Gładczyn – osada sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim, w gminie Zatory.
Bezpośrednio przy drodze wojewódzkiej nr 618 Wyszków–Pułtusk znajduje się Gładczyn (do 1945 r. Dobra Gładczyn), na północ Gładczyn Rządowy i na południe, nieco dalej od pozostałych osad, Gładczyn Szlachecki. Podział wynika z dawnych przemian własnościowych.
Historia Wieś, w dawnych źródłach nazywana Gładczyno, istnieje od przełomu XII i XIII wieku. Po raz pierwszy została wymieniona w dokumencie Konrada Mazowieckiego z 1203 lub 1235 r. potwierdzającego nadanie ziem biskupom płockim. Na początku XVI wieku osiedliła się w niej drobna szlachta, zaś na końcu XVIII i na początku XIX wieku osadnicy niemieccy.
W XIV wieku Gładczyn znajdował się w rękach rycerskiego rodu Lubiczów, ale w 1452 biskup Paweł Giżycki uzyskał dla Kościoła jej północną część. Dało to początek ugruntowanemu w XVI wieku podziałowi na Gładczyn Szlachecki oraz Gładczyn Biskupi, który po sekularyzacji na początku XIX wieku przemianowano na Gładczyn Rządowy.
W lustracji dóbr biskupich z 1670 znajduje się opis wizytacji folwarku w Gładczynie.
W II połowie XVIII wieku właścicielem części szlacheckiej był Maciej Domański. Po jego śmierci w 1798 majątek odziedziczyły córki – Anna Szymkowska i Rozalia Mieszkowska. Rozalia w 1804 odkupiła udział siostry, a następnie inne części wsi należące do Stanisława Kownackiego (1805) i Józefa Dąbrowskiego (1808). Po śmierci Rozalii jej majątek przeszedł na jej córki: Angelę Jezierską, Joannę Gniewoszową i Annę Mieszkowską.
W 1845 majątek, zakupiony na licytacji, przeszedł w posiadanie rodziny Modzelewskich: najpierw Piotra – rewizora gubernialnego, od 1857 Henryka, od 1862 Wiktora. Ostatnim właścicielem majątku, który przejął go w 1907, był Marian Henryk Modzelewski. W latach 20. XX wieku majątek liczył 670 ha. W rękach Modzelewskich pozostał do 1939. Ostatnią właścicielką, od 1934 samodzielną (po przedwczesnej śmierci męża), była Wanda Modzelewska.
Zachował się murowany dwór wzniesiony przez Wiktora Modzelewskiego w latach 1897–1900. Powstał na miejscu drewnianego budynku zaprojektowanego przez Bronisława Massalskiego według wytycznych Julii Modzelewskiej. Jest to parterowy budynek na planie prostokąta, dziewięcioosiowy, z piętrową, trzyosiową częścią środkową poprzedzoną czterokolumnowym gankiem. Dwór był remontowany w latach 80. XX wieku, współcześnie jest opuszczony. Wokół rozciągają się pozostałości parku przebudowanego w 1912 według projektu Stefana Celichowskiego. Całe założenie dworskie wpisane jest do rejestru zabytków.
Modzelewscy byli szanowani przez okolicznych chłopów za zaangażowanie społeczne i oświatowe. Wanda Modzelewska, zamieszkała w Gładczynie od 1914, gromadziła przykłady sztuki ludowej Kurpi Białych, z których część przepadła podczas II wojny światowej, a ocalona część została przekazana muzeom. Interesowała się haftem na płótnie i na tiulu, tkactwem, meblarstwem, kowalstwem artystycznym, plecionkarstwem i garncarstwem. Z jej inicjatywy kobiety zaczęły przenosić tradycyjne hafty z koszul na serwety. W 1936 powołała zorganizowaną produkcję chałupniczą, czyli kooperatywę – zalążek spółdzielni zarejestrowanej w 1938 jako Kurpiowska Spółdzielnia Przemysłu Ludowego w Gładczynie z siedzibą w Pniewie. Modzelewska była członkinią zarządu spółdzielni, która do 1939 liczyła 140 osób, stwarzając możliwość pozarolniczego źródła utrzymania wielu rodzin. Po II wojnie światowej spółdzielnia została reaktywowana przez Cepelię i przeniesiona do Pułtuska.
W trakcie II wojnie światowej Gładczyn znajdował się w granicach III Rzeszy i podlegał pod rejencję ciechanowską. Wanda Modzelewska została zmuszona do opuszczenia dworu w 1940. Budynek, zajęty przez Niemców, służył jako szpital dla wojska. Modzelewska zamieszkała w pobliskim Gładczynie Rządowym, gdzie przebywała do 1943.
We wsi działały tkaczki, m.in. Marianna Dymczyk i Władysława Lusa. Istniał również regionalny zespół „Kurpie Gocie”.
Po nacjonalizacji majątku w miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Gładczyn..
Zobacz też Gładczyn Rządowy Gładczyn Szlachecki
Przypisy Raport o stanie gminy Zatory w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 14. BIP gminy, sołectwa.
GUS. Wyszukiwarka TERYT. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().
Linki zewnętrzne