testów z matematyki i języka w analizowanym okresie w Peru.

W przypadku urugwajskiego programu Plan Ceibal wskazywano na ograniczenie nierówności w dostępie do komputerów; podawano, że do 2010 roku luka w dostępie do komputerów zmniejszyła się ponad dziesięciokrotnie. Jednocześnie w badaniu ewaluacyjnym opartym na danych panelowych nie stwierdzono istotnego wpływu programu na wyniki z czytania i matematyki, zwracając uwagę m.in. na ograniczoną intensywność wykorzystania laptopów podczas lekcji. W okresie pandemii COVID-19 wykorzystywano zasoby i platformy Ceibal w rozwiązaniach kształcenia na odległość („Ceibal en casa”) służących utrzymaniu ciągłości edukacji; podawano też, że w 2020 roku 88% uczniów miało dostęp do wirtualnej platformy Ceibal.

Projekt OLPC bywał również zestawiany z innymi inicjatywami rozwoju tanich komputerów edukacyjnych, a część analiz wskazywała, że rynek odpowiedział na rozgłos wokół OLPC rozwojem szerszej kategorii tanich urządzeń przenośnych (m.in. netbooków).

Przypisy

Kategoria:Technologia cyfrowa