Kamienica Banku Handlowego – zabytkowa kamienica w Częstochowie, zbudowana przy ul. Piłsudskiego 5 dla Banku Handlowego, wzniesiona w latach 1904–1905 w stylu eklektycznym z przewagą cech neorenesansowych.

Budynek w stylu eklektycznym z przewagą cech neorenesansowych był nowoczesny według ówczesnych standardów. Wzniesiono go na planie prostokąta jako budynek z dwuspadowym dachem, bramą przejazdową na podwórze w południowej części oraz oficyną od południowej strony parceli. Fasada nawiązująca do włoskiego renesansu zdobiona jest boniowaniem, gzymsami, balkonem podpartym konsolami, sztukaterią i rozetą nad bramą przejazdową.

Historia Bank Handlowy, założony w 1870 r. w Warszawie, już 1897 r. utworzył oddział w Częstochowie, w której wówczas przemysł rozwijał się szczególnie dynamicznie. Pierwszą siedzibą oddziału były wynajęte pomieszczenia w kamienicy w Alejach 9, ale już w 1902 r. kierownictwo zadecydowało o wybudowaniu własnego gmachu. Na nową lokalizację wybrano pusty plac przy ulicy noszącej ówcześnie nazwę Dojazd, 50 m od alej, który należał do dłużników banku. Umowa sprzedaży gruntów została sporządzona w Częstochowie 23 marca 1903 r., a cena wyniosła 25 tys. rubli. O zaprojektowanie budynku poproszono zasiadającego w Komitecie Dyskontowym Banku Handlowego Tadeusza Fijałkowskiego, mającego już doświadczenie w projektowaniu gmachów bankowych, jako że wzniósł gmach Banku Państwa w Alejach 34.

Budowę w latach 1904–1905 przeprowadziła częstochowska firma Topór, a gmach oddano do użytku w 1905 r., ale szybko okazał się za mały z powodu rosnących obrotów oddziału. Już w 1912 r. główna sala obsługi klientów nie była w stanie pomieścić ich zwiększającej się liczby. a w związku z koniecznością zatrudnienia kolejnych urzędników bankowych pomieszczenia biurowe również okazały się za ciasne. Ponieważ Fijałkowski był nieobecny w Częstochowie, projekt powiększenia gmachu opracowało biuro Hugona Kudera z Warszawy, który dla Banku Handlowego zaprojektował już oddział w Kaliszu. Pomimo rozbudowy fasada autorstwa Tadeusza Fijałkowskiego nie uległa zmianom.

Przebudowa rozpoczęła się wiosną 1914 r., ale roboty przerwał latem wybuch I wojny światowej. Inwestycję wznowiono w 1916 r. i ukończono w 1918. W trakcie prac powiększono salę operacyjną, zastępując wschodnią ścianę nośną filarami wspartymi na 12 kolumnach, tworząc antresolę, a pomieszczenie doświetlono szklanym świetlikiem. Na dachu wokół świetlika zbudowano taras, gdzie stworzono ogród letni i postawiono kilka stolików kawiarnianych, przy których dyrektor oddziału przyjmował znaczniejszych interesantów oraz urządzał zebrania Komitetu Dyskontowego.

W 1927 r. budynek podłączono do nowo zbudowanej miejskiej sieci energetycznej, a do 1928 r. przerobiono całą instalację, przystosowując ją do potrzeb elektrycznych maszyn liczących. 1 września 1939 roku oddział ewakuował się do Warszawy, ale po ustaniu walk pracownicy powrócili, a oddział wznowił działalność w listopadzie i funkcjonował przez całą okupację. Po powstaniu warszawskim do Częstochowy przybyło wielu pracowników centrali i większość zawartości tamtejszego skarbca, a częstochowski oddział przez krótki czas pełnił funkcję centrali Banku Handlowego.

W 1947 r. kontrolę nad Bankiem Handlowym przejęło państwo, a reforma bankowa z 1949 r. przewidywała jego likwidację, do czego jednak nie doszło, gdyż do obsługi transakcji międzynarodowych władzom potrzebny był bank wiarygodny w oczach zagranicznych kontrahentów. Mimo to częstochowski oddział przestał być potrzebny, a w budynku działał początkowo Bank Rolny, a potem miejski oddział Narodowego Banku Polskiego. Pomimo tych zmian organizacyjnych dopiero w 1964 r. Bank Handlowy formalnie zrzekł się nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W latach PRL wnętrze budynku przebudowywano, zacierając jego oryginalny charakter.

W 1989 r. budynek wpisano do rejestru zabytków. Na początku lat 1990. wydzielono z NBP segment działalności komercyjnej, a gmach przypadł nowo utworzonemu Polskiemu Bankowi Inwestycyjnemu SA. Dzięki staraniom PBI SA budynek wyremontowano w latach 1992–1996 według projektu częstochowskiej pracowni Forma – Ewa Woszczyna i Marek Witkowski, przywracając wnętrzu historyczny kształt. Po kolejnych przekształceniach własnościowych PBI w gmachu działał kolejno Kredyt Bank, a potem Santander Bank. Ten ostatni bank zdecydował o zaprzestaniu działalności operacyjnej w budynku, który przez następne lata stał pusty. W 2022 r. gmach został wystawiony na sprzedaż. Dopiero w 2025 r. nowy właściciel, AP Marchewka Development, rozpoczął przygotowania do rozbudowy połączonej ze zmianą funkcji budynku na hotelową – zaplanowano stworzenie hotelu trzygwiazdkowego na ponad 100 pokoi, a w adaptację zabytkowego gmachu w Częstochowie został zaangażowany architekt Rafał Mysiak.

Przypisy

Kategoria:Zabytki nieruchome w Częstochowie Kategoria:Budynki biurowe w Częstochowie