Rondo op. 16 (Chopin)

Rondo Es-dur op. 16 – trzecie i ostatnie solowe rondo na fortepian skomponowane przez Fryderyka Chopina. Powstało w latach 1829–1834. Wydane zostało drukiem w 1834 roku.

Historia thumb|Okładka pierwszego wydania niemieckiego thumb|Okładka pierwszego wydania angielskiego Okoliczności powstania Ronda Es-dur nie są znane. Witold Chrzanowski sugerował, że wszystkie ronda Chopina skomponowane zostały w okresie warszawskim, do roku 1830. Wedle Hieronima Feichta ani oni ani nikt inny dowodów na to nie dostarcza. Zdaniem Zdzisława Jachimeckiego Rondo wydane w roku 1834, pochodzi jednak pewnie z wcześniejszych czasów. Bronisław Edward Sydow wskazywał rok 1832. Wedle Igora Bełzy bardzo być może, że zamysł tego utworu rzeczywiście zrodził się jeszcze przed przyjazdem do Paryża, gdzie, jak wiemy, Chopin dużo pracował nad ostatecznym wykończeniem i przygotowaniem do druku swoich wczesnych utworów. Według Józefa Michała Chomińskiego komponowanie opus 16 Chopin rozpoczął jeszcze w kraju.

Trzecie rondo Chopina ukończone zostało w fazie twórczości kompozytora nazywanej fazą wirtuozerii w stylu francuskim przypadającej na lata 1832–1835. W 1833 r. Chopin pracował również nad Walcem Es-dur op. 18 (Grande Valse Brillante) i Bolerem op. 19, a do wydania przygotowywał Nokturny op. 15 oraz Mazurki op. 17 i 24.

Utwór dedykowany został Caroline Hartmann, pierwszej uczennicy Chopina (wg Zielińskiego „najzdolniejszej uczennicy”), której śmierć w 1834 r. – wedle plotek – miała przyśpieszyć nieszczęśliwa miłość do kompozytora. Sprawa bukietu róż od Potockiej oddanego Hartmanównie oraz dedykacji utworu miała być poruszana w sfałszowanych listach Chopina do Delfiny Potockiej.

W zbiorach prywatnych zachował się egzemplarz pierwszego nakładu francuskiego z odręczną dedykacją Chopina dla Hartmann. Egzemplarz drugiego nakładu francuskiego ze zbiorów Ludwiki Jędrzejewiczowej przechowywany jest w Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie.

Budowa thumb|Rondo Es-dur w wydaniu pod red. Mikulego (1895) Utwór zawiera motywy o charakterze krakowiaka. Składa się z introdukcji i ronda właściwego. Liczy 468 taktów. Cechuje się tempem rubato (stosowanym przez Chopina, głównie w mazurkach, w latach 1824–1835), akcentowanym legato w partiach espressivo, licznymi słownymi oznaczeniami ekspresywnymi oraz chromatyzacją o charakterze wirtuozowskim, typową dla utworów Chopina pisanych w stylu brillant. Według Mieczysława Tomaszewskiego Rondo Es-dur reprezentuje styl brillant odmiany paryskiej. Tadeusz A. Zieliński pisał, że utrzymane jest w stylu brillant rodem z młodych lat warszawskich. Pasaże w utworze Chopina zbliżone są do fragmentów op. 90 nr 2 Franza Schuberta.

Introdukcja w tempie Andante – Piu mosso, rozbudowana w porównaniu ze wstępem do Ronda c-moll op. 1. Rozpoczyna się przedtaktem, bez oznaczenia dynamiki. Część pierwsza o melodyce kantylenowej, druga o figuracyjnej. Podobnie jak introdukcja Poloneza-Fantazji As-dur op. 61 introdukcja Ronda ma charakter improwizacji i stanowi molowy wstęp do durowego utworu (zob. system dur-moll). Temat introdukcji mógł być inspirowany op. 79 Webera lub Kwintetem fortepianowym op. 52 Ludwika Spohra.

Rondo właściwe w tempie Allegro vivace i metrum 2/4. Akordy w temacie głównym (t. 22-24) zbliżone są do akordów w Mazurku B-dur op. 17 nr 1. Szereg akordów przed drugim refrenem wykazuje podobieństwo z następstwem akordów we wstępie do Poloneza Ges-dur (t. 5-6) oraz w pieśni „Leci liście z drzewa”.

Recepcja Feicht pisał, że wypowiedziane dotychczas sądy o wartości tego ronda są w szczegółach dosyć rozbieżne, a wszystkie powściągliwe, o ile nie ujemne. Zdaniem Tomaszewskiego opus 16 nie zdołało u żadnego z monografistów wywołać żywszego zainteresowania. Najczęściej jest pomijane lub spotyka się z inwektywami.

Ludwig Rellstab na łamach czasopisma „Iris” zrecenzował w roku 1834 utwory Chopina z op. 11–13 oraz 15–16. Marceli Antoni Szulc pisał, że utwór z patetyczną introdukcją jest wpływem owej swobody ducha, owego niczym niezmąconego spokoju i wesołego spogląda na świat Boży, który wydał pierwszy dziesiątek dzieł Chopina. Antoine François Marmontel w przedmowie do zredagowanego przez siebie wydania dzieł Chopina określił op. 1 i 16 jako żywe i błyskotliwe ronda, już dość trudne.

pisał, że w utworze nie brak pięknych momentów; ale pomimo silniej zaznaczonej indywidualności zaliczane jest ono [...] do słabszych utworów mistrza; jest niespójne, nierówne i mało poetyckie. James Huneker zwrócił uwagę na podobieństwo do muzyki Webera oraz wspominał, że Rondo op. 16 poprzedzone introdukcją i ze szczególnym zamiłowaniem grywane w akademiach muzycznych, jest raczej może miłe niż poetyczne, mimo iż introdukcja ma w sobie coś dramatycznego. Jachimecki pisał o Rondzie, że pomiędzy jego długim [...] wstępem a właściwym rondem nie ma żadnego związku przyczynowego. Styl tej kompozycji, której tematy ślizgają się gładko po klawiaturze [...] bliski jest stylowi Poloneza Es-dur op. 22, chociaż technika fortepianowa Ronda nie ma tej świeżości co Polonez. Wedle Ludwika Bronarskiego introdukcja jest, podobnie jak w przypadku introdukcji Bolera, harmonicznie najbogatszą i najciekawszą częścią utworu.

słyszał w introdukcji muzykę skomponowaną według wzoru Kalkbrenner. Według Chomińskiego dość anemiczna melodyka nie zdradza indywidualnego stylu Chopina. Chomiński widział we właściwym rondzie jeszcze wiele cech Hummlowskich. [...] Frazy i zdania są krótkie a częstym środkiem konstrukcji jest sekwencja. Jego zdaniem jest to utwór stylistycznie spóźniony, względnie znamionujący w twórczości Chopina jakby okres przejściowy. Wedle Zielińskiego mimo zewnętrznej elegancji jest [...] najmniej ciekawym rondem Chopina ze względu na niezbyt zajmujące tematy i pustą wirtuozerię, bez śladu głębszego przeżycia.

Wydania Nie zachował się autograf kompozycji. Pierwsze wydanie francuskie ukazało się nakładem Camille’a Pleyela w styczniu 1834. Drugi nakład wydany został przez Maurice’a Schlesingera w kwietniu tego samego roku. Trzeci nakład wydany przez ukazał się w latach 1859-1872. W marcu 1834 Breitkopf i Härtel wydali utwór na rynku niemieckim, poprawiając w nim niektóre błędy wydania francuskiego oraz popełniając nowe błędy. Na rynku angielskim opus 16 wydał Wessel w sierpniu 1834, opierając się również na wydaniu francuskim. Wessel bez zgody Chopina wydał utwór pod tytułem Rondo Elegant, co według Tomaszewskiego świadczy o zakwalifikowaniu go do „muzyki salonowej”. W czasie druku Katalogu dzieł Fryderyka Chopina Chomińskiego i Turło odnaleziony został egzemplarz pierwszego wydania angielskiego.

Nagrania Rondo Es-dur op. 16 nagrali m.in. Olga Mendoza (1930; fragment), Anatol Kitain (1938), Heinrich Neuhaus (1949; nagranie koncertowe), Ludwik Stefański (ok. 1960) oraz Vladimir Horowitz (1971).

Transkrypcje thumb|Rondo Es-dur w transkrypcji Godowskiego (1899) Na podstawie utworów Chopina, m.in. Ronda Es-dur, skomponował balet La nuit ensorcelée zorkiestrowany przez Louisa Auberta. Jego fortepianowe opracowanie ukazało się w 1924 roku nakładem .

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Rondo Es-dur op. 16 w serwisie mUltimate Chopin

Kategoria:Ronda Fryderyka Chopina