Leon Urbaniak (ur. 25 marca 1900 w Szamarzewie, zm. 1945 we FrancjiLeon Urbaniak – biogram na stronie internetowej Muzeum w Słupcy (dostęp 17.11.2025)) – polski lekkoatleta, specjalizujący się w wielobojach, mistrz Polski, podporucznik piechoty Wojska Polskiego, uczestnik powstania wielkopolskiego oraz walk o niepodległość Polski w latach 1918–1922, konspirator, działacz emigracyjny

Dzieciństwo i młodość Leon Urbaniak urodził się w rodzinie Wawrzyńca Urbaniaka i Franciszki z d. Radniecka jako trzecie z dziewięciorga dzieciTomasz Sypniewski. Leon Urbaniak – żołnierz wojny polsko-bolszewickiej, sportowiec i konspirator. [w:] Wywiad i kontrwywiad II Rzeczpospolitej w walce o granicę wschodnią w latach 1918–1922. Wydawnictwo Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Warszawa 2021, s.306-335. ISBN 978-83-956907-8-5 (dostęp 17.11.2025). Dzieciństwo i młodość spędził w Strzałkowie, gdzie rodzice prowadzili piekarnię. Tam ukończył 6-klasową szkołę ludową i zaczął terminować jako cieśla. Gdy skończył 18 lat, został na krótko wcielony do armii pruskiej i przeszedł szkolenie w 41. Pułku Artylerii Polowej w Głogowie. Po zakończeniu I wojny światowej wrócił do Strzałkowa i zaangażował się w działalność niepodległościową. Brał udział w Powstaniu Wielkopolskim; pod koniec grudnia 1918 wziął udział w akcji oswobodzenia Gniezna, a następnie w walkach w okolicach Szubina. W lutym 1919 wraz z jednostką 7. Pułku Strzelców Wielkopolskich walczył w krwawej bitwie pod Grójcem Wielkim. Po zakończeniu działań na froncie związał się zawodowych z wojskiem. W listopadzie 1920 otrzymał swój pierwszy awans na starszego szeregowego. Służbę pełnił początkowo w 61. Pułku Piechoty na terenie BydgoszczyMichalina Mogiłka, Tomasz Sypniewski. Życie pomiędzy Strzałkowem a Francją. Urząd Gminy Strzałkowo 2021, 96 ss. ISBN 978-83-948614-1-4, a od 1924 został instruktorem w Centralnej Wojskowej Szkole Gimnastyki i Sportów w Poznaniu. W tym czasie był też aktywnym zawodnikiem sekcji lekkoatletycznej dwóch poznańskich klubów.

mały|Leon Urbaniak w mundurzepowstańca wielkopolskiego (1918)

W maju 1928 odszedł z wojskaKadra podoficerska. [w:] Alojzy Pawełek. Centralna Wojskowa Szkoła Gimnastyki i Sportów w Poznaniu 1921-1929. Główna Księgarnia Wojskowa, Poznań 1929, s.73 (dostęp 17.11.2025), przeniósł się do Warszawy, gdzie został oficjalnie zatrudniony w oddziale Związku Strzeleckiego i rozpoczął współpracę z oddziałem II sztabu Głównego Wojska Polskiego w zakresie konspiracji i wywiadu.

Kariera sportowa Leon Urbaniak już w dzieciństwie przejawiał talent sportowy, zwłaszcza do dyscyplin lekkoatletycznych, a rozwinął go będąc w szeregach wojskowych. Po zaliczeniu Podoficerskiego Kursu Sportowego w maju 1924Kurs podoficerski 1924 r. [w:] Alojzy Pawełek. Centralna Wojskowa Szkoła Gimnastyki i Sportów w Poznaniu 1921-1929. Główna Księgarnia Wojskowa, Poznań 1929s.17-19 (dostęp 17.11.2025) został zatrudniony jako instruktor wychowania fizycznego w Centralnej Wojskowej Szkole Gimnastyki i Sportów w PoznaniuPodoficerowie. [w:] Alojzy Pawełek. Centralna Wojskowa Szkoła Gimnastyki i Sportów w Poznaniu 1921-1929. Główna Księgarnia Wojskowa, Poznań 1929, s.31 (dostęp 17.11.2025). W 1925 poznańska szkoła z Jego udziałem wygrała w zawodach w Pradze z czechosłowacką Wojskową Szkołą Wychowania Fizycznego. Działał ponadto w poznańskim klubie sportowym Pentatlon (1924-1925)Henryk Kurzyński. Indeks polskich lekkoatletów w latach 1920-1939. Polski Związek Lekkiej Atletyki. Komisja Statystyczna, listopad 2025 (dostęp 17.11.2025). W latach 1925–1929 współpracował także z klubem sportowym Warta Poznań jako ich reprezentant, przyczyniając się do licznych sukcesów w rywalizacji na szczeblu okręgowym i ogólnopolskim. Był jednym z prekursorów klubowych koszykówki, która od 1927 stała się osobną sekcją sportową; rozegrał w tej drużynie kilkanaście oficjalnych meczów. Gdy w 1929 ustanowiono specjalną odznakę klubową, nadawaną za zdobyte punkty w barwach zielono-białych, Leon Urbaniak był pierwszym z odznaczonych lekkoatletów i to w najwyższej grupie (300 punktów). W lipcu 1937 z okazji 25-lecia klubu otrzymał dyplom honorowy za wybitne zasługi w rozwoju klubu.

mały|Leon Urbaniak (1927) thumb|Od lewej: Leon Urbaniak, Jan Bartosik, Feliks Stamm, Roman Ostałowski(przed 1929)

Leon Urbaniak dwadzieścia dwa razy stawał na podium mistrzostw Polski seniorów, zdobywając jeden złoty medal (pchnięcie kulą oburącz – 1927), pięć srebrnych (pchnięcie kulą – 1925, 1926; pchnięcie kulą oburącz – 1928, 1929; rzut dyskiem oburącz – 1928) oraz szesnaście brązowych medali (bieg na 110 metrów przez płotki – 1929; pchnięcie kulą – 1928; rzut dyskiem – 1928; rzut oszczepem – 1925, 1926, 1928, 1929; rzut oszczepem oburącz – 1927, 1928; pięciobój – 1926; dziesięciobój – 1925, 1926, 1927)Henryk Kurzyński, Stefan Pietkiewicz, Marian Rynkowski Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego. Mężczyźni, wyd. Komisja Statystyczna PZLA, Warszawa 2004, s.227. 30 maja 1926 w Poznaniu wynikiem 22,63 m ustanowił rekord Polski w pchnięciu kulą oburącz. W 1926 bronił barw narodowych w meczu międzypaństwowym (z Jugosławią), zajmując trzecie miejsce w pchnięciu kulą.

Działalność we Francji Leon Urbaniak w 1930 wyjechał do Francji i rozpoczął oficjalną działalność w charakterze Instruktora Wychowania Fizycznego przy Ambasadzie Polski w Paryżu, co stanowiło „przykrywkę” dla działań na rzecz polskiego wywiadu i kontrwywiadu. Odnosił szczególne sukcesy na polu wychowawczo-trenerskim, szkoląc drużyny dziewcząt i chłopców w dyscyplinach lekkiej atletyki, koszykówki i siatkówki. Jego podopieczni brali udział w imprezach organizowanych przez Światowy Związek Polaków z Zagranicy, a także w I Igrzyskach Sportowych Polaków z Zagranicy w Warszawie w 1934, w których także on sam wziął udział, zdobywając srebrny medal w rzucie oszczepem i brązowy w skoku o tyczce. Polonia francuska zdobyła wtedy w ogólnej punktacji I miejsce.

Okres II wojny światowej Z chwilą wybuchu II wojny światowej Leon Urbaniak, tak jak i większość jego wychowanków, zadeklarował chęć wstąpienia do formujących się na terenie Francji oddziałów polskich. Po zawarciu rozejmu w Compiegne 22 czerwca 1941 przedostał się do południowej, nieokupowanej części Francji. Najpierw został tam szefem kantyny Polskiego Czerwonego Krzyża. W 1941 pracował w Biurze Polskim w Tuluzie i stał się członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej, przekształconej w Polską Organizację Walki o Niepodległość. Pełnił tam funkcję szefa regionu Tuluza, działając w konspiracji, zbierał i weryfikował informacje wywiadowcze, kontrolował, szkolił, organizował i przejmował zrzuty spadochronowe oraz kolportował wydawnictwa podziemne. W 1943 włączył się do działań propagandowych dla Polaków w Wermachcie i organizacji Toda. W styczniu 1944 nastąpiła częściowa dekonspiracja i został aresztowany. Początkowo był więziony w Tuluzie (do maja 1944), potem w obozach w Compiegne i w Neuengamme, następnie w obozie karnym w Watensted, a na końcu w Obozie koncentracyjnym Ravensbruck i Malchow; jego numer obozowy to 30734. Wyzwolenie obozu przez Armię Czerwoną nie oznaczało wolności dla Leona Urbaniaka. Władze sowieckie zablokowały jego powrót do domu, zapewne dysponując informacjami o jego działalności wywiadowczej. Mimo usilnych prób uratowania przez rodzinę, jego żonę Annę, Komitet Opieki nad Deportowanymi, Sekretariat Generalny POWN nie udało się zlokalizować jego pobytu ani go uwolnić. Nie udało się ustalić jego dalszych losów, ani określić daty jego śmierci oraz miejsca pochówku. W 1949 Sąd I Instancji we Francji i II Instancji w 1950 uznał go za osobę zaginioną, czyli wedle jurysdykcji francuskiej uznano go za osobę nieżyjącą.

Odznaczenia i wyróżnienia Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami (1944) pierwsza odznaka klubowa KS Warta Poznań (1929) dyplom honorowy za wybitne zasługi w rozwoju klubu KS Warta Poznań (1937)

Upamiętnienie 17 września 2021 na budynku szkoły podstawowej w Strzałkowie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Leonowi UrbaniakowiW hołdzie Leonowi Urbaniakowi w witrynie Gminy Strzałkowo (dostęp 17.11.2025). W Muzeum Regionalnym w Słupcy w 2024 odbyła się specjalna wystawa Leon Urbaniak (1900-1945) MistrzLeon Urbaniak (1900-1945) Mistrz w witrynie Muzeum Regionalnego w Słupcy (dostęp 17.11.2025).

Zobacz też Medaliści mistrzostw Polski seniorów w rzucie oszczepem

Przypisy

Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Żołnierze Centralnej Wojskowej Szkoły Gimnastyki i Sportów Kategoria:Lekkoatleci Warty Poznań Kategoria:Polscy kulomioci Kategoria:Polscy młociarze Kategoria:Polscy oszczepnicy Kategoria:Polscy płotkarze Kategoria:Polscy wieloboiści Kategoria:Polscy dyskobole Kategoria:Podoficerowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy działacze emigracyjni Kategoria:Zmarli w 1945