Zwalczanie zaraźliwych chorób zwierząt (II RP) – proces przeciwdziałania powstawaniu zjawisk chorobowych u zwierząt, które są zagrożeniem epizootycznym i przynoszą poważne straty w gospodarstwie. Zaraźliwe choroby zwierząt to choroby wywoływane przez drobnoustroje chorobotwórcze, które mogą przenosić się z jednego zwierzęcia na drugie, a czasem także ze zwierząt na ludzi.
Historia Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. w odrodzonej Rzeczypospolitej przez kilka lat obowiązywały nadal przepisy weterynaryjne odziedziczone po państwach zaborczych Mirosław Welz, Renata Kondrat, Przemysław Loś, Janusz Bogdan, Krzysztof Anusz, Zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt w Polsce w latach 1918-1939 na przykładzie księgosuszu i pryszczycy. Aspekt prawny i administracyjny, Medycyna Weterynaryjna 2023, nr 79 (10).Piotr Listos, Małgorzata Dylewska, Magdalena Gryzińska, Rys historyczny prawnych aspektów ochrony weterynaryjnej zwierząt w Polsce, ACTA UNIVERSITATIS WRATISLAVIENSIS, Wrocław 2017, nr 3759.Izabela Lipińska, Zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich – wybrane aspekty prawne, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Poznań 2017. Zootechniczny Słownik Encyklopedyczny, PWRiL, Warszawa 1965. . Zgodnie z zasadą ciągłości prawa utrzymano w mocy ustawy i rozporządzenia dotyczące zwalczania chorób zwierząt gospodarskich, różniące się zakresem i stopniem szczegółowości w poszczególnych częściach kraju.
Na ziemiach byłego zaboru pruskiego podstawę prawną stanowiła ustawa Rzeszy Niemieckiej o chorobach zakaźnych zwierząt z 1880 r. Akt ten był jednym z najbardziej nowoczesnych w ówczesnej Europie, precyzyjnie regulował obowiązki zgłaszania chorób, zasady uboju przymusowego, odszkodowań oraz kompetencje władz weterynaryjnych.
W byłym zaborze austriackim stosowano ustawę z 1888 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób bydła, wraz z licznymi rozporządzeniami wykonawczymi. Ustawa ta obejmowała również inne gatunki zwierząt gospodarskich i nakładała obowiązek działań prewencyjnych na władze lokalne oraz właścicieli zwierząt.
Na obszarach byłego zaboru rosyjskiego utrzymano w mocy przepisy zawarte w tomie „Zbioru praw Cesarstwa Rosyjskiego” oraz w późniejszych przepisach weterynaryjnych.
Ustawa z 1919 r. w przedmiocie zwalczania chorób zakaźnych oraz innych chorób, stanowiła jeden z pierwszych aktów prawnych odrodzonego państwa polskiego regulujących kwestie zdrowia publicznego i weterynaryjnegoUstawa z dnia 25 lipca 1919 r. w przedmiocie zwalczania chorób zakaźnych oraz innych chorób, występujących nagminnie. Dz. U. 1919 nr 67 poz. 402. Choć jej głównym celem było zwalczanie chorób zakaźnych ludzi, zawierała również elementy pośrednio związane z ochroną zwierząt. Przepisy ustawy nakładały na właścicieli obowiązek zgłaszania chorób, izolowania i leczenia zwierząt chorych, a także umożliwiały stosowanie środków zapobiegawczych, takich jak dezynfekcja czy zakaz przemieszczania zwierząt z terenów objętych zarazą. Ustawa określała również rolę urzędowych lekarzy weterynarii, którzy mieli czuwać nad zdrowiem zwierząt i nadzorować działania przeciwepidemiczne.
Ustawa o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierząt Rozporządzenie Prezydenta RP z 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierząt, mające moc ustawy, regulowało działania państwa i władz weterynaryjnych w zakresie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych zwierzątRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych. Dz. U 1927 nr 77 poz. 673Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 19 grudnia 1927 r. w sprawie terminu wejścia w życie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych. Dz. U. 1927 nr 114 poz. 975Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 marca 1928 r. o uzupełnieniu art. 97 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych. Dz. U 1928 nr 26 poz. 229Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 listopada 1932 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Skarbu i Komunikacji o zmianach w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 10 stycznia 1928 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych. Dz. U. 1933 nr 7 poz. 45. Określała obowiązki właścicieli zwierząt, lekarzy weterynarii oraz administracji, wprowadzała zasady izolacji, uboju, dezynfekcji i odszkodowań, a także uprawnienia organów weterynaryjnych do wydawania nakazów i zakazów w celu ochrony zdrowia zwierząt i ludzi.
Odpowiedzialność za zwalczanie chorób zwierząt Odpowiedzialność za zwalczanie chorób zwierząt spoczywała na Ministrze Rolnictwa, wojewodach i starostach, we właściwym im zakresie działania. Zwalczanie chorób dokonywano przy pomocy państwowych lekarzy weterynaryjnych, a w razie potrzeby przy pomocy samorządowych i prywatnych lekarzy weterynaryjnych. Minister Rolnictwa w drodze rozporządzenia upoważniał wojewodów a ci starostów do wydawania zarządzeń i orzeczeń w sprawach sposobów zwalczania chorób zwierząt.
Rodzaje chorób podlegających zwalczaniu Właściciele zwierząt zobowiązani byli niezwłocznie zgłosić każdy wypadek zachorowania, jak również wystąpienie objawów, wzbudzających podejrzenie zachorowania na jedną z następujących chorób:
księgosusz, zaraza płucną bydła rogatego, pryszczyca, wąglik, szelestnica, zaraza dziczyzny i bydła rogatego, gruźlica bydła rogatego w postaci otwartej (płuc, wymienia, macicy i jelit), nosacizna zwierząt jednokopytowych, ospa owczą, zaraza stadniczą koni, otręt koni i bydła rogatego, świerzb zwierząt jednokopytowych i owiec, wścieklizna, pomór i zaraza świń, różyca świń, cholera drobiu i pomór kur.
Sposoby zapobiegania przyniesieniu zaraźliwych chorób zwierząt z zagranicy Ustawa z 1927 r. o zapobieganiu przynoszeniu z zagranicy zaraźliwych chorób zwierzęcych wprowadzała zakaz sprowadzania i tranzytu przez terytorium Polski zwierząt chorych lub podejrzanych, ich zwłok, części oraz produktów mogących stanowić źródło zakażenia. Minister Rolnictwa otrzymał uprawnienia do regulowania w drodze rozporządzeń zasad importu zwierząt, produktów pochodzenia zwierzęcego, a także surowic, szczepionek i preparatów diagnostycznych. W przypadku braku odpowiednich rozporządzeń wymagane było indywidualne zezwolenie ministra. W odniesieniu do środków mających zastosowanie również w medycynie decyzje te podejmowano w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych. Ustawa umożliwiała także wprowadzenie szczególnych ograniczeń w obrocie zwierzętami i materiałami zakaźnymi na terenach przygranicznych w celu szybkiego wykrycia i zwalczania ewentualnych ognisk chorób zakaźnych.
Zapobieganie rozprzestrzenianiu zaraźliwych chorób zwierząt w kraju Zapobieganie rozprzestrzenianiu się zaraźliwych chorób zwierząt w kraju należało do zadań wojewodów, a za ich pośrednictwem do starostów. Wojewodowie w celu ochrony przed niebezpieczeństwem wystąpienia i szerzenia się chorób zakaźnych zwierząt, wydawali stosowne rozporządzenia, które miały charakter prewencyjny i organizacyjny. Obejmowały one między innymi ograniczenie lub całkowity zakaz kontaktu osób ze zwierzętami, zwłokami zwierząt oraz surowcami pochodzenia zwierzęcego, jeśli istniało podejrzenie możliwości przenoszenia choroby. Nakazywano także oczyszczanie i odkażanie ramp, miejsc tymczasowego postoju na stacjach kolejowych i przystaniach wodnych, a także środków transportu, takich jak wagony kolejowe, statki i inne pojazdy wykorzystywane do przewozu zwierząt. Władze wojewódzkie zobowiązywały ponadto właścicieli rzeźni i targowisk, miejsc spędów zwierząt do wyposażenia ich w odpowiednie urządzenia, które umożliwiały właściwe sprawowanie nadzoru weterynaryjnego i zapobiegały szerzeniu się chorób. Podobne wymagania dotyczyły również grzebowisk, rakarni, zakładów utylizacyjnych, garbarni oraz innych przedsiębiorstw zajmujących się przetwórstwem zwłok zwierzęcych i surowców pochodzenia zwierzęcego. Istotnym elementem działań prewencyjnych było również okresowe badanie zwierząt wykorzystywanych w przedsiębiorstwach przewozowych, a także zwierząt, które ze względu na sposób użytkowania miały częsty kontakt ze zwierzętami należącymi do innych posiadaczy lub z miejscami ich postoju. Wszystkie te środki miały na celu ograniczenie ryzyka przenoszenia chorób zakaźnych i utrzymanie bezpieczeństwa epizootycznego kraju.
Przypisy
__INDEKSUJ__ __LINKNOWEJSEKCJI__
Kategoria:Choroby zwierząt