Françoise Quintin Ryszowska (ur. 1935 w Paryżu, zm. 20 stycznia 1967 w Étretat) – francuska poetka i pisarka. Pochodziła z zamożnej katolickiej rodziny i była politycznie zaangażowana w latach 50. i 60. XX wieku. W aktach Renseignements généraux (RG, dawna francuska policja polityczna) jest przedstawiana jako działaczka, która przeszła od Gaullizmu do poglądów bliskich Jacques’owi Soustelle’owi i Organizacja Tajnej Armii (OAS)Philippe Dufresne, „La double vie de la «suicidée» d’Étretat dévoilée 58 ans plus tard”, Paris-Normandie, wyd. Le Havre, 12 października 2025, s. 12–13..

Rankiem 20 stycznia 1967 roku została znaleziona martwa u podnóża klifu Falaise d’Amont w Étretat; oficjalnie uznano, że popełniła samobójstwo. Tę wersję zakwestionowała część rodziny, a w 2025 roku jej wnuk Ludovic Ryszowski ponownie zwrócił uwagę na sprawę, powołując się na zdeklasyfikowane akta RG i nowe świadectwa.

Życiorys

Pochodzenie i życie rodzinne Françoise Quintin urodziła się w 1935 roku w Paryżu w zamożnej rodzinie; jej ojciec posiadał kilka nieruchomości na przedmieściach Paryża oraz dużą willę w Étretat o nazwie „Le Maupas”. Jej ojcem chrzestnym był generał Jean de Lattre de Tassigny.

Dorastała w środowisku katolickim, silnie związanym z tradycją wojskową. W 1957 roku poślubiła Michela Stanisława Ryszowskiego, oficera Armée de l’air et de l’espace, kilkakrotnie oddelegowanego do Algierii. Małżeństwo miało pięcioro dzieci.

Działalność literacka Quintin Ryszowska publikowała poezję i prozę w różnych czasopismach oraz brała udział w konkursach literackich. Francuskie źródła wymieniają ją jako „maître ès Lettres” „Académie des poètes classiques”, laureatkę „Académie de la Manche” oraz konkursów poetyckich w Tunezji, a także odznaczoną orderami związanymi z zasługami literackimi i poetyckimi.

W 1962 roku historyk literatury René Streiff zaliczył ją do ważniejszych autorek regionu w artykule o życiu literackim departamentu Seine-Maritime opublikowanym w czasopiśmie Études normandesRené Streiff, „La vie littéraire en Seine-Maritime”, Études normandes, t. 44, nr 147, 1962, s. 33–60..

Wraz z mężem była członkinią Société de géographie w Paryżu, gdzie w rękopiśmiennej liście członków figuruje pod imieniem „Ève-Françoise”Liste alphabétique des membres de la Société de géographie commencée en 1924 et continuée jusqu'en 1966, rękopis, Bibliothèque nationale de France, Gallica, ark:/12148/btv1b531809977..

Aktywność polityczna i obserwacja przez RG Na początku kariery politycznej Quintin Ryszowska przedstawiała się jako zwolenniczka generała Charles’a de Gaulle’a, który według niektórych świadectw miał być jej znajomym. W aktach RG, do których dotarli Ludovic Ryszowski i Paris-Normandie, występuje jako działaczka Union pour la nouvelle République (UNR), odpowiedzialna za okręg wyborczy Hawru i prowadząca „intensywną działalność” na rzecz tej formacji. W grudniu 1960 roku założyła „Comité de soutien au Général de Gaulle” i bez powodzenia kandydowała w wyborach samorządowych w Étretat.

Na poziomie lokalnym była postrzegana w sposób ambiwalentny: jedni uważali ją za osobę ekscentryczną, inni za pretensjonalną polemistkę lub „nauczycielkę” moralności. Często pisała do władz regionalnych w sprawie domniemanych niesprawiedliwości, co przyczyniło się do nasilenia obserwacji ze strony RG. W jednym z pism komisarz policji opisywał ją jako osobę o „widocznie zaburzonym umyśle”.

Według późniejszej noty syntetycznej RG, cytowanej przez Paris-Normandie, dokonała następnie zwrotu politycznego: po okresie jawnego gollizmu zaczęła określać de Gaulle’a mianem „zdrajcy” i popierać Jacques’a Soustella, byłego gubernatora Algierii, związanego z OAS i przebywającego wówczas w ukryciu. W aktach RG przytoczono m.in. artykuł dziennika komunistycznego L’Humanité zatytułowany „Le 25, rue des Rosiers à Alfortville sert-il de planque à Soustelle ?”, w którym jeden z należących do niej domów w Alfortville wskazano jako potencjalną kryjówkę Soustella.

Zachowała się również przechwycona przez RG korespondencja, w której Quintin Ryszowska pisze o podróżach na Sycylię i do Algierii „w imieniu Soustella” oraz o „kwaterze głównej”, do której miała tam docierać. Funkcjonariusze tłumaczyli jej „nagłą zmianę frontu” wpływem męża, zawodowego wojskowego, który wrócił z Algierii.

W tym samym dossier znajdują się dwa ulotki anonimowe, przypisywane kontekstowo środowisku OAS, wzywające do „zabicia wszystkich, którzy sprzeciwią się naszej sprawie” i zachęcające plastykierów, by atakowali „ludzi, a nie sprzęt”. Dokumenty te sytuują postać Quintin Ryszowskiej w okresie radykalizacji prawicy sprzeciwiającej się niepodległości Algierii.

Śmierć Rankiem 20 stycznia 1967 roku, około godziny 8:30, służby policyjne i straż pożarna stwierdziły zgon kobiety leżącej u stóp klifu Falaise d’Amont w Étretat. Dochodzenie szybko zakończono, przyjmując wersję o samobójstwie, a sprawę zamknięto trzynaście dni później. W prasie lokalnej i zagranicznej ukazało się około dwudziestu artykułów opisujących „roztrzaskane i straszliwie okaleczone ciało” – informacje te, jak później przyznał dziennikarz Philippe Huet, młody reporter Le Havre–Le Progrès relacjonujący zdarzenie, pochodziły w dużej mierze z komunikatów policyjnych.

Relacje różnią się jednak w szczegółach: niektóre twierdziły, że taksówkarz – który wcześniej zasnął – miał widzieć, jak ofiara rzuca się w przepaść, inne wspominały o uderzeniu o „piasek”, mimo że w Étretat nie ma piaszczystej plaży, bądź o upadku na skały lub kamienie. Quintin Ryszowska została pochowana na cmentarzu w Étretat; inskrypcja na nagrobku głosi: „Ici repose l’écrivain Françoise Quintin Ryszowski, décédée tragiquement le 20 janvier 1967 à l’âge de 32 ans”.

Kontrowersje wokół okoliczności śmierci Bliscy Françoise Quintin Ryszowskiej, cytowani przez Paris-Normandie, twierdzą, że nigdy nie wierzyli w hipotezę dobrowolnego samobójstwa, uznając ją za niezgodną z jej wiarą katolicką i rolą matki pięciorga dzieci. W rodzinie temat szybko stał się tabu, a nagrobna płyta z dopiskiem „tragicznie zmarła” była postrzegana jako sposób na „zamknięcie rozdziału”.

Oficjalna wersja, oparta na informacjach przekazanych przez policję i służby porządkowe lokalnej prasie, jest obecnie ponownie analizowana w świetle akt RG i rodzinnych relacji. Ryszowski wspomina m.in. przekazy o łuskach znalezionych na szczycie klifu oraz o silnym zmasakrowaniu twarzy babki po upadku. Według rodziny przed śmiercią miała mówić o spotkaniu zaplanowanym na ten poranek i o teczce z dokumentami oraz kopercie, które zabierała ze sobą; żadnego z tych dokumentów nigdy nie odnaleziono.

Związki z OAS i hipotezy eliminacji politycznej Akta RG konsultowane przez Ryszowskiego i Paris-Normandie przedstawiają Quintin Ryszowską jako „gorliwą członkinię” OAS – organizacji konspiracyjnej, sytuowanej na skrajnej prawicy, przeciwnej niepodległości Algierii i odpowiedzialnej za szereg zamachów, w tym za próbę zamachu na de Gaulle’a w Petit-Clamart. W artykule przypomina się szerszy kontekst końcowej fazy wojny algierskiej i pierwszych lat V Republiki, kiedy dochodziło do porachunków z udziałem m.in. SDECE i SAC, opisywanego jako „nieoficjalne ramię” obozu gaullistowskiego, oraz różnych grup tzw. barbouzes.

Anonimowy rozmówca występujący pod pseudonimem „Bob”, przedstawiony jako syn wpływowego działacza SAC, stwierdził, że nie wyklucza, iż „samobójczyni z Étretat” mogła zostać „wyeliminowana” w ramach „akcji zleconej”, i spekulował o możliwym udziale SDECE lub OAS, sugerując, że ofiara mogła zostać unieszkodliwiona, jeśli próbowała opuścić organizację. Artykuł zauważa ponadto, że francuskie służby specjalne były ogólnie podejrzewane o udział w szeregu podejrzanych zgonów byłych działaczy – wypadkach samochodowych, upadkach czy samobójstwach – we Hiszpanii, Algierii i we Francji, przy czym archiwa dotyczące wielu takich operacji pozostają niejawne.

Hipotezy te, przedstawione jako domniemania, opierają się na kontekście politycznym i zeznaniach świadków; nie wynikają bezpośrednio z dokumentów oficjalnie zdeklasyfikowanych na wniosek Ryszowskiego, dotyczących samych okoliczności śmierci jego babki.

Recepcja i ponowne odkrycie W 2025 roku Ludovic Ryszowski doprowadził do odtajnienia akt RG dotyczących jego babki i wraz z dziennikiem Paris-Normandie nagłośnił jej działalność polityczną oraz związki z OAS. Już w 2023 roku dziennik Le Parisien opisywał go jako trzydziestokilkuletniego byłego nauczyciela w trakcie zmiany zawoduBérangère Lepetit, „Changer de nom de famille, ça ne rend pas tout le monde heureux”, Le Parisien, 24 czerwca 2023, s. 11.. Ryszowski deklaruje, że chce wyjaśnić okoliczności śmierci babki i „zrehabilitować” jej pamięć jako „wartościowej autorki”.

Twórczość W zbiorach Biblioteki Narodowej Francji znajdują się m.in. następujące utwory Françoise Quintin:

Le Vrai sublime (Paryż, Éditions de la Revue moderne, 1959)BNF, katalog: Le Vrai sublime, ark:/12148/cb325511738.. Fille de pêcheur (powieść w odcinkach w czasopiśmie Les Cahiers du Nouvel Humanisme, numer specjalny, Fontenay-le-Comte, 1961)BNF, katalog: Fille de pêcheur, ark:/12148/cb331467396.. Le Pain de l’Unité et de la Vie Éternelle. Traité de Méditation sur le Flambeau de l’Éternelle Clarté (Fontenay-le-Comte, 1964)BNF, katalog: Le Pain de l’unité et de la vie éternelle, ark:/12148/cb33146740d..

Przypisy

Kategoria:Francuscy poeci XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Zmarli w 1967 Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu