Z 4 – samochód osobowy klasy niższej średniej produkowany przez czechosłowackie przedsiębiorstwo Zbrojovka Brno w latach 1933–1936. Wyposażony był w silnik dwusuwowy o pojemności 0,9 l lub 1 l, napędzający przednie koła. Łącznie wyprodukowano ok. 2700 samochodów w pięciu seriach.

Historia i opis modelu I i II seria (1933–34) thumb|left|Z 4 kabriolet I serii z 1933 thumb|left|Z 4 kabriolet I serii od tyłu Samochód Z 4 był trzecim seryjnym modelem samochodu osobowego czechosłowackiego przedsiębiorstwa zbrojeniowego i przemysłu maszynowego Zbrojovka Brno, następcą modelu Z 9. Był on nieco mniejszy od poprzednika, lecz zdecydowano się zastosować w nim napęd na przednie koła, będący jeszcze wówczas rzadkością i stosowany po raz pierwszy w samochodzie czechosłowackim. Prace rozpoczęto w czerwcu 1932 roku pod kierunkiem konstruktora Bořivoja Odstrčila. Zbudowano trzy prototypy o oznaczeniu ZA 32, testowane od stycznia 1933 roku. Samochód trafił do produkcji wiosną 1933 roku. Reklamowany był pod hasłem: (z czeskiego: „silna czwórka”).

thumb|left|Podwozie Z 4 Podobnie jak w poprzednikach silnik był dwusuwowy, dwucylindrowy, chłodzony cieczą, ale o pojemności zmniejszonej z 993 cm³ do 905 cm³; był on też nieco słabszy i rozwijał 19 KM (14 kW) zamiast 22 KM, . Samochód miał nadwozie na ramie prostokątnej, silnik umieszczony był wzdłużnie z przodu i napędzał przednie koła poprzez trzybiegową skrzynię biegów i skrzynię rozdzielczą z mechanizmem różnicowym. W odróżnieniu od poprzedników, wszystkie koła były niezależnie zawieszone na wahaczach poprzecznych, resorowanych poprzecznymi resorami piórowym. Ciekawostką był układ centralnego smarowania podwozia, uruchamianego pedałem. Samochód miał mechaniczne hamulce bębnowe na wszystkich kołach, a opony miały rozmiar 4,50-18. Rozstaw osi zmniejszono o 5 cm, do 2600 mm, a rozstaw kół zmniejszono o 6 cm, do 1120 mm. Prędkość maksymalna wynosiła ok. 80 km/h w wersji kabriolet, a średnie zużycie paliwa 8 l/100 km.

W pierwszej serii dostępne były fabrycznie tylko dwa nadwozia: dwudrzwiowy czteromiejscowy kabriolet Aerable ze stałymi ramami okien oraz dwumiejscowy roadster. Kabriolet miał 3550 mm długości, 1350 mm szerokości i 1450 mm wysokości. Samochód karosowano też nadwoziami niefabrycznymi, między innymi budowanymi na zamówienie przez własny warsztat Zbrojovki w Pradze-Vršovicach. Wśród oferowanych nadwozi niefabrycznych były np. coupé w stylu fałszywego kabrioletu lub czterodrzwiowy sedan bez słupka międzydrzwiowego. W odróżnieniu od poprzednich modeli firmy, które były dosyć drogimi samochodami, Z 4 w momencie debiutu był najtańszym czechosłowackim samochodem czteroosobowymJuż w kolejnym 1934 roku pojawiła się jednak tańsza Škoda Popular (18 800 koron). , kosztując 22 000 koron (równowartość ok. 5,7 tys. złPrzelicznik z 1933 na złote według – cena orientacyjna, nie uwzględnia ceł i podatków.) – przy czym ceny samochodów w Czechosłowacji ogólnie się obniżyły. Roadster, który mógł rozwijać prędkość ok. 100 km/h, cieszył się jednak niewielkim popytem i nie był już oferowany w kolejnych seriach. Wyprodukowano 500 samochodów I serii.

Już w czerwcu 1933 roku wprowadzono do produkcji II serię samochodów, której zbudowano 750 sztuk. Miały one wzmocnione i ulepszone zawieszenie, a wyróżniały się nową atrapą chłodnicy z dwoma pionowymi rzędami skośnych szczelin. W drugiej serii oferowano dwudrzwiowy czteromiejscowy sedan i kabriolet.

III seria (1934) thumb|Z 9 sedan III serii z 1934 thumb|Z 9 sedan III serii od tyłu Z 4 trzeciej serii został wprowadzony do produkcji wiosną 1934 roku i zaprezentowany w kwietniu na Praskim Salonie Samochodowym. Widoczną różnicą stało się nowe, całkowicie metalowe nadwozie. Zgodnie z modą nadwozie było bardziej zaokrąglone, a zamiast pionowych szczelin wylotów powietrza po bokach maski silnika znajdowały się bardziej eleganckie pionowe klapy, po pięć z każdej strony. Podstawową wersją nadwoziową stał się od tej pory dwudrzwiowy czteromiejscowy sedan (tudor), a kabriolety i roadstery oraz inne wersje karosowano indywidualnie na zamówienie. Bagażnik był nadal dostępny tylko z wnętrza samochodu.

Konstrukcja samochodu i rozstaw osi 2600 mm pozostały takie same, jednakże pojemność dwusuwowego silnika dwucylindrowego zwiększono do 980 cm³ (średnica cylindra/skok tłoka 81,5×94 mm). Silnik rozwijał teraz moc 25 KM (18,5 kW) przy 3000 obr./min,a prędkość maksymalna wzrosła do 100 km/h. Opony miały rozmiar 5.25-16. Średnie zużycie paliwa wynosiło 8,5 l/100 km. Cena wynosiła 26 500 koron. Wyprodukowano w 1934 roku 500 samochodów III serii, lecz ostatnie z nich były sprzedawane jeszcze do początku 1936 roku.

IV seria (1934–36) thumb|Z 4 sedan V serii z 1936 roku thumb|Z 4 sedan z 1936 roku od tyłu Jesienią 1934 roku wprowadzono do produkcji samochody czwartej serii, w której wydłużono rozstaw osi o 10 cm do 2700 mm, a długość całkowitą do 3820 mm, zwiększając wygodę pasażerów na tylnym siedzeniu. Nowe nadwozie stało się bardziej opływowe, zwłaszcza z tyłu, gdzie było mocowane zewnętrzne koło zapasowe w osłonie. W tym roku Zbrojovka zdołała wyprodukować 942 samochody, zajmując jedyny raz czwarte miejsce wśród czechosłowackich producentów, wyprzedzając Aero. Ostatnie 100 egzemplarzy Z 4 było wyprodukowanych dopiero na przełomie drugiej połowy 1935 roku i wiosny 1936 roku, otrzymując ulepszenia mechaniczne układu kierowniczego i napędowego jak w V serii.

V seria (1935–36) Wiosną 1935 roku wprowadzono samochód Z 4 piątej serii, który pozostał podstawowym modelem niewielkiej, ale rozrastającej się gamy produkcyjnej Zbrojovki. Wydłużono rozstaw osi do 2760 mm, a długość nadwozia wzrosła do 4050 mm. Wśród ulepszeń mechanicznych był zębatkowy układ kierowniczy i podwójne przeguby homokinetyczne półosi przednich kół. Cena samochodu sięgnęła 27 650 koron. Obok Z 4 firma w tym roku wprowadziła mniejszy model Z 6 i większy Z 5.

Ostatnie Z 4 wyprodukowano w październiku 1936 roku, gdyż z uwagi na pogorszenie się sytuacji międzynarodowej związane ze zbrojeniami hitlerowskich Niemiec, rząd czechosłowacki zdecydował o zakończeniu produkcji samochodów w Zbrojovce ze względu na potrzebę skupienia się zakładów na zwiększonych zamówieniach zbrojeniowych. Ich sprzedaż po obniżonych cenach trwała jednak jeszcze jesienią 1937 roku. Zbudowano 450 samochodów V serii. Łącznie wyprodukowano 2680 samochodów Z 4 wszystkich serii (według innych publikacji, 2750).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Samochody przednionapędowe Kategoria:Samochody z lat 30. Kategoria:Samochody Zbrojovka Kategoria:Sedany Kategoria:Kabriolety