Polonia – preludium symfoniczne brytyjskiego kompozytora Edwarda Elgara napisane w 1915 roku jako jego op. 76.
Historia 13 kwietnia 1915 roku polski dyrygent Emil Młynarski zwrócił się do Edwarda Elgara z prośbą o skomponowanie utworu, który – podobnie jak Carillon Elgara, będący hołdem dla Belgii – oddawałby cześć Polsce poprzez wykorzystanie polskiej muzyki narodowej. Utwór jest oryginalną kompozycją Elgara, w której twórca wplótł cytaty z polskich pieśni patriotycznych oraz motywy z twórczości Fryderyka Chopina i Ignacego Jana Paderewskiego.
Prawykonanie Polonii odbyło się podczas koncertu na rzecz The National American Committee of the Polish Victims’ Relief Fund w w Londynie 6 lipca 1915 roku. Orkiestrę London Symphony Orchestra poprowadził sam kompozytor, natomiast pozostałą część programu poprowadził Thomas Beecham. Fundusz, koordynowany na skalę międzynarodową z inicjatywy Paderewskiego i Henryka Sienkiewicza, niósł pomoc uchodźcom i ofiarom wojny w Polsce. Pierwsze polskie wykonanie Polonii poprowadził Młynarski w Filharmonii Narodowej w Warszawie w ostatnich dniach wojny, 4 października 1918 roku.
Elgar zadedykował Polonię Paderewskiemu, który był już wówczas uznanym pianistą i kompozytorem. Paderewski sam skomponował dzieło o tym tytule wcześniej – – w 1908.
Andrzej Panufnik, polski kompozytor i dyrygent, który emigrował do Wielkiej Brytanii, odegrał istotną rolę w odnowieniu zainteresowania twórczością Elgara, m.in. jako dyrektor . Pod wpływem Polonii Elgara stworzył w 1959 roku własną Polonię – suitę orkiestrową opartą na melodiach ludowych i rytmach tańców chłopskich. mały|Pierwsza strona listu Elgara do Paderewskiego 29 sierpnia 1915 roku Elgar poinformował Paderewskiego listownie o ukończeniu Polonii, napisanej jako hołd zarówno dla polskiego kompozytora, jak i dla polskiej muzyki narodowej. Pracując nad przygotowaniem partytury do druku, poprosił go o zgodę na wykorzystanie tematu z Fantasie Polonaise op. 19, który włączył obok cytatu z Chopina, pragnąc symbolicznie połączyć twórczość dwóch najwybitniejszych polskich kompozytorów. Paderewski odpowiedział, że już dwukrotnie wysłuchał utworu i docenił zarówno gest Elgara, jak i walory artystyczne kompozycji.
Tematy Elgar w Polonii wykorzystał cytaty z polskich pieśni patriotycznych oraz motywy zaczerpnięte z twórczości Fryderyka Chopina i Ignacego Jana Paderewskiego, łącząc je z własnym materiałem tematycznym, który – jak mówiono – miał wyrażać jego podziw dla narodu polskiego.
W utworze pojawiają się kolejno: Warszawianka z 1905 roku, chorał Z dymem pożarów, cytaty z Nokturnu g-moll op. 37 nr 1 Chopina oraz Fantasie Polonaise Paderewskiego, a także w finale Mazurek Dąbrowskiego. Wybrane przez Elgara pieśni patriotyczne niosą w warstwie tekstowej motywy klęski narodowej i wezwanie do walki narodowowyzwoleńczej.
Po fanfarowym wstępie pojawia się pierwszy temat – fragment Warszawianki („Śmiało podnieśmy sztandar nasz w górę”), grany przez fagoty. Następnie rozbrzmiewa motyw Nobilmente autorstwa Elgara, po czym ustępuje miejsca drugiemu tematowi narodowemu, czyli chorałowi Z dymem pożarów. Najpierw wykonują go wiolonczela z rożkiem angielskim i harfą, następnie instrumenty dęte drewniane z kontrastującą linią melodyczną skrzypiec, aż wreszcie cała orkiestra.
Temat Warszawianki podlega dalszemu rozwinięciu, po czym na krótko powraca temat Elgara. Następnie pojawia się cytat z Fantasie Polonaise Paderewskiego. W kolejnej części rozbrzmiewa Nokturn g-moll Chopina grany przez skrzypce solo, przy czym jego faktura przeplata się subtelnie z motywem Paderewskiego i przerywana jest Warszawianką.
Po dalszej pracy motywicznej triumfalnie powraca Z dymem pożarów, który przez chwilę sprawia wrażenie zakończenia utworu. Jednak po jego wybrzmieniu pojawia się prosta, uroczysta prezentacja Mazurka Dąbrowskiego, stanowiąca właściwy finał. W ostatnich taktach wprowadzone zostają organy, wzmacniające monumentalny charakter zakończenia.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Polonia w serwisie International Music Score Library Project
Kategoria:Poematy symfoniczne Kategoria:Preludia Kategoria:Ignacy Jan Paderewski