thumb|Widok na grzbiet Bocheńca z wieży widokowej w Jadownikach thumb|Resztki wału obronnego Grodzisko Wiślan na Bocheńcu – pozostałości średniowiecznego grodziska na wzgórzu Bocheniec na Pogórzu Wiśnickim, w miejscowości Jadowniki w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Brzesko.

Charakterystyka Gród na Bocheńcu był jednym z najwybitniejszych dzieł architektury osiedleńczo-obronnej okresu wczesnego średniowiecza w Małopolsce. Należał do największych w państwie Wiślan i panował nad sporą częścią Kotliny Sandomierskiej. Funkcjonował pomiędzy VIII a XI w. Osłaniały go dwa pierścienie wałów o przekładkowej konstrukcji drewniano-ziemnej, poprzedzonych fosami. Każdy z nich wznosił się na wysokość ok. 10 m oraz był poprzedzony szeroką na ok. 20 m suchą fosą. Wielkość wałów uległa pozornemu zmniejszeniu przez zasypanie lub zamycie przywałowych fos. Wały grodu miały ok. 1400 m długości, a ich kubatura ostrożnie liczona przekracza 50 000 m³. Podgrodzie znajdujące się na wschód od grodu miało kształt prostokąta o wymiarach 140 × 133 m. Zabezpieczał je wał zaporowy. Dalej na wschód rozciągało się refugium zajmujące obszar 5 ha i osłonięte niskim wałem, wzmocnionym palisadą, o długości 2 km. O wartości tego dzieła mówią: znakomite obronne położenie, plan obiektu składa się z owalnego grodu właściwego oraz przylegającego doń podgrodzia i refugium. Jest dobrze zachowany stan założenia, zajęty przez pola orne i łąki. Brak badań majdanu nie pozwala na określenie charakteru i gęstości zabudowy grodziska. W niedalekiej odległości od wałów, na wypłaszczeniu po północno-zachodniej stronie grodu i tuż za wałem podgrodzia od wschodu istniały osady przygrodowe. Badania powierzchniowe pozwoliły na stwierdzenie obecności: skupisk spalenizny, polepy konstrukcyjnej i ceramiki ze środkowej fazy okresu wczesnego średniowiecza, gdy istniał gród. Pozwala to na przyjęcie, że są to pozostałości budynków. Trudno jest utrzymywać, iż zasiedlono jedynie otoczenie grodu bez jego samego. Obiekt ten jest jednym z najłatwiej dostępnych i dogodnie położonych przykładów wczesnośredniowiecznego założenia obronnego na terenie Karpat. Dlatego mógłby być wykorzystany jako przykład prezentacji wczesnośredniowiecznej architektury. Grodzisko jest pozostałością bogatej przeszłości Bocheńca. Jadowniczanie będąc świadomymi jego wartości decyzjami podjętymi na zebraniach gminnych uznali go za pomnik kultury narodowej. Niszczenie wałów zostało spenalizowane.

Badania archeologiczne Obiekt nie doczekał się zaawansowanych badań archeologicznych. Przeprowadzone prace miały charakter inwentaryzacyjny i ratowniczy lub sondażowy. Pierwsze badania przeprowadził w 1905 Włodzimierz Demetrykiewicz w związku z akcją inwentaryzacji grodzisk. Na posiedzeniu Komisji Antropologicznej PAU w Krakowie w dniu 28 czerwca 1906 r. przedstawił wyniki swych działań. 3 sierpnia 1910 powstał pierwszy plan grodziska wykonany przez Mariana Wawrzenieckiego, uczestnika badań Demetrykiewicza. W roku 1925 gród wizytował Józef Żurowski, konserwator zabytków przedhistorycznych. Pełniejsze poznanie obiektu zawdzięczamy działalności Gabriela Leńczyka, który 22 lipca 1932 odwiedził Bocheniec i sporządził obszerną dokumentację. Informacje o nim przedstawiał w swych opracowaniach. 24 czerwca ponownie G. Leńczyk inwentaryzował obiekt, sporządził kolejny jego plan oraz najbardziej szczegółowy opis założenia. Informował o zniszczeniach spowodowanych działaniami wojennymi (austriackie okopy na wałach). W 1966 przeprowadzono pod przewodnictwem Andrzeja Żakiego badania wstępne grodu. Karpacka Ekspedycja Archeologiczna w 1968 wykonała badania powierzchniowe znajdując m.in. ceramikę. W tym też czasie swe poszukiwania prowadził Antoni Jodłowski. Wiosną 1993 grodzisko zostało jednym z przedmiotów badań prowadzonych przez Andrzeja Ceterę, Eligiusza Dworaczyńskiego oraz Jerzego Okońskiego. Przebadano jedynie 40 m² powierzchni grodziska, co nie umożliwia jego dokładniejsze scharakteryzowanie. Jest ono typowym dla okresu plemiennego obiektem wielodziałowym o złożonym systemie okazałych wałów. Wał I otaczający właściwy majdan ma 3 m wysokości i 12 m szerokości przy podstawie. Położone na wschód od niego podgrodzie. Otoczone przez wał II, który okalał także właściwy gród w odległości 20–30 m od wału I. Najlepiej zachował się jego wschodni fragment posiadający do 4,5 m wysokości i 10 m szerokości przy podstawie. Wał III znajdujący się na północnym i zachodnim zboczu uległ w dużej mierze zniszczeniu. Według A. Jodłowskiego wewnątrz właściwego grodu znajdował się jeszcze jeden wał, który został zniwelowany w wyniku działalności rolniczej. Punktem wyjścia muszą być badania wykopaliskowe. Dostarczą one szczegółowych rozwiązań do projektu technicznego. Wykopaliska archeologiczne powinny objąć: wykonanie przekopów szerokości 4–5 m przez wały. Jest to najważniejsze działanie, gdyż umożliwia poznanie konstrukcji umocnień, precyzyjne datowanie założenia obronnego. Te prace powinny również objąć rozpoznanie wnętrza grodu i zabudowy. Rozpoznanie to wymagałoby wiele lat badań. Ogółem wały całego zespołu grodowego zajmują obszar ok. 6 ha, a gród właściwy leżący w najwyższej, zachodniej partii wzniesienia zajmuje obszar 2 ha (200 × 135 m). Pisał o nim brzeski archeolog Jerzy Okoński łącząc ową warownię z grupą grodzisk z czasów państwa Wiślan (Zawada Lanckorońska, Zawada na Górze św. Marcina koło Tarnowa, Łapczyca koło Bochni i Demblin w widłach Wisły i Dunacja). W najlepszym stanie przetrwał wschodni odcinek wału podgrodzia, przerwany poprowadzoną przezeń przed kilkoma wiekami drogą prowadzącą z Jadownik. Ma on ok. 4 m wysokości i 18 metrowej szerokości podstawę.

Na grzbiecie Bocheńca, w miejscu dawnego grodu i podgrodzia, stoją kościół św. Anny na Bocheńcu i wieża widokowa w Jadownikach.

Przypisy

Kategoria:Jadowniki (województwo małopolskie) Kategoria:Grodziska w województwie małopolskim Kategoria:Pogórze Wiśnickie