Opiętek topolowiec (Agrilus pratensis) – gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych i podrodziny Agrilinae. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję od Półwyspu Iberyjskiego po Kraj Nadmorski. Przechodzi rozwój w topolach. Cykl życiowy jest jednoroczny.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1837 roku przez Juliusa Theodora Christiana Ratzeburga pod nazwą Buprestis pratensis. Miejscem typowym przypuszczalnie są Niemcy. W 1838 roku niezależnie opisany został przez Louisa A.A. Chevrolata pod nazwą Agrilus Robertii. Miejscem typowym w tym wypadku są okolice belgijskiego Liège. Synonimizacji tych dwóch nazw dokonał w 1857 roku Ernst Hellmuth von Kiesenwetter. Opisany w 1930 roku przez Jana Obenbergera na podstawie okazów znad irańskiego Sefid Rud Agrilus pseudocoeruleus zsynonimizowany został z omawianym taksonem w 1989 roku przez Anatolija Aleksiejewa i Marka Wolkowicza.
W obrębie tego gatunku wyróżnia się cztery podgatunki: Agrilus pratensis djukini Obenberger, 1935 Agrilus pratensis meridionalis Cobos, 1986 Agrilus pratensis praeclarus Krogerus, 1925 Agrilus pratensis pratensis (Ratzeburg, 1837)
Pierwszy z wymienionych opisany został w 1935 roku przez Obenbergera pod dwiema nazwami, Agrilus robertii djukini i Agrilus betuleti chankae. W przypadku pierwszej miejscem typowym były Troickoje, a w przypadku drugiej Kamień-Rybołow; obie miejscowości położone nad jeziorem Chanka w Kraju Nadmorskim. Synonimizacji drugiej nazwy z pierwszą dokonał w 1994 roku Eduard Jendek.
Drugi z wymienionych podgatunków opisany został w 1986 roku przez Antonia Cobosa Sáncheza pod nazwą Agrilus (Anambus) pratensis meridionalis. Jako miejsce typowe wskazana została Balenyà w Katalonii.
Trzeci z wymienionych podgatunków opisany został po raz pierwszy w 1925 roku przez Rolfa Krogerusa jako odmiana pod nazwą Agrilus robertii var. praeclarus. Miejscem typowym jest tu fińskie Ylöjärvi. W 1936 roku Obenberger opisał ów takson niezależnie pod nazwą Agrilus robertii ab. fennicus. Status podgatunku z obecną kombinacją takson ten zyskał w 2002 roku za sprawą Eduarda Jendeka.
Morfologia thumb|Imago, widok z boku Chrząszcz o mocno wydłużonym ciele długości od 4 do 8 mm, z wierzchu wyraźnie dwukolorowym. Głowa i przedplecze są miedzianozłote, purpurowozłote lub purpurowe, pokrywy zaś czarne, zwykle z zielonawym, niebieskim lub granatowym połyskiem. Głowa ma duże, wystające poza jej obrys oczy, w widoku przednim sięgające dolnymi brzegami poniżej wysokości podstaw czułków. Policzki są węższe, w połowie tak szerokie jak oczy. Ciemię jest bardzo silnie wysklepione, urzeźbione podłużnymi bruzdami. Przedplecze w tylnej połowie ma parę wyraźnych, głębokich wcisków przy brzegach bocznych, a z jego tylnych kątów wybiegają rozszerzone ku przodowi żeberka (kile). Przedpiersie ma słabo rozwinięty płat przedni z co najwyżej lekko wklęśniętą przednią krawędzią. Odwłok ma rowek wzdłuż krawędzi ostatniego widocznego sternitu niezmodyfikowany, zaokrąglony.
Biologia i ekologia thumb|left|Imago na liściu Owad ten zasiedla lasy, zadrzewienia, parki, łozowiska i nasadzenia przydrożne. Preferuje nadrzeczne lasy nizinne i w Europie nie przekracza rzędnych 720 m n.p.m.
Cykl życiowy jest jednoroczny. Jaja składane są pojedynczo w szczelinach kory. Kambiofagiczne i ksylofagiczne larwy żerują pod korą gałęzi o grubości mniej więcej palca, drążąc w nich lekko pofalowane chodniki. Sporadycznie notowano je także w bocznych, płytko leżących korzeniach. Ich preferowaną rośliną żywicielską jest topola osika, ale żerują też na topoli czarnej, topoli białej i topoli kanadyjskiej. Przepoczwarczenie ma miejsce wiosną w komorze umieszczonej w wierzchniej warstwie bielu. Osobniki dorosłe obserwuje się od kwietnia do lipca ze szczytem pojawu w maju i czerwcu. Siadają na roślinach żywicielskich i w ich sąsiedztwie.
Rozprzestrzenienie i zagrożenie Gatunek palearktyczny o eurosyberyjskim typie rozsiedlenia. Podgatunek nominatywny znany jest z Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji, europejskiej części Rosji, europejskiej i anatolijskiej części Turcji, Zakaukazia i Iranu. Podgatunek A. p. meridionalis jest endemitem Hiszpanii, A. p. praeclarus endemitem Finlandii, a A. p. djukini znany jest tylko z wschodniosyberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji.
Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT).
Przypisy
Kategoria:Bogatkowate Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Iranu Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1837 roku