François Auguste Marie Alexis Mignet (ur. 8 maja 1796 w Aix-en-Provence, zm. 24 marca 1884 w Paryżu) – francuski historyk, dziennikarz i archiwista, radca stanu, wieloletni sekretarz Akademii Nauk Moralnych i Politycznych oraz członek Akademii Francuskiej. Był jednym z czołowych przedstawicieli liberalnej szkoły historycznej i autorem jednej z pierwszych syntetycznych historii rewolucji francuskiej (1824), w której przedstawił interpretację wydarzeń rewolucyjnych w kategoriach konfliktu między grupami społecznymi.
Życiorys Młodość i edukacja Urodził się w Aix-en-Provence w dobrze sytuowanej rodzinie rzemieślniczej. Jego ojciec był ślusarzem, a rodzina ze strony ojca wywodziła się z Wandei. Ojciec popierał idee rewolucji francuskiej i w duchu republikańskim wychował syna. François kształcił się w liceum w Awinionie, gdzie uzyskiwał bardzo dobre wyniki w nauce. W 1815 roku objął tam posadę nauczyciela, lecz wkrótce powrócił do rodzinnego miasta, aby studiować prawo na lokalnym wydziale. Tam nawiązał bliską przyjaźń z Adolphem Thiersem, która przetrwała całe życie. W 1818 roku został przyjęty do palestry i przez półtora roku praktykował jako adwokat, jednak stopniowo porzucił prawo na rzecz literatury i historii. W 1820 roku otrzymał nagrodę Akademii w Nîmes za pracę Éloge de Charles VII (Pochwała Karola VII), a w 1821 roku wyróżnienie Akademii Inskrypcji i Literatury Pięknej za rozprawę o instytucjach czasów Ludwika IX Świętego.
Działalność publiczna i dziennikarska W 1821 roku przeniósł się do Paryża. Dzięki protekcji liberalnego deputowanego Jacques'a-Antoine'a Manuela dołączył do redakcji dziennika „Le Courrier français”, w którym prowadził polemikę z rządem Restauracji, krytykując próby powrotu do absolutyzmu. Równolegle prowadził wykłady z historii w paryskim Athénée, które spotkały się z dużym zainteresowaniem publiczności.
W 1830 roku, wspólnie z Thiersem i Armandem Carrelem, założył gazetę „Le National”, która odegrała istotną rolę w przygotowaniu politycznym i intelektualnym rewolucji lipcowej. Był sygnatariuszem protestu dziennikarzy przeciwko cenzurze wprowadzonej przez Karola X w tzw. ordynansach lipcowych. Po zmianie władzy w 1830 roku został mianowany dyrektorem archiwów i kancelarii w Ministerstwie Spraw Zagranicznych (MSZ). Funkcję tę pełnił do 1848 roku. W tym okresie Mignet, wraz z François Guizotem i Victorem Cousinem, dążył do ustanowienia historii jako „nauki humanistycznej par excellence” i osadzenia jej na szczycie francuskiej kultury.
Rewolucja 1848 roku pozbawiła go stanowisk państwowych. Po zamachu stanu Ludwika Napoleona w 1851 roku groziła mu również utrata wpływów w komitetach historycznych podległych Ministerstwu Oświecenia Publicznego, jednak zdołał zachować pozycję naukową. Dopiero III Republika w pełni przywróciła mu honory i oficjalne uznanie państwowe. Za swoje zasługi został uhonorowany Krzyżem Wielkim Legii Honorowej.
Działalność w akademiach naukowych W 1832 roku Mignet wszedł w skład nowo odtworzonej Akademii Nauk Moralnych i Politycznych (Académie des sciences morales et politiques). Cztery lata później objął funkcję jej sekretarza wieczystego (secrétaire perpétuel), którą sprawował od 1837 roku. Na tym stanowisku zasłynął pisaniem biogramów (tzw. Notices) zmarłych członków Akademii, które ceniono za styl i głębię analizy.
29 grudnia 1836 roku został wybrany na członka Akademii Francuskiej (fotel nr 20). W piątej turze głosowania pokonał m.in. Victora Hugo. W Akademii zasiadał przez blisko pół wieku, biorąc aktywny udział w jej pracach, m.in. w Komisji Słownika. Zmarł 24 marca 1884 roku w Paryżu w wieku 87 lat.
Życie prywatne Mignet nigdy się nie ożenił. Ważną rolę w jego życiu odegrała znajomość z włoską patriotką, księżną Cristiną Trivulzio Belgiojoso. Poznał ją w latach 30. XIX wieku dzięki pośrednictwu Augustina Thierry'ego, do którego zwróciła się o wsparcie jako uchodźczyni polityczna. Mignet, pełniący wówczas funkcję dyrektora archiwów MSZ, stał się jej bliskim przyjacielem i intelektualnym partnerem. Wprowadził ją również w kręgi francuskiej elity, przedstawiając ją m.in. generałowi La Fayette'owi.
Gdy 23 grudnia 1838 roku w Paryżu urodziła się córka księżnej, Maria, w towarzystwie pojawiły się spekulacje dotyczące ojcostwa. Kwestia ta do dziś dzieli historyków: część badaczy (m.in. Beth Archer Brombert) wskazuje na Migneta, inni wskazują na Theodora Döhlera lub inne osoby z jej otoczenia.
Poglądy i twórczość Historia rewolucji francuskiej Głównym dziełem Migneta jest wydana w 1824 roku Histoire de la révolution française (Historia rewolucji francuskiej). Praca ta przyniosła mu międzynarodową sławę i doczekała się przekładów na około dwadzieścia języków. Była to jedna z pierwszych prób syntetycznego ujęcia wydarzeń z lat 1789–1814, napisana około dekadę po zakończeniu opisywanego okresu.
Mignet zaproponował racjonalne wyjaśnienie gwałtownych zrywów rewolucyjnych poprzez pryzmat walki klas. Dzieło to stało się swoistym „brewiarzem rewolucji burżuazyjnych” dla liberałów w całej Europie. Autor prezentował podejście deterministyczne: uważał wybuch rewolucji w 1789 roku za nieunikniony skutek dążeń „stanu trzeciego” (burżuazji) do obalenia feudalizmu i przejęcia władzy politycznej. Jego interpretacja Konstytucji 1791 roku była chłodna i analityczna – widział w niej dzieło klasy średniej, która zabezpieczyła swoje interesy, wykluczając z rządów lud.
Podejście Migneta spotkało się z krytyką ze strony konserwatystów – Chateaubriand zarzucił mu „fatalizm historyczny”, który usprawiedliwiał nawet terror jakobiński jako bolesną, lecz konieczną fazę obrony rewolucji przed zagrożeniem zewnętrznym. Mimo to, tezy Migneta (wraz z pracami Guizota i Augustina Thierry'ego) wywarły fundamentalny wpływ na rozwój materializmu historycznego i myśl Karola Marksa.
Prace historyczne i edytorskie W późniejszym okresie twórczości, szczególnie w pracach poświęconych historii nowożytnej (XVI i XVII wieku), styl badawczy Migneta ewoluował. Stopniowo odchodził od szerokich rozważań filozoficznych na rzecz rygorystycznej analizy źródeł, rzetelnej informacji i dążenia do bezstronności. Jako dyrektor archiwów MSZ wykorzystywał bogate zasoby dyplomatyczne, w tym dokumenty z hiszpańskiego archiwum w Simancas, co pozwoliło mu na nowe spojrzenie na rywalizację francusko-habsburską. Do jego najważniejszych osiągnięć edytorskich należy wydanie czterech tomów dokumentów dotyczących wojny o sukcesję hiszpańską (Négociations relatives à la succession d'Espagne sous Louis XIV).
Wybrane publikacje De la féodalité, des institutions de Saint Louis et de l'influence de la législation de ce prince (1822) Histoire de la révolution française depuis 1789 jusqu'en 1814 (1824) – wydanie polskie: Historya rewolucyi francuskiej od roku 1789 do 1814, tłum. J.F., Warszawa 1890 (dodatek do tygodnika „Prawda”) Négociations relatives à la succession d'Espagne sous Louis XIV (1835–1842, 4 tomy) – krytyczna edycja źródeł dyplomatycznych Antonio Perez et Philippe II (1845) Vie de Franklin (1848) – wydanie polskie: Życie Franklina, tłum. Antoni Nalepiński, Warszawa 1910 Histoire de Marie Stuart (1851, 2 tomy) Charles Quint, son abdication, son séjour et sa mort au monastère de Yuste (1854) Notices historiques (1854) Éloges historiques (1864) Rivalité de François Ier et de Charles-Quint (1875)
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1796 Kategoria:Zmarli w 1884 Kategoria:Ludzie związani z Aix-en-Provence Kategoria:Francuscy historycy Kategoria:Francuscy dziennikarze Kategoria:Archiwiści Kategoria:Członkowie Akademii Francuskiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej